Ο διαβήτης τύπου 1 δεν αποκλείει τα παιδιά από την άσκηση και τον αθλητισμό, λέει ο Θανάσης Τζιαμούρτας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Εξηγεί πώς ρυθμίζεται η γλυκόζη, τι πρέπει να προσέχουν οι γονείς και γιατί η σωστή προετοιμασία κάνει τη διαφορά.
(Η φωτογραφία, στην οποία απεικονίζεται ο ίδιος, είναι του κ. Τζιαμούρτα για )
Ένα νόσημα που αφορά εκατομμύρια ανθρώπους
Ο διαβήτης τύπου 1, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι σπάνιος. «Με βάση τις νεότερες διεθνείς εκτιμήσεις, περίπου 9,5 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με διαβήτη τύπου 1, ενώ περίπου 1,85 εκατομμύρια είναι παιδιά και νέοι κάτω των 20 ετών. Στην Ελλάδα, ο διαβήτης αφορά πλέον περισσότερο από έναν στους δέκα πολίτες. Με στοιχεία του 2025, περίπου 1,23 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με διαβήτη τύπου 2 (11,75% συχνότητα), ενώ περίπου 49.000 έχουν καταγραφεί με διαβήτη τύπου 1 (0,47% συχνότητα)».
Μπορεί ένα παιδί με διαβήτη τύπου 1 να αθληθεί;
Στο ερώτημα αυτό ο κ. Τζιαμούρτας απαντά χωρίς επιφυλάξεις «ναι» και προσθέτει:
«Η άσκηση δεν είναι απλώς επιτρεπτή, αλλά βασικό κομμάτι ενός υγιεινού τρόπου ζωής για τα παιδιά και τους εφήβους με διαβήτη τύπου 1. Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν περίπου 60 λεπτά μέτριας έως έντονης φυσικής δραστηριότητας καθημερινά, όπως και για τους συνομηλίκους τους χωρίς διαβήτη. Η συστηματική άσκηση βελτιώνει την καρδιοαναπνευστική ικανότητα, τη μυϊκή δύναμη, την ευαισθησία στην ινσουλίνη, τη σύσταση του σώματος και τους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου. Παράλληλα προσφέρει σημαντικά ψυχολογικά και κοινωνικά οφέλη και βοηθά ένα παιδί να αισθάνεται ότι συμμετέχει στις ίδιες δραστηριότητες με τους συνομηλίκους του. Η άσκηση, όμως, δημιουργεί μια ιδιαίτερη πρόκληση: η γλυκόζη δεν αντιδρά με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα είδη άσκησης».
Τι συμβαίνει όμως στη γλυκόζη όταν ασκούμαστε;
Κατά τη διάρκεια της άσκησης οι μύες, σημειώνει ο κ. Τζιαμούρτας, χρειάζονται περισσότερη ενέργεια και αυξάνουν σημαντικά την πρόσληψη γλυκόζης από το αίμα. Στον υγιή οργανισμό, η έκκριση ινσουλίνης από το πάγκρεας μειώνεται αυτόματα όταν χρειάζεται. Στον άνθρωπο με διαβήτη τύπου 1, όμως, η ινσουλίνη χορηγείται εξωτερικά και δεν μπορεί να «αποσυρθεί» από την κυκλοφορία με τον ίδιο φυσιολογικό τρόπο. Έτσι, όταν υπάρχει αρκετή ινσουλίνη στο αίμα και ταυτόχρονα οι μύες καταναλώνουν περισσότερη γλυκόζη, μπορεί να προκληθεί υπογλυκαιμία. Αυτό συμβαίνει κυρίως στην παρατεταμένη αερόβια άσκηση, όπως το τρέξιμο, το ποδήλατο και η κολύμβηση. Αντίθετα, η πολύ έντονη άσκηση, τα σπριντ, οι ασκήσεις υψηλής έντασης ή ένας απαιτητικός αγώνας μπορεί προσωρινά να οδηγήσουν ακόμη και σε αύξηση της γλυκόζης, λόγω της έκκρισης ορμονών όπως η αδρεναλίνη. Επομένως, δεν υπάρχει μία και μοναδική «απάντηση της γλυκόζης στην άσκηση». Εξαρτάται, όπως εξηγεί, από την ένταση και τη διάρκεια της προσπάθειας, το είδος της άσκησης, τη φυσική κατάσταση, το προηγούμενο γεύμα, την ποσότητα ενεργής ινσουλίνης και τη γλυκόζη πριν από την έναρξη της δραστηριότητας.
Τι πρέπει να προσέχουν τα παιδιά και οι γονείς;
Το πιο σημαντικό, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η άσκηση να μην αντιμετωπίζεται με φόβο, αλλά με σωστή προετοιμασία. Η γλυκόζη, τονίζει, πρέπει να ελέγχεται πριν, κατά τη διάρκεια -ιδίως όταν η άσκηση κρατά αρκετή ώρα- και μετά το τέλος της δραστηριότητας. Τα συστήματα συνεχούς καταγραφής γλυκόζης (CGM) έχουν αλλάξει ουσιαστικά τη δυνατότητα ασφαλούς άθλησης, καθώς πέρα από την τιμή δείχνουν και προς τα πού μεταβάλλεται η γλυκόζη. Ο αθλητής πρέπει πάντα να έχει μαζί του υδατάνθρακες ταχείας απορρόφησης, όπως δισκία γλυκόζης ή κατάλληλο ρόφημα με ζάχαρη, ώστε να αντιμετωπίσει άμεσα μια υπογλυκαιμία.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και μετά την άσκηση. Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό όταν ένα παιδί προπονείται το απόγευμα ή το βράδυ, καθώς μπορεί να εμφανιστεί υπογλυκαιμία στη διάρκεια της νύχτας. Από την άλλη πλευρά, όταν η γλυκόζη είναι πολύ υψηλή και υπάρχουν αυξημένες κετόνες, η έντονη άσκηση πρέπει να αποφεύγεται.
Οι προσαρμογές της ινσουλίνης και των υδατανθράκων δεν είναι ίδιες για όλους, διευκρινίζει ο κ. Τζιαμούρτας. Πρέπει να εξατομικεύονται σε συνεργασία με τη θεραπευτική ομάδα, με βάση το είδος της άσκησης, την ώρα της ημέρας, τη διάρκεια, την ένταση και την προηγούμενη εμπειρία του ίδιου του ατόμου.
Από τον παιδικό διαβήτη μέχρι τον πρωταθλητισμό
Ίσως το πιο δυνατό μήνυμα, σημειώνει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, προς ένα παιδί που μόλις διαγνώστηκε είναι ότι ο διαβήτης τύπου 1 δεν αποκλείει ούτε τον αθλητισμό ούτε τον πρωταθλητισμό. Χαρακτηριστικό σύγχρονο παράδειγμα είναι ο Γερμανός πρωταθλητής του τένις Alexander Zverev, ο οποίος διαγνώστηκε με διαβήτη τύπου 1 σε ηλικία μόλις τεσσάρων ετών. Η περίπτωση του Zverev έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς το τένις είναι άθλημα με μεγάλες απαιτήσεις: ένας αγώνας μπορεί να διαρκέσει πολλές ώρες και να περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενες προσπάθειες πολύ υψηλής έντασης. Δεν είναι όμως ο μόνος. Υπάρχουν πολλοί ακόμη αθλητές που έχουν φτάσει μέχρι και σε Ολυμπιακά μετάλλια, όπως ο Αμερικανός κολυμβητής Gary Hall Jr, με 10 Ολυμπιακά μετάλλια, από τα οποία πέντε χρυσά, και δύο παγκόσμια ρεκόρ, αλλά και ο Ολλανδός χρυσός Ολυμπιονίκης του βόλεϊ Bas van de Goor.
Η άσκηση είναι μέρος της λύσης, όχι του προβλήματος
«Η διάγνωση του διαβήτη τύπου 1 αλλάζει αναμφίβολα την καθημερινότητα ενός παιδιού και της οικογένειάς του. Δεν πρέπει όμως να μετατρέπεται σε λόγο αποκλεισμού από το παιχνίδι, τη φυσική δραστηριότητα ή τον αθλητισμό. Σήμερα, οι συνεχείς καταγραφείς γλυκόζης, οι αντλίες ινσουλίνης και τα αυτοματοποιημένα συστήματα χορήγησης ινσουλίνης παρέχουν δυνατότητες που δεν υπήρχαν πριν από μερικές δεκαετίες. Σε συνδυασμό με τη σωστή εκπαίδευση, επιτρέπουν σε παιδιά και ενήλικες με διαβήτη τύπου 1 να αθλούνται με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Το μήνυμα, λοιπόν, προς το παιδί και την οικογένειά του δεν πρέπει να είναι “πρόσεχε, επειδή έχεις διαβήτη, μην αθλείσαι”. Πρέπει να είναι ακριβώς το αντίθετο: “Να αθλείσαι, να γνωρίζεις το σώμα σου, να παρακολουθείς τη γλυκόζη σου και να μάθεις να προσαρμόζεις σωστά την ινσουλίνη και τη διατροφή σου. Ο διαβήτης τύπου 1 απαιτεί διαχείριση, αλλά δεν πρέπει να θέτει τα όρια στα όνειρα ενός παιδιού”».
Αποστόλης Ζώης
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ
