Ο προσβάσιμος τουρισμός δεν είναι μόνο ζήτημα ισότιμης πρόσβασης, αλλά και μια ουσιαστική ευκαιρία για την ελληνική οικονομία. Η δυνατότητα να ταξιδεύει κανείς, να επιλέγει ξενοδοχείο, να επισκέπτεται μουσείο ή να απολαμβάνει ένα γεύμα χωρίς εμπόδια είναι ζητούμενο για έναν τουρισμό που απευθύνεται σε όλους.
Ωστόσο, τα άτομα με αναπηρία εξακολουθούν να συναντούν δυσκολίες, καθώς υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης στην τουριστική εμπειρία τους, όπως σημείωσε η Χρυσέλλα Λαγαρία, συνιδρύτρια και διευθύνουσα σύμβουλος της Black Light, μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, στο περιθώριο της ημερίδας της Wise Greece «The Future of food, tourism and experiences».
Η ίδια, που έχει εκ γενετής τύφλωση, ασχολείται με την εκπαίδευση επιχειρήσεων για την εξυπηρέτηση τυφλών καταναλωτών, μεταφέροντας την εμπειρία των ίδιων των ατόμων με αναπηρία στον σχεδιασμό υπηρεσιών και στην καθημερινή λειτουργία των επιχειρήσεων.
«Η προσβασιμότητα πρέπει να αντιμετωπίζεται οριζόντια», είναι το βασικό μήνυμα που προκύπτει από την παρέμβασή της. Δεν αφορά μόνο μια ράμπα ή ένα ειδικά διαμορφωμένο δωμάτιο, αλλά συνολικά την εμπειρία του επισκέπτη: από την αναζήτηση πληροφοριών και την κράτηση έως τη μετακίνηση, τη διαμονή, την επίσκεψη σε αξιοθέατα και την εξυπηρέτηση στους χώρους εστίασης.
Από τις υποδομές στην ολοκληρωμένη εμπειρία
Σύμφωνα με την κ. Λαγαρία, η προσβασιμότητα μπορεί να ξεκινήσει από παρεμβάσεις που δεν χρειάζονται κατ’ ανάγκη μεγάλες επενδύσεις. Η προσθήκη υποτίτλων στα προωθητικά βίντεο, η περιγραφή των φωτογραφιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τη διευκόλυνση των τυφλών χρηστών και η εκπαίδευση του προσωπικού είναι ορισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Αντίστοιχα, η εξυπηρέτηση ενός κωφού πελάτη μπορεί να διευκολυνθεί με εφαρμογές μετατροπής ομιλίας σε κείμενο, ενώ η σωστή εκπαίδευση των εργαζομένων μπορεί να βελτιώσει την επικοινωνία με ανθρώπους που έχουν διαφορετικές ανάγκες.
Η προσβασιμότητα, όμως, χρειάζεται και προσεκτικό σχεδιασμό των φυσικών χώρων. Όπως επισημαίνει, ακόμη και ένα πολυτελές ξενοδοχείο με ειδικά διαμορφωμένα δωμάτια μπορεί να έχει σοβαρές ελλείψεις σε επιμέρους σημεία. Ένα μπαλκόνι στο οποίο δεν μπορεί να κινηθεί άνετα ένας χρήστης αναπηρικού αμαξιδίου ή ένα μπάνιο που δεν επιτρέπει την ασφαλή χρήση του μπορεί να περιορίσει ουσιαστικά την εμπειρία του επισκέπτη, παρά τις υπόλοιπες παροχές της μονάδας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει, σύμφωνα με την ίδια, η αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρουν οι μικρότερες τουριστικές επιχειρήσεις. Ο σχεδιασμός ενός νέου καταλύματος ή η ανακαίνιση ενός υπάρχοντος χώρου μπορούν να γίνουν αφορμή για την ενσωμάτωση λύσεων προσβασιμότητας από την αρχή, αντί για εκ των υστέρων προσαρμογές.
Η πραγματική προσβασιμότητα κρίνεται στην πράξη
Ένα από τα ζητήματα που αναδεικνύει η εμπειρία της ως επαγγελματία είναι η απόσταση που μπορεί να υπάρχει ανάμεσα στον χαρακτηρισμό ενός καταλύματος ως προσβάσιμου και στις πραγματικές δυνατότητες που προσφέρει στον επισκέπτη.
Όπως εξηγεί η κ. Λαγαρία, τα άτομα με κινητική αναπηρία συχνά χρειάζεται να επικοινωνούν απευθείας με ένα ξενοδοχείο πριν από την κράτηση, ώστε να διευκρινίσουν αν μπορούν να χρησιμοποιήσουν το μπάνιο, αν χωρά το αναπηρικό αμαξίδιο στους χώρους ή αν υπάρχει επαρκής πρόσβαση στο μπαλκόνι και στους κοινόχρηστους χώρους.
Αντίστοιχα, τα άτομα με οπτική αναπηρία βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις διαθέσιμες πληροφορίες, στις φωτογραφίες και στις αξιολογήσεις άλλων επισκεπτών, χωρίς να είναι πάντα εύκολο να διαπιστώσουν εκ των προτέρων αν οι υπηρεσίες ενός καταλύματος ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους.
Η ίδια υπογραμμίζει ότι η αξιολόγηση και ο σχεδιασμός των υπηρεσιών πρέπει να περιλαμβάνουν τη συμμετοχή των ίδιων των ατόμων με αναπηρία, ώστε οι παρεμβάσεις να ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες και όχι να περιορίζονται στην τυπική κάλυψη προδιαγραφών.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα έχει θεσπίσει σύστημα πιστοποίησης τουριστικών επιχειρήσεων ως προς την προσβασιμότητα. Το πλαίσιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, εξειδικευμένη εκπαίδευση του προσωπικού που έρχεται σε επαφή με το κοινό. Η εφαρμογή τέτοιων πρωτοβουλιών είναι ένα βήμα προς τη βελτίωση των υπηρεσιών, με στόχο η προσβασιμότητα να αποτυπώνεται με συνέπεια σε ολόκληρη την τουριστική εμπειρία.
Από τα μουσεία έως τη γαστρονομία
Η πρόσβαση στους πολιτιστικούς χώρους είναι ένα ακόμη πεδίο όπου υπάρχουν περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης. Η ύπαρξη προσβάσιμων εκθεμάτων σε ορισμένα μουσεία δεν αρκεί, αν η προσβασιμότητα δεν είναι σταθερό χαρακτηριστικό του συνόλου της επίσκεψης.
Για τα άτομα με οπτική αναπηρία, για παράδειγμα, η πληροφόρηση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο σε επιγραφές Braille, καθώς δεν γνωρίζουν όλοι όσοι έχουν χάσει την όρασή τους να διαβάζουν το συγκεκριμένο σύστημα. Εναλλακτικές λύσεις, όπως προσβάσιμοι ψηφιακοί οδηγοί και πληροφορίες μέσω κωδικών QR, μπορούν να διευρύνουν τις δυνατότητες πρόσβασης, εφόσον σχεδιάζονται με τρόπο που να εξυπηρετεί πραγματικά τους χρήστες, σύμφωνα με την κ. Λαγαρία.
Σημαντικές είναι και οι προκλήσεις στους χώρους εστίασης. Η προσβασιμότητα δεν αφορά μόνο την είσοδο σε ένα εστιατόριο, αλλά και την επικοινωνία με το προσωπικό, την ενημέρωση για το μενού και την εξυπηρέτηση κατά τη διάρκεια του γεύματος.
Η κ. Λαγαρία τονίζει ότι η κατάλληλη εκπαίδευση των εργαζομένων μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά, μέσα από απλές πρακτικές επικοινωνίας και εξυπηρέτησης. Στόχος είναι ο πελάτης με αναπηρία να μπορεί να απολαμβάνει την ίδια εμπειρία με τους υπόλοιπους επισκέπτες, χωρίς να χρειάζεται να εξηγεί κάθε φορά από την αρχή τις ανάγκες του.
Όπως σημειώνει, τα άτομα με αναπηρία δεν αποτελούν μια ομοιογενή ομάδα με κοινές προτιμήσεις. Όπως κάθε ταξιδιώτης, έτσι και αυτά επιλέγουν διαφορετικές δραστηριότητες, από τα μουσεία, τη φύση και τις περιηγήσεις έως τη γαστρονομία και την κολύμβηση. Το ζητούμενο είναι να έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν ελεύθερα πώς θα αξιοποιήσουν τον χρόνο τους.
Μια σημαντική οικονομική ευκαιρία για τον τουρισμό
Η διάσταση της προσβασιμότητας δεν περιορίζεται στην κοινωνική συμπερίληψη. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περίπου 87 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν κάποια μορφή αναπηρίας, γεγονός που δείχνει το μέγεθος του κοινού για το οποίο η πρόσβαση σε τουριστικές υπηρεσίες είναι ουσιαστικό ζήτημα.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ανάπτυξη προσβάσιμων τουριστικών υπηρεσιών μπορεί να διευρύνει τη ζήτηση, να ενισχύσει την ταξιδιωτική κίνηση εκτός περιόδου αιχμής και να συμβάλει στην αντιμετώπιση της εποχικότητας. Παράλληλα, η εξυπηρέτηση των ατόμων με αναπηρία συνδέεται συχνά με τις ταξιδιωτικές επιλογές των συνοδών και των οικογενειών τους, διευρύνοντας περαιτέρω τη δυνητική πελατεία των επιχειρήσεων.
Για την Ελλάδα, η οποία στηρίζει σημαντικό μέρος της οικονομικής της δραστηριότητας στον τουρισμό, η αξιοποίηση αυτής της δυνατότητας συνδέεται με την αναβάθμιση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και τη διαμόρφωση προορισμών που μπορούν να υποδεχθούν περισσότερους επισκέπτες.
Η κ. Λαγαρία υπογραμμίζει ότι η εκπαίδευση, η συμβουλευτική υποστήριξη και η αλλαγή νοοτροπίας μπορούν να αποτελέσουν αφετηρία για ουσιαστικές βελτιώσεις. Η προσβασιμότητα δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως πρόσθετη δαπάνη, αλλά ως μέρος του σχεδιασμού μιας υπηρεσίας που επιδιώκει να ανταποκρίνεται στις ανάγκες ενός ευρύτερου κοινού.
Ένα ακόμη βήμα για τον ελληνικό τουρισμό είναι να περάσει από τις μεμονωμένες παρεμβάσεις σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, στην οποία οι υποδομές, η ενημέρωση, η ψηφιακή πρόσβαση και η εξυπηρέτηση λειτουργούν συμπληρωματικά. Γιατί η δυνατότητα ενός ανθρώπου να ταξιδεύει και να απολαμβάνει έναν προορισμό δεν αφορά μόνο την πρόσβαση σε έναν χώρο, αλλά την ισότιμη συμμετοχή σε ολόκληρη την εμπειρία.
Νικόλ Καζαντζίδου
Πηγή φωτογραφίας:
