Η αντανακλαστική ακρόαση μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που μιλάτε με τους άλλους και να σας βοηθήσει να γίνετε καλύτεροι ακροατές. Ο Αλέν Μπραγιόν το διαπίστωσε στην ιατρική του πράξη, όταν κατάλαβε ότι οι ασθενείς του είχαν πάνω απ’ όλα ανάγκη από ανθρώπους που θα τους ακούσουν πραγματικά.
Όταν ο Αλέν Μπραγιόν σπούδαζε για να γίνει γιατρός, επέλεξε να ειδικευτεί σε θέματα που αφορούν το ήπαρ, εν μέρει επειδή του άρεσε η σαφήνεια του κλάδου. Όταν όμως άρχισε να βλέπει ασθενείς, τα πράγματα έγιναν πιο σύνθετα, καθώς συνειδητοποίησε ότι αυτό που χρειάζονταν περισσότερο ήταν πρόθυμοι ακροατές.
Έτσι κατάλαβε πως, όπως πολλοί από εμάς, έπρεπε να βελτιώσει την ικανότητά του να ακούει. Συζήτησε το ζήτημα με έναν συνάδελφό του ψυχολόγο, ο οποίος του έμαθε μια στρατηγική για να χτίζει στενότερη σχέση με τους ασθενείς του.
Η αντανακλαστική ακρόαση χρησιμοποιείται συχνά από θεραπευτές, όμως ψυχολόγοι που έχουν μελετήσει την τεχνική λένε ότι είναι ένα εργαλείο που όλοι θα έπρεπε να έχουν στη διάθεσή τους. Μπορεί να φανεί χρήσιμη στη δουλειά, στην οικογένεια και στις φιλίες, όταν ακούμε αντί να βιαζόμαστε να δώσουμε συμβουλές, λύσεις ή να ψάξουμε απλώς τη θετική πλευρά των πραγμάτων.
Η μέθοδος είναι απλή: αν κάποιος είναι αναστατωμένος, προσπαθήστε να ακούσετε τι λέει και να του το επαναλάβετε με δικά σας λόγια. Στην αρχή ίσως σας φανεί περίεργο, όμως οι ερευνητές λένε ότι τα αποτελέσματα μπορεί να σας εκπλήξουν.
Η Μάρθα Στράους, συνταξιούχος καθηγήτρια, κλινική ψυχολόγος και μία από τους συγγραφείς του βιβλίου Η χαμένη τέχνη της ακρόασης: Πώς το να μάθουμε να ακούμε μπορεί να βελτιώσει τις σχέσεις, είπε ότι οι περισσότεροι από εμάς δεν είμαστε καλοί ακροατές, ειδικά όταν έχουμε πάντα ένα smartphone στο χέρι.
«Είμαστε πολύ ατομικιστές. Κι εγώ; Θέλω να έρθει η σειρά μου να πω κάτι», παραδέχθηκε η Στράους μιλώντας στην Washington Post, προσθέτοντας χαρακτηριστικά: «Και η δική μου μέρα; Πάντα μιλάς για τη δική σου μέρα. Τι θα γίνει με τη δική μου;»
Αν όμως οι άνθρωποι ασκηθούν στο να ακούν συνειδητά, είναι πιθανό να δουν αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο ανταποκρίνονται οι άλλοι σε αυτούς.
«Μπορώ να σας πω ότι ένας κίνδυνος είναι πως οι άνθρωποι είναι πολύ πρόθυμοι να σου μιλήσουν», είπε ο Γουίλιαμ Μίλερ, διακεκριμένος ομότιμος καθηγητής ψυχολογίας και ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Νέου Μεξικού. «Αν το κάνεις αυτό σε λεωφορείο ή αεροπλάνο, θα έχεις μια συζήτηση καθ’ όλη τη διάρκεια του ταξιδιού, όπου κι αν πηγαίνεις».
Οι ανοιχτές ερωτήσεις μπορούν να βοηθήσουν να ξεκινήσει κάποιος να μιλάει, αλλά μόλις ακούσετε λίγα πράγματα για το τι συμβαίνει, ο Μίλερ προτείνει να διατυπώσετε μια εικασία για το πώς μπορεί να αισθάνεται το άλλο άτομο, ως δήλωση και όχι ως ερώτηση.
Αν ένας φίλος σας είναι αγχωμένος από όλα όσα έχει να αντιμετωπίσει, θα μπορούσατε να πείτε: «Φαίνεται ότι νιώθεις υπερφορτωμένος». Αν το παιδί σας στην εφηβεία σας πει ότι νιώθει απόρριψη από έναν συμμαθητή του, μην βιαστείτε να του πείτε όλους τους λόγους για τους οποίους είναι υπέροχο. Ακούστε το μέχρι τέλους και προσπαθήστε να αναγνωρίσετε τα συναισθήματά του, ίσως με μια παρατήρηση όπως: «Αυτό ακούγεται σαν να νιώθεις μοναξιά».
Όταν ο Αλέν Μπραγιόν άρχισε να το εφαρμόζει στην ιατρική του πρακτική, παρατήρησε πόσο διαφορετικά ανταποκρίνονταν σε εκείνον οι ασθενείς του. Είπε ότι κατάφερε να δημιουργήσει καλύτερες σχέσεις μαζί τους και να χτίσει την απαραίτητη εμπιστοσύνη γιατρού-ασθενούς.
«Η πολύ καλή επικοινωνία είναι πολύ δύσκολη, αλλά η αντανακλαστική ακρόαση είναι ένα απλό εργαλείο. Κατά τη γνώμη μου, αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της επικοινωνίας», επισήμανε.
«Ουσιαστικά, βεβαιώνεσαι ότι καταλαβαίνεις αυτό που σου λέει ο άλλος», διευκρίνισε και ο Μίλερ.
Η Μάρθα Στράους εξηγεί πως το να νιώθεις ότι σε ακούνε είναι μια βαθιά ανθρώπινη ανάγκη. «Είναι υπέροχο όταν κάποιος σε καταλαβαίνει. Υπάρχει καλύτερο συναίσθημα από αυτό;» είπε.
Η Χάνε Κόλινς, επίκουρη καθηγήτρια στη Σχολή Διοίκησης Άντερσον του UCLA που ειδικεύεται στην επικοινωνία, ανέφερε σε ηλεκτρονικό μήνυμα ότι η υψηλής ποιότητας ακρόαση ενισχύει τα συναισθήματα του σεβασμού, της ενσυναίσθησης, της συμπάθειας και της σύνδεσης. «Πραγματικά, το θεωρώ κρίσιμο στοιχείο κάθε καλής επικοινωνίας».
Όπως τόνισε, η στοχαστική ακρόαση είναι αποτελεσματική επειδή δεν μπορείς να προσποιηθείς. Ενώ κάποιος μπορεί να κουνάει το κεφάλι και να διατηρεί οπτική επαφή την ώρα που το μυαλό του περιπλανιέται, πρέπει να ακούει πραγματικά το περιεχόμενο όσων λέει ο συνομιλητής του για να το παραφράσει σωστά.
Αυτή η στρατηγική βοηθά επίσης να αποφύγουμε συνηθισμένες παγίδες, όπως το να προσφέρουμε ανεπιθύμητες συμβουλές ή να υπονοούμε ότι υπάρχει μια θετική πλευρά σε ό,τι αναστατώνει τον συνομιλητή μας.
«Οι άνθρωποι το κάνουν με την πρόθεση να βοηθήσουν», λέει ο Μίλερ, όμως διευκρινίζει ότι προσπαθώντας να τους κάνουν να νιώσουν καλύτερα, λέγοντας «είμαι σίγουρος ότι όλα θα πάνε καλά», δεν γίνονται καλοί ακροατές. «Στην ουσία, όλα αυτά δεν συνιστούν ακρόαση».
Μερικές φορές, οι άνθρωποι θέλουν συμβουλές, αλλά ο Μίλερ πάντα ρωτάει πριν τις δώσει.
Την επόμενη φορά που κάποιος θα σας μιλήσει για μια δυσάρεστη στιγμή ή ένα δυσάρεστο συναίσθημα, δοκιμάστε να του επαναλάβετε τα λόγια του.
Ξεκινήστε με μια ανοιχτή ερώτηση, σύντομη και ξεκάθαρη: «Τι συμβαίνει;» ή «Σε απασχολεί κάτι;».
Στη συνέχεια, ακούστε προσεκτικά. Βάλτε το κινητό σας στην άκρη και απομακρύνετε άλλους περισπασμούς. Αν δεν μπορείτε να ακούσετε το άτομο με αμέριστη προσοχή, πείτε του ότι δεν είναι η κατάλληλη στιγμή και προτείνετε μια άλλη.
Προσπαθήστε να παραφράσετε και να συνοψίσετε αυτά που σας λέει. Αν σας φαίνεται αμήχανο, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε μια φράση όπως: «Φαίνεται ότι νιώθεις απογοητευμένος/η». Ή ίσως σας φαίνεται πιο φυσικό να πείτε απλά: «Αυτό είναι απογοητευτικό». Στη συνέχεια, συνεχίστε να ακούτε και να προσαρμόζετε τις παρατηρήσεις σας ανάλογα με το πώς γίνονται δεκτές οι εικασίες σας.
Εξετάστε και τις δικές σας αντιδράσεις. Συχνά, στις σχέσεις μπορεί να είναι δύσκολο να ακούσουμε, επειδή ενεργοποιούνται οι αμυντικοί μας μηχανισμοί. Αν ο ή η σύντροφός σας είναι αναστατωμένος/η επειδή το σπίτι είναι ακατάστατο, ίσως είναι δύσκολο να μην το εκλάβετε ως κριτική. Η Στράους προτείνει να κάνετε μια μικρή παύση για να επεξεργαστείτε τη δική σας αντίδραση ή να κάνετε μια βόλτα γύρω από το τετράγωνο για να ηρεμήσετε, αν χρειαστεί, πριν επιστρέψετε στη συζήτηση για να ακούσετε τον άλλον.
Αν καταφέρετε να παραμείνετε σε αυτή την πιο ισορροπημένη, συνειδητή κατάσταση, μπορείτε να σκεφτείτε με ηρεμία. Η ιδέα είναι να μείνετε ήρεμοι και συνδεδεμένοι με το άτομο με το οποίο προσπαθείτε να επικοινωνήσετε, εξηγεί.
«Εξάσκηση, εξάσκηση. Η ακρόαση είναι μια δεξιότητα», υπογραμμίζει, προσθέτοντας πως η συνειδητή ακρόαση απαιτεί μια ορισμένη ανιδιοτέλεια. Με λίγα λόγια, πρέπει να θέσετε σε αναστολή τον εσωτερικό σας διάλογο.
