Η αποτυχία και τα λάθη είναι αναπόφευκτο μέρος της ζωής, είτε πρόκειται για έναν στόχο που δεν επιτεύχθηκε είτε για μια ευκαιρία που χάθηκε. Το ουσιαστικό είναι να μην μετατρέπουμε ένα αρνητικό γεγονός σε χαρακτηρισμό του εαυτού μας.
Κάποιες φορές οι συνθήκες ξεφεύγουν από τον έλεγχό μας. Άλλες φορές, όμως, μπορεί να έχουμε κάνει λάθος επιλογές ή να μην είχαμε την ενέργεια και τη συγκέντρωση που χρειαζόμασταν.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν λέμε «είμαι αποτυχημένος» αντί για «έκανα ένα λάθος». Τα λάθη είναι γεγονότα, όχι η ταυτότητά μας.
Όταν μια προθεσμία δεν τηρείται ή ένα σχέδιο αποτυγχάνει, είναι εύκολο να στραφούμε εναντίον του εαυτού μας. Η σκληρή αυτοκριτική μπορεί να μοιάζει με ανάληψη ευθύνης, όμως συχνά μας κρατά εγκλωβισμένους στην ντροπή, στις ενοχές και στις σκέψεις του τύπου «τι θα γινόταν αν είχα κάνει κάτι διαφορετικά;».
Αντίθετα, η αυτοσυμπόνια μάς βοηθά να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με κατανόηση, χωρίς να αγνοούμε τα λάθη μας. Σύμφωνα με σχετική έρευνα στο επιστημονικό περιοδικό NeuroImage, η αυστηρή αυτοκριτική ενεργοποιεί περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με την ανίχνευση λαθών και την αναστολή της συμπεριφοράς, ενώ η καθησυχαστική στάση απέναντι στον εαυτό μας ενεργοποιεί περιοχές που σχετίζονται με τη συμπόνια προς τους άλλους.
Όταν αντιμετωπίζουμε ένα λάθος με σκληρή κριτική, ενισχύεται η αίσθηση απειλής και περιορίζεται ο χώρος για ουσιαστικό αναστοχασμό. Αντίθετα, η κατανόηση δημιουργεί ένα πιο ασφαλές συναισθηματικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο μπορούμε να αναγνωρίσουμε τι συνέβη και να μάθουμε από αυτό.
Μάλιστα, μελέτη στο Personality and Social Psychology Bulletin έδειξε ότι οι συμμετέχοντες που αντιμετώπισαν μια προσωπική αποτυχία με αυτοσυμπόνια είχαν μεγαλύτερο κίνητρο να βελτιωθούν.
Η αυτοσυμπόνια δεν σημαίνει ότι αποφεύγουμε την ευθύνη. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε το λάθος μας χωρίς να καταδικάζουμε συνολικά τον εαυτό μας. Μπορούμε να αναρωτηθούμε τι ήταν έξω από τον έλεγχό μας, τι θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει διαφορετικά, ποιο μοτίβο επαναλαμβάνεται και τι υποστήριξη χρειαζόμασταν.
Μια πρακτική που μπορεί να βοηθήσει είναι το ημερολόγιο αποτυχιών. Καταγράφουμε σε ένα τετράδιο μια απογοήτευση ή μια αποτυχία και αφήνουμε μερικές κενές γραμμές. Έναν μήνα ή ένα τρίμηνο αργότερα, επιστρέφουμε στην καταγραφή και σημειώνουμε τι μάθαμε, τι άλλαξε και ποιες νέες δυνατότητες προέκυψαν.
Αν μετράμε την επιτυχία αποκλειστικά με βάση το αποτέλεσμα, κάθε ανεκπλήρωτος στόχος μοιάζει με ήττα. Αν, όμως, αναγνωρίσουμε ως μέρος του στόχου και την εμπειρία, τότε ακόμη και μια αποτυχία μπορεί να μας προσφέρει γνώση, προοπτική και μια καλύτερη στρατηγική για το μέλλον.
Άλλωστε, μια αποτυχία σημαίνει συχνά ότι τολμήσαμε να προσπαθήσουμε. Και όταν είμαστε πρόθυμοι να μάθουμε από όσα δεν πήγαν όπως θέλαμε, η εμπειρία δεν πάει χαμένη.
Την επόμενη φορά που κάτι δεν θα εξελιχθεί όπως ελπίζαμε, αξίζει να προσέξουμε τι λέμε πρώτα στον εαυτό μας. Ας δοκιμάσουμε να του μιλήσουμε με την ίδια κατανόηση που θα δείχναμε σε έναν φίλο. Κάναμε ένα λάθος, αλλά δεν είμαστε το λάθος μας.
