Ο Δεκαπενταύγουστος στα Χανιά έχει τη δική του δυνατή εικόνα: πίστη, παράδοση, πανηγύρια και ξωκκλήσια που γεμίζουν από ντόπιους, επισκέπτες και τουρίστες. Στη Δυτική Κρήτη, η «γιορτή του καλοκαιριού» φέρνει μαζί τον σεβασμό στην Παναγιά και το κλίμα των ημερών που, όπως λένε πολλοί, ρίχνει τους ρυθμούς και δίνει χώρο στο συναίσθημα.
Τα ιστορικά μοναστήρια ζωντανεύουν, με την κίνηση να δείχνει τόσο την ανάγκη έκφρασης της πίστης όσο και την κορύφωση της τουριστικής κίνησης. Την ίδια στιγμή, πολιτιστικοί σύλλογοι σε χωριά και δήμους στήνουν τα καλοκαιρινά πανηγύρια τους, που λίγο πριν και λίγο μετά τις 15 Αυγούστου θεωρούνται από τα μεγαλύτερα σε όγκο και γλέντι.
Από το Ακρωτήρι ως την Κίσσαμο και από την πόλη των Χανίων μέχρι τα Σφακιά, οι καμπάνες των μοναστηριών σημαίνουν παντού. Η Αγία Τριάδα Τζαγκαρόλων και η Ιερά Μονή Κυρίας των Αγγέλων Γουβερνέτου στο Ακρωτήρι, η Ιερά Μονή Γωνιάς της Οδηγήτριας στο Κολυμπάρι, η Μονή Χρυσοσκαλίτισας στο Ελαφονήσι, η Μητρόπολη των Χανίων, η γνωστή Τριμάρτυρη, και η Παναγιά στην Ίμπρο στα Σφακιά είναι από τις πιο πνευματικές γωνιές που συγκεντρώνουν πλήθος πιστών την παραμονή και ανήμερα της γιορτής της Παναγίας.
Από την αρχή της εβδομάδας, ο ασβέστης στα σοκάκια, τις πλατείες και τους τοίχους των σπιτιών στην ενδοχώρα του νομού δίνει λάμψη σε κάθε γωνιά. Κάτοικοι χωριών, από τα Πεμόνια, το Νίππος, το Θέρισσο, τον Ντερές, την Ανώπολη, τον Κουρνά, την Ίμπρο, τη Σούγια και τα Ρούματα, λένε στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ότι «είναι ο Αύγουστος ο μήνας που το λευκό γίνεται πιο έντονο και το φως πιο ζωηρό». Στα Χανιά, οι παλιές νοικοκυρές και οι γιαγιάδες μεταδίδουν στις νεότερες κοπελιές συνταγές και μυστικά της κρητικής κουζίνας, που συνδυάζουν νηστήσιμα και μη νηστήσιμα εδέσματα, ενώ ο Σφακιανός Νικόλαος Κουριδάκης σημειώνει ότι «Και λες και το κάνει η Παναγιά τα κοπέλια και οι κοπελιές, αυτές τις μέρες, να είναι υπάκουα και προσηλωμένα στα ήθη, τα έθιμα και τις γνώσεις που τους κατατίθενται».
Αν ρωτήσει κανείς έναν Χανιώτη ή μια Χανιώτισσα, μικρό ή μεγαλύτερο, για τις λέξεις που ακούγονται πιο συχνά μέσα στον Δεκαπενταύγουστο, οι απαντήσεις είναι σχεδόν ίδιες: «Παναγιά, λύρα, λαούτο, κρεατότουρτα, πανηγύρι, παρεάκια, ξωκκλήσι, εκκλησά, χωριό, παππούς και γιαγιά». Σε αυτές συμπυκνώνονται η κρητική φιλοξενία, το συναίσθημα, η αλήθεια του τόπου που πολλοί λένε ότι «παρεξηγείτε», αλλά και μια μικρή ανάσα από έναν σύγχρονο κόσμο με ρυθμούς που ζαλίζουν, όπως και η κρητική ρακή ή η τσικουδιά.
Πάνω από 30 μεγάλα πανηγύρια πραγματοποιούνται αυτές τις μέρες στα Χανιά, με χιλιάδες κόσμου να τσουγκρίζει ποτήρια και να σμίγει στον κύκλο του χορού με συρτό, πεντοζάλι, σούστα και σιγανό. Εκατοντάδες είναι και τα μικρότερα γλέντια και οι εκδηλώσεις, κυρίως με τραπεζώματα γνωστών και φίλων μαζί με συγγενείς, κουμπάρους και σύντεκνους. Ο Ιωσήφ Χιωτάκης λέει πως «Είναι κάτι που μοιάζει με ευλογία που μας ξεσηκώνει και μας ενεργοποιεί, μας ξυπνάει και μας δείχνει την αλήθεια της ζωής, που δεν είναι άλλη από τη συντροφιά και τη συμπόρευση», ενώ προσθέτει ότι οι Κρητικοί στα Χανιά και σε κάθε χωριό τιμούν την Παναγιά, την Κοίμησή της και τον ρόλο της, που είναι παρηγορητικός και προστατευτικός, όπως αποτυπώνεται και στη μαντινάδα: «Χρόνια Πολλά και υγιή κι η Παναγιά μαζί σας / κι απίκρατη… μόνο χαρές, γεμάτη η ζωή σας».
Καθώς το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων επισκέπτεται χωριά και οικισμούς των Χανίων, συνομιλεί με παλιούς, γέροντες και θειάδες, όπως λένε στα Χανιά τις ηλικιωμένες γυναίκες. Εκεί μαθαίνει πως η γιορτή του Δεκαπενταύγουστου, η Κοίμηση της Παναγίας, δεν αντιμετωπίζεται ως ημέρα λύπης, αλλά ως γιορτή ελπίδας, με την προσδοκία της αντάμωσης του Χριστού με τη μητέρα του. Ο αγρότης από τον Ομαλό, Μανόλης Δασκαλάκης, εξηγεί ότι αμέσως μετά τον Μεγάλο Εσπερινό της παραμονής και τη λειτουργία ανήμερα της Παναγίας, τα γλέντια και τα πανηγύρια μοιάζουν με λαϊκό ξεσηκωμό, ενώ τα τραπεζώματα στις 14 και 15 Αυγούστου φέρνουν ξανά κοντά μαλωμένους ανθρώπους, λειαίνουν παρεξηγήσεις και κάνουν το φαγητό στο τραπέζι αντίδωρο αγάπης και συγχώρεσης. Ο ίδιος καλεί όλους στη Γιορτή Τσικουδιάς, στη Λίμνη Κυδωνίας.
Κάθε Αύγουστο, τα Χανιά δεν ξεχωρίζουν μόνο λόγω του τουρισμού. Είναι ο Δεκαπενταύγουστος, μαζί με το πριν και το μετά του, που δίνει σε ολόκληρο τον νομό την αυθεντικότητα και την αξία της παράδοσης και της γνήσιας ταυτότητάς του, σε έναν τόπο που δύσκολα κόβεται από τις ρίζες του.
«Το αντάμωμα των γενεών, η επανένωση φίλων και συγγενών που φτάνουν στα Χανιά για να ανάψουν ένα κερί στην Παναγιά του χωριού τους και να πιούν ένα κρασί με τους δικούς τους, η αναζωογόνηση της ενδοχώρας, το ξύπνημα της πίστης που τελικά τόσο ανάγκη έχουμε όλοι μας κι ας μην το μαρτυράμε και η υπόσχεση, πως, και πάλι του χρόνου εδώ θα είμαστε, είναι η ανεκτίμητη αξία του τόπου αυτού και των ανθρώπων του», επισημαίνει η πρόεδρος του Περιφερειακού Συμβουλίου Κρήτης, Σοφία Μαλανδράκη, από τον Πλατανιά Χανίων.
Ο Δεκαπενταύγουστος στα Χανιά συνδέεται με πίστη, γλέντι και το ζωντανό αντάμωμα της κρητικής παράδοσης.
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ
