Η ραγδαία εξάπλωση της εμπορικής προώθησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μέσω influencers εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τη διαφάνεια, την προστασία των καταναλωτών και, κυρίως, την ασφάλεια των παιδιών και των εφήβων.
Η ΕΚΠΟΙΖΩ, σε συνεργασία με άλλες 13 Ευρωπαϊκές οργανώσεις καταναλωτών από 12 χώρες, μέλη της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Καταναλωτών BEUC, έλεγξαν περίπου 650 αναρτήσεις και βίντεο διαφόρων influencers στο TikTok, Instagram, YouTube και Snapchat, αναφορικά με το επίπεδο επικινδυνότητας που οι συγκεκριμένοι κλάδοι επηρεάζουν τη συμπεριφορά των καταναλωτών. Η έρευνα επικεντρώθηκε κυρίως στον τομέα των τροφίμων και της γρήγορης μόδας (fast fashion). Οι influencers διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό τις συμπεριφορές και τις προτιμήσεις, ιδιαίτερα των νεότερων καταναλωτών, χρησιμοποιώντας τεχνικές όπως τη συναισθηματική χειραγώγηση και τις κρυφές διαφημίσεις. Ειδικότερα, οι κίνδυνοι που εντοπίστηκαν αφορούν στην υπερβολική χρήση ηλεκτρονικών συσκευών, στην υπερκατανάλωση υφασμάτων επιβλαβών για το περιβάλλον, καθώς και στην προώθηση ανθυγιεινών τροφίμων και ποτών.
Τι προέκυψε από την έρευνα για τους influencers:
1. Το 67% των αναρτήσεων στον κλάδο των τροφίμων δεν αποκάλυψαν αν συνεργάζονται με επώνυμες μάρκες.
2. Χρήση κρυφών διαφημίσεων και τεχνικών συναισθηματικής χειραγώγησης που διαμορφώνουν τις προτιμήσεις και συμπεριφορές των καταναλωτών, ιδίως των εφήβων.
3. Ραγδαία ανάπτυξη της διαφήμισης μέσω του influencer marketing στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με αρνητική επίδραση στα παιδιά και τους εφήβους, καθιστώντας δύσκολη την αντίσταση στις αγορές φθηνών ρούχων γρήγορης μόδας και στους κωδικούς έκπτωσης.
4. Αλόγιστη χρήση νέων δημιουργικών τεχνικών, επικεντρωμένων στη χειραγώγηση των αισθήσεων και των συναισθημάτων για τη δημιουργία δεσμών με τους καταναλωτές.
5. Προώθηση προϊόντων και υπηρεσιών μέσω καταχρηστικών και αθέμιτων πρακτικών.
6. Το BEUC πραγματοποίησε έρευνα το 2023 που έδειξε ότι σχεδόν 3 στους 4 καταναλωτές έρχονται αντιμέτωποι με influencers που προωθούν προϊόντα, με πάνω από τους μισούς να αγοράζουν στη συνέχεια προϊόντα ή υπηρεσίες.
Οι οργανώσεις των καταναλωτών ζητούν:
* Απαγόρευση του influencer marketing για προϊόντα που ενέχουν κινδύνους για τους καταναλωτές μέσω της νομοθετικής Πράξης για την ψηφιακή δικαιοσύνη.
* Αναθεώρηση της νομοθεσίας για την αντιμετώπιση του influencer marketing, ώστε να προστατεύονται αποτελεσματικά οι καταναλωτές.
* Ορισμό του μάρκετινγκ influencers στην Οδηγία για τις Αθέμιτες Εμπορικές Πρακτικές.
* Θέσπιση ενός εναρμονισμένου προτύπου της ΕΕ στους influencers για τη βελτίωση της διαφάνειας.
* Εισαγωγή ειδικών κριτηρίων για την ιδιότητα του influencer και την αναγνώριση του εμπορικού χαρακτήρα της συνεργασίας.
* Καθιέρωση κοινής ευθύνης και διαφάνειας μεταξύ των εμπλεκομένων σε περιπτώσεις παραβίασης της νομοθεσίας του καταναλωτή.
