Πολλοί έχουν νιώσει μια σύντομη δόνηση στην τσέπη ή στο πόδι και έχουν πιάσει αμέσως το κινητό, για να διαπιστώσουν ότι δεν υπήρχε ούτε κλήση ούτε μήνυμα. Αυτές είναι οι φανταστικές δονήσεις κινητού, ένα φαινόμενο που μελετούν οι επιστήμονες εδώ και περισσότερα από 15 χρόνια.
Η εμπειρία είναι τόσο συνηθισμένη, ώστε έχει αποκτήσει και επιστημονική ονομασία: το Σύνδρομο Φανταστικής Δόνησης. Πρόκειται για τη στιγμή που ο εγκέφαλος «νομίζει» πως το τηλέφωνο χτύπησε, ενώ στην πραγματικότητα δεν συνέβη τίποτα.
Σε μελέτη στο BMJ σε εργαζόμενους νοσοκομείου στις ΗΠΑ, το 68% ανέφερε ότι είχε νιώσει το κινητό του να δονείται χωρίς να έχει συμβεί κάτι τέτοιο. Σε άλλη έρευνα, το ποσοστό έφτασε το 89% μεταξύ φοιτητών αμερικανικού πανεπιστημίου. Πιο πρόσφατη μελέτη σε 553 φοιτητές στην Κίνα βρήκε χαμηλότερο ποσοστό, περίπου 41%. Οι αριθμοί, επομένως, δεν επιτρέπουν να δοθεί ένα συγκεκριμένο ποσοστό για τον γενικό πληθυσμό. Το φαινόμενο, πάντως, φαίνεται να είναι αρκετά διαδεδομένο.
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι μία από τις πιθανότερες εξηγήσεις είναι πως ο εγκέφαλος μαθαίνει να περιμένει το σήμα του κινητού. Όταν κάποιος χρησιμοποιεί συχνά τη λειτουργία δόνησης και βρίσκεται διαρκώς σε αναμονή για ένα μήνυμα ή μια κλήση, ο εγκέφαλος βρίσκεται σε αυξημένη ετοιμότητα. Έτσι, μπορεί να ερμηνεύσει ένα απολύτως φυσιολογικό ερέθισμα -όπως την πίεση των ρούχων πάνω στο δέρμα ή έναν μικρό μυϊκό σπασμό- ως δόνηση του τηλεφώνου.
Οι ερευνητές παρομοιάζουν τον μηχανισμό με έναν υπερευαίσθητο ανιχνευτή καπνού, ο οποίος είναι σχεδιασμένος να μην χάσει ποτέ μια πραγματική ειδοποίηση, αλλά ως αποτέλεσμα μπορεί να δίνει και λανθασμένους συναγερμούς.
Ορισμένες μελέτες έχουν συνδέσει τις φανταστικές δονήσεις με την έντονη χρήση του κινητού, την εξάρτηση από τη συσκευή και τη συχνή χρήση της λειτουργίας δόνησης. Σε άλλη έρευνα, για παράδειγμα, οι φοιτητές που εμφάνιζαν περισσότερα σημάδια ψυχολογικής εξάρτησης από το κινητό ανέφεραν συχνότερα τέτοιες εμπειρίες.
Για τους περισσότερους ανθρώπους, το φαινόμενο δεν είναι ιδιαίτερα ενοχλητικό και δεν θεωρείται από μόνο του ένδειξη προβλήματος. Σε μία από τις μελέτες, μάλιστα, η μεγάλη πλειονότητα όσων το είχαν βιώσει δήλωσε ότι δεν τους ενοχλούσε ή τους ενοχλούσε ελάχιστα.
Μερικοί συμμετέχοντες ανέφεραν ότι οι δονήσεις μειώθηκαν όταν απενεργοποίησαν τη λειτουργία δόνησης ή μετέφεραν το κινητό σε διαφορετική θέση. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι με αυτόν τον τρόπο μπορεί να διαταράσσεται η μαθημένη σύνδεση ανάμεσα στο συγκεκριμένο σημείο του σώματος και την αναμενόμενη ειδοποίηση.
Έτσι, την επόμενη φορά που θα νιώσουμε το κινητό να δονείται χωρίς να έχει έρθει τίποτα, πιθανότατα δεν φταίει το τηλέφωνο. Ο εγκέφαλός μας μπορεί απλώς να έχει μάθει να περιμένει το επόμενο μήνυμα.
* Πηγή: Vita
