Η ωτίτιδα σε σκύλο και γάτα είναι ένα συχνό πρόβλημα που δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν μια απλή μόλυνση. Τα αίτια, η ανατομία του αυτιού, η μορφή της φλεγμονής και η κατάσταση του τυμπάνου επηρεάζουν άμεσα τη διάγνωση και τη θεραπεία.
Ο κτηνίατρος Κωνσταντίνος Αστήθας εξηγεί όσα χρειάζεται να γνωρίζουμε και αναφέρει ότι η ωτίτιδα είναι ένας από τους συχνότερους λόγους επίσκεψης στο κτηνιατρείο. Παρότι συχνά εκλαμβάνεται ως απλή μόλυνση, στην πραγματικότητα πρόκειται για πολυπαραγοντική πάθηση που απαιτεί συστηματική διάγνωση και σωστή θεραπευτική αντιμετώπιση.
Η ανατομία του αυτιού σε σκύλο και γάτα
Για να γίνει κατανοητό γιατί η ωτίτιδα μπορεί να είναι δύσκολη στην αντιμετώπισή της, έχει σημασία να γνωρίζουμε ορισμένες βασικές διαφορές στην ανατομία του αυτιού.
Σύμφωνα με τον κύριο Αστήθα, ο ακουστικός πόρος του σκύλου και της γάτας διαφέρει σημαντικά από τον ανθρώπινο. Σχηματίζει γωνία L και αποτελείται από ένα κατακόρυφο τμήμα (vertical canal) και ένα οριζόντιο τμήμα (horizontal canal).
Όταν η ωτίτιδα οφείλεται σε αλλεργικό υπόβαθρο, η θεραπεία δεν σταματά στην εξάλειψη της μόλυνσης
Η ωτοσκόπηση είναι απαραίτητη σε κάθε εξέταση ρουτίνας
● Σκύλος: Η όρθια ή κρεμαστή μορφή του πτερυγίου, όπως συμβαίνει για παράδειγμα στα Cocker Spaniel και Basset Hound, επηρεάζει τον αερισμό του ακουστικού πόρου. Έτσι αυξάνονται η θερμοκρασία και η υγρασία, γεγονός που ευνοεί την ανάπτυξη μικροοργανισμών.
● Γάτα: Ο ακουστικός πόρος είναι στενότερος, ενώ η οστέινη φυσαλίδα του μέσου ωτός (tympanic bulla) χωρίζεται ανατομικά σε δύο διαμερίσματα από ένα οστέινο διάφραγμα. Αυτό κάνει την κάθαρση των λοιμώξεων του μέσου ωτός στη γάτα ιδιαίτερα απαιτητική.
Τα αίτια της ωτίτιδας: Το σύστημα PSPP
Η ωτίτιδα, όπως αναφέρει ο κύριος Αστήθας, δεν έχει μία μόνο αιτία. Σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες της Veterinary Dermatology (WAVD), τα αίτια και οι παράγοντες που σχετίζονται με την πάθηση ταξινομούνται σε τέσσερις κατηγορίες. Και αυτές είναι:
Πρωτογενή αίτια (Primary Factors)
Τα πρωτογενή αίτια προκαλούν φλεγμονή σε ένα αρχικά υγιές αυτί. Σε αυτά περιλαμβάνονται:
● αλλεργικές δερματοπάθειες, όπως η ατοπική δερματίτιδα και η τροφική αλλεργία,
● παράσιτα, όπως τα Otodectes cynotis και Demodex,
● ξένα σώματα, όπως άγανα/σταχιοβολές,
● διαταραχές κερατινοποίησης ή
● πολύποδες, ιδιαίτερα στη γάτα.
Δευτερογενή αίτια (Secondary Factors)
Τα δευτερογενή αίτια εμφανίζονται και επιπλέκουν τη φλεγμονή αφού αυτή έχει ήδη ξεκινήσει. Περιλαμβάνουν βακτηριακές λοιμώξεις, όπως από Staphylococcus pseudintermedius και Pseudomonas aeruginosa, καθώς και μυκητιάσεις από Malassezia pachydermatis.
Οι παράγοντες που προδιαθέτουν την ωτίτιδα (Predisposing Factors)
Ορισμένοι παράγοντες, επισημαίνει ο κτηνίατρος, αυξάνουν την πιθανότητα να εμφανιστεί ωτίτιδα. Σε αυτούς περιλαμβάνονται:
● η ανατομική διαμόρφωση του αυτιού, όπως οι στενοί ακουστικοί πόροι και η αυξημένη τριχοφυΐα στον πόρο,
● η συχνή επαφή με νερό, όπως κατά το κολύμπι,
● η λανθασμένη ή βίαιη χρήση μπατονέτας.
Συντηρητικοί παράγοντες (Perpetuating Factors)
Οι παράγοντες αυτοί εμποδίζουν την ίαση και μπορούν να κάνουν τη βλάβη χρόνια. Περιλαμβάνουν το οίδημα και την πάχυνση του τοιχώματος του ακουστικού πόρου, την υπερπλασία των σμηγματογόνων αδένων, την ασβεστοποίηση των χόνδρων και τη ρήξη του τυμπανικού υμένα με επέκταση της φλεγμονής στο μέσο αυτί.
Έξω, μέση και έσω ωτίτιδα
Η ωτίτιδα διακρίνεται ανάλογα με το σημείο του αυτιού όπου εντοπίζεται η φλεγμονή. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, καθώς κάθε μορφή μπορεί να έχει διαφορετικά συμπτώματα και απαιτήσεις στη θεραπεία.
Η προσβολή του αυτιού, αναφέρει ο κύριος Αστήθας, διακρίνεται ανάλογα με την ανατομική εστία της φλεγμονής:
Έξω ωτίτιδα: Αφορά το πτερύγιο και τον ακουστικό πόρο μέχρι τον τυμπανικό υμένα. Τα κύρια συμπτώματα είναι ερυθρότητα, κνησμός, δυσοσμία, παρουσία εκκρίματος και έντονο τίναγμα της κεφαλής.
Μέση ωτίτιδα: Η μέση ωτίτιδα αφορά στην τυμπανική κοιλότητα και τα ακουστικά οστάρια. Μπορεί να εκδηλωθεί με πόνο κατά το άνοιγμα του στόματος, πιθανή εμφάνιση συνδρόμου Horner, ενώ συχνά παρουσιάζεται ως υποτροπιάζουσα έξω ωτίτιδα.
Έσω ωτίτιδα: Η έσω ωτίτιδα αφορά τον κοχλία και τον λαβύρινθο. Χαρακτηρίζεται από νευρολογικά σημεία, όπως:
● κλίση της κεφαλής,
● νυσταγμό,
● αταξία,
● απώλεια ισορροπίας.
Πώς γίνεται η διάγνωση της ωτίτιδας
Η σωστή διάγνωση είναι απαραίτητη, ώστε να εντοπιστεί όχι μόνο η λοίμωξη, αλλά και η αιτία που την προκαλεί ή τη διατηρεί.
Ωτοσκόπηση και βιντεο-ωτοσκόπηση
Η ωτοσκόπηση είναι απαραίτητη σε κάθε εξέταση ρουτίνας. Επιτρέπει τον έλεγχο της ακεραιότητας του τυμπανικού υμένα, την ανίχνευση ξένων σωμάτων και την εκτίμηση της στενότητας του ακουστικού πόρου.
Κυτταρολογική εξέταση
Πρόκειται για άμεση μικροσκοπική αξιολόγηση του επιχρίσματος. Βοηθά να διαπιστωθεί αν υπάρχουν βακτήρια, όπως κόκκοι ή βάκιλοι, μύκητες, όπως Malassezia, ή φλεγμονώδη κύτταρα, όπως ουδετερόφιλα.
Καλλιέργεια και αντιβιόγραμμα
Η καλλιέργεια και το αντιβιόγραμμα ενδείκνυνται όταν παρατηρούνται βάκιλοι στην κυτταρολογική εξέταση, σε υποτροπιάζουσες λοιμώξεις ή όταν αποτυγχάνει η αρχική θεραπεία.
Απεικονιστικές μέθοδοι: CT και MRI
Η αξονική τομογραφία (CT) αποτελεί το gold standard για την αξιολόγηση του μέσου και του έσω ωτός, ιδιαίτερα όταν ο τυμπανικός υμένας δεν είναι ορατός λόγω εκκρίσεων ή στενώσεων.
Μυριγγεκτομή (Myringotomy)
Η μυριγγεκτομή είναι επεμβατική τεχνική που πραγματοποιείται υπό γενική αναισθησία. Περιλαμβάνει ελεγχόμενη διάνοιξη του τυμπανικού υμένα, ώστε να ληφθούν δείγματα από τη μέση τυμπανική κοιλότητα και να πραγματοποιηθεί σχολαστικός καθαρισμός και έκπλυση.
Γιατί είναι τόσο σημαντική η ακεραιότητα του τυμπάνου
Πριν εφαρμοστεί οποιοδήποτε τοπικό σκεύασμα ή καθαριστικό διάλυμα, τονίζει ο κύριος Αστήθας, πρέπει να επιβεβαιώνεται ότι ο τυμπανικός υμένας είναι ακέραιος.
Προσοχή!
Ορισμένες δραστικές ουσίες, όπως οι αμινογλυκοσίδες (για παράδειγμα η γενταμικίνη ή η νεομυκίνη), αλλά και ορισμένα καθαριστικά διαλύματα, είναι ωτοτοξικά. Αν εισχωρήσουν στο μέσο και το έσω αυτί λόγω ρήξης του τυμπάνου, μπορούν να προκαλέσουν μόνιμη κώφωση ή αιθουσαία συνδρομή.
Η θεραπεία της ωτίτιδας: Κνησμός, πόνος και βιομεμβράνες
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία της ωτίτιδας, το σημείο του αυτιού που έχει προσβληθεί και την κατάσταση του ακουστικού πόρου και του τυμπάνου. Τα βασικά θεραπευτικά βήματα περιλαμβάνουν τα εξής, σύμφωνα με τον κύριο Αστήθα.
1. Άμεση μείωση του κνησμού και του πόνου
Πρώτος στόχος για την ευημερία του ζώου είναι η άμεση καταστολή της φλεγμονής με τοπική ή συστημική χρήση αντιφλεγμονωδών/στεροειδών.
Με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται ο αυτοτραυματισμός και μειώνεται ο κίνδυνος εμφάνισης αιματώματος του πτερυγίου, δηλαδή βλάβης που μπορεί να προκληθεί από το βίαιο τίναγμα της κεφαλής.
2. Αντιμετώπιση της βιομεμβράνης (Biofilm)
Σε λοιμώξεις από ανθεκτικά βακτήρια, όπως το Pseudomonas, τα μικρόβια μπορούν να δημιουργήσουν μια προστατευτική βιομεμβράνη.
Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται η χρήση ειδικών παραγόντων διάσπασης, όπως τα διαλύματα Tris-EDTA, πριν από την εφαρμογή του αντιβιοτικού.
3. Τοπική ή συστημική αγωγή
Η τοπική θεραπεία υπερέχει στην έξω ωτίτιδα, καθώς επιτυγχάνει πολύ υψηλές συγκεντρώσεις του φαρμάκου τοπικά.
Η συστημική αγωγή επιφυλάσσεται για περιπτώσεις μέσης ωτίτιδας ή όταν ο ακουστικός πόρος είναι τόσο διογκωμένος ώστε να μην επιτρέπει τη δίοδο των σταγόνων.
4. Παρασιτοκτόνος αγωγή
Όταν διαπιστώνεται προσβολή από Otodectes cynotis, χρησιμοποιούνται στοχευμένα αντιπαρασιτικά σκευάσματα, όπως οι ισοξαζολίνες.
5. Ατοπία και μακροχρόνια διαχείριση
Όταν η ωτίτιδα οφείλεται σε αλλεργικό υπόβαθρο, η θεραπεία δεν σταματά στην εξάλειψη της μόλυνσης.
Απαιτείται ένα μακροχρόνιο πλάνο πρόληψης, το οποίο μπορεί να περιλαμβάνει υποαλλεργική δίαιτα, τακτικό έλεγχο και προληπτικούς καθαρισμούς.
6. Η σωστή τεχνική καθαρισμού
Ο καθαρισμός γίνεται με γέμισμα του ακουστικού πόρου με ειδικό διάλυμα, ήπια μάλαξη της βάσης του αυτιαίου χόνδρου και αφαίρεση του υγρού με γάζα.
Η χρήση μπατονέτας απαγορεύεται, καθώς μπορεί να συμπιέσει το έκκριμα προς το τύμπανο.
Ο κτηνίατρος, Κωνσταντίνος Αστήθας
⃰ Ο κύριος Κωνσταντίνος Αστήθας είναι κτηνίατρος, απόφοιτος του Πανεπιστημίου Δασοτεχνίας της Σόφιας, με μεταπτυχιακό στην Ηθική, Δίκαιο και Ευζωία των Ζώων.
Από το 2017 διαχειρίζεται παθολογικά και χειρουργικά περιστατικά.
Προσφέρει τις υπηρεσίες του στην Ελληνική Φιλοζωική Εταιρεία στο Κορωπί και στο ιδιωτικό του ιατρείο, PrimeVet στα Σπάτα.
