Σβήστε τους διακόπτες: η μείωση στη ζήτηση ενέργειας βρίσκεται στο επίκεντρο της επιστολής που έστειλε ο Νταν Γιόργκενσεν στις πρωτεύουσες των 27, την ώρα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζεται για έναν δύσκολο χειμώνα. Η ενεργειακή κρίση οξύνεται λόγω του πολέμου στο Ιράν και της απώλειας της φτηνής ρωσικής ενέργειας μετά τη ρήξη με τη Μόσχα εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία.
Ο Δανός Επίτροπος Ενέργειας προειδοποιεί, μέσω της επιστολής του, για την ανάγκη δραστικής περιορισμού της κατανάλωσης.
Πίσω από τις προσεκτικά διατυπωμένες τεχνοκρατικές αναφορές του Γιόργκενσεν, το μήνυμα είναι σαφές: η Ευρώπη καλείται να χαμηλώσει τους διακόπτες για όσο διάστημα χρειαστεί. Η προειδοποίηση έρχεται ενώ οι γεωπολιτικές αναταράξεις και η κλιμάκωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή έχουν διαταράξει τις θαλάσσιες οδούς μεταφοράς και την εφοδιαστική αλυσίδα του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), την ίδια στιγμή που οι παγκόσμιες τιμές ενέργειας ανεβαίνουν ξανά και τα διαθέσιμα φορτία μειώνονται, καθώς οι ασιατικές αγορές υπερθεματίζουν για να εξασφαλίσουν επάρκεια.
Η τρύπα στις αποθήκες είναι το πιο ανησυχητικό στοιχείο που αποτυπώνεται στην επιστολή του Επιτρόπου. Τα προηγούμενα χρόνια η Κομισιόν εμφανιζόταν βέβαιη για στόχους πληρότητας που έφταναν το 90% πριν από την έναρξη της χειμερινής περιόδου, όμως σήμερα η εικόνα είναι πολύ διαφορετική.
Σύμφωνα με την Gas Infrastructure Europe, οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης στην ΕΕ είναι επί του παρόντος γεμάτες περίπου κατά 70%. Το ποσοστό αυτό είναι περίπου 12% χαμηλότερο από το αντίστοιχο της ίδιας περιόδου πέρυσι.
Η εικόνα δεν είναι ίδια σε όλη την Ένωση: η Πολωνία βρίσκεται σχεδόν στο 99%, η Ιταλία πάνω από το 86% και η Γαλλία σχεδόν στο 82%, ενώ η Ολλανδία και η Γερμανία κινούνται περίπου στο 57%.
Ειδικοί εκφράζουν ανοιχτά ανησυχία όσο ο Οκτώβριος πλησιάζει και αρκετές χώρες θα χρειαστεί να αυξήσουν την κατανάλωση για θέρμανση.
Στην επιστολή του προς τους υπουργούς της ΕΕ, την οποία είχε στη διάθεσή του το POLITICO, ο Επίτροπος της ΕΕ για την Ενέργεια και τη Στέγαση αναφέρει ότι, υπό τους περιορισμούς της παγκόσμιας προσφοράς και της υψηλής μεταβλητότητας των τιμών, η μείωση της ζήτησης μπορεί να λειτουργήσει ως αποτελεσματικό μέσο περιορισμού των τιμών.
Ο Γιόργκενσεν καλεί τους υπουργούς να λάβουν μέτρα για τη μείωση της ζήτησης σε φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια για όσο διάστημα χρειαστεί, επισημαίνοντας παράλληλα ότι, παρότι η κατάσταση είναι δύσκολη, προς το παρόν δεν υπάρχουν άμεσοι κίνδυνοι για την ασφάλεια του εφοδιασμού.
Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ενεργοποιήσει τη ρήτρα ευελιξίας του Κανονισμού Αποθήκευσης Αερίου, επιτρέποντας στα κράτη-μέλη να υποβιβάσουν τον στόχο πλήρωσης στο 80%, συνιστά έμμεση αλλά σαφή ομολογία αδυναμίας. Στις Βρυξέλλες εκτιμούν ότι η αναπλήρωση των δεξαμενών αυτή τη στιγμή είναι σχεδόν αδύνατη, καθώς μια μαζική αγορά φυσικού αερίου στις σημερινές εξωφρενικές τιμές θα μπορούσε να πυροδοτήσει νέο ράλι και να πιέσει τους εθνικούς προϋπολογισμούς πριν καν έρθουν τα πρώτα κρύα.
Τα μέτρα που λαμβάνουν οι χώρες της ΕΕ για τη ρύθμιση των τιμών, όπως σημειώνει ο Jørgensen, θα πρέπει να είναι στοχευμένα και προσωρινά, ώστε να αποφευχθεί μια απότομη αύξηση της ζήτησης.
Οι συστάσεις της Κομισιόν, αν και προς το παρόν διατυπώνονται ως εθελοντική προσαρμογή, ανοίγουν τον δρόμο για όσα ενδέχεται να ακολουθήσουν προσεχώς:
- Τα δημόσια κτίρια και οι υποδομές: αυστηρά ανώτατα όρια στη θέρμανση, δραστική μείωση των ωρών λειτουργίας των συστημάτων κλιματισμού και πλήρης απενεργοποίηση της θέρμανσης σε μη ζωτικούς χώρους.
- Ο δημόσιος χώρος και το εμπόριο: σβήσιμο του φωτισμού σε μνημεία, μείωση του οδικού φωτισμού κατά τις μεταμεσονύκτιες ώρες και απαγόρευση της εξωτερικής θέρμανσης σε χώρους εστίασης και εμπορικά καταστήματα.
- Η ζήτηση σε ώρες αιχμής: συστηματική προσπάθεια μετατόπισης ή περικοπής της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας τις ώρες που το δίκτυο δέχεται τη μεγαλύτερη πίεση.
Στην επιστολή Γιόργκενσεν υπάρχει και μια καθησυχαστική φράση: ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για τη βασική ασφάλεια εφοδιασμού.
Ωστόσο, η απεξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο, παρότι κρίθηκε στρατηγικά απαραίτητη, αντικαταστάθηκε από μια νέα και εξαιρετικά εύθραυστη εξάρτηση από το παγκόσμιο υγροποιημένο αέριο (LNG). Σήμερα, η ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια δεν εξαρτάται από ρωσικούς αγωγούς αλλά από την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ και από τις αποφάσεις των παραγωγών στις ΗΠΑ και το Κατάρ. Ένα σοβαρό επεισόδιο στη Μέση Ανατολή ή ένα τεχνικό ατύχημα σε μεγάλο σταθμό υγροποίησης μπορεί να μετατρέψει την πίεση τιμών σε πραγματική έλλειψη.
Πέρα από τους αριθμούς, τα μεγαβάτ και τα ποσοστά πλήρωσης, η επιστολή του Επιτρόπου Ενέργειας αγγίζει και τη βαθύτερη κοινωνική πραγματικότητα της ηπείρου. Ένα νέο κύμα εκτίναξης των τιμών του ρεύματος και του αερίου απειλεί να σπρώξει εκατομμύρια ακόμη νοικοκυριά στην ενεργειακή φτώχεια.
Όταν οι πολίτες καλούνται για πολλοστή φορά τα τελευταία χρόνια να σφίξουν το ζωνάρι, να παγώσουν στα σπίτια τους και να πληρώσουν δυσβάσταχτους λογαριασμούς, τα περιθώρια κοινωνικής ανοχής εξαντλούνται. Η ακρίβεια στην ενέργεια περνά αμέσως σε όλη την αλυσίδα της οικονομίας, ανεβάζοντας τις τιμές στα βασικά καταναλωτικά αγαθά και τα τρόφιμα και τροφοδοτώντας έναν φαύλο κύκλο πληθωρισμού.
Η πίσω σελίδα της επιστολής Γιόργκενσεν δεν γράφει μόνο για κιλοβατώρες που πρέπει να εξοικονομηθούν. Γράφει για μια Ευρώπη που βαδίζει σε τεντωμένο σχοινί, αδύναμη να ελέγξει τις εξωτερικές γεωπολιτικές θύελλες και αναγκασμένη να επιβάλει αυτοπεριορισμούς για να επιβιώσει.
