Ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Κρήτης αρχίζει σήμερα η δίκη 33 κατηγορουμένων για την υπόθεση εμπορίας ανθρώπων και παράνομης διακίνησης γενετικού υλικού σε ιδιωτική κλινική στα Χανιά.
Τρία χρόνια μετά την αποκάλυψη της υπόθεσης, το δικαστήριο καλείται να εξετάσει καταγγελίες για οργανωμένο δίκτυο που φέρεται να στρατολογούσε οικονομικά ευάλωτες γυναίκες από το εξωτερικό ως δότριες ωαρίων και παρένθετες μητέρες.
Παράλληλα, ερευνάται η φερόμενη εξαπάτηση ζευγαριών και γυναικών που απευθύνονταν στην κλινική για την αντιμετώπιση προβλημάτων υπογονιμότητας.
Η διαδικασία θα διεξαχθεί στην αίθουσα «Ποσειδών» του Μεσογειακού Αγρονομικού Ινστιτούτου Χανίων (ΜΑΙΧ), καθώς το δικαστικό μέγαρο δεν διαθέτει επαρκείς χώρους για όλους τους συμμετέχοντες.
Εκτός από τους 33 κατηγορουμένους, στη δίκη περιλαμβάνονται 80 δηλώσεις υποστήριξης της κατηγορίας και 341 μάρτυρες κατηγορίας. Θα συνεκδικαστούν δύο υποθέσεις, η μία για παρένθετη μητρότητα και παράνομες υιοθεσίες και η δεύτερη για απάτες μέσω εικονικών ωοληψιών, εμβρυομεταφορών και κρυοσυντηρήσεων.
Ποιοι παραπέμπονται και ποιες κατηγορίες αντιμετωπίζουν
Κεντρικός ρόλος στη φερόμενη εγκληματική οργάνωση αποδίδεται, σύμφωνα με το κατηγορητήριο, στον 76χρονο γυναικολόγο και ιδιοκτήτη της κλινικής και στον 47χρονο εμβρυολόγο, επιστημονικό διευθυντή της.
Στο εδώλιο παραπέμπονται ακόμη 31 πρόσωπα, μεταξύ των οποίων γιατροί, εμβρυολόγοι, μαίες, εργαζόμενοι της κλινικής, μεσίτριες, δικηγόροι και άτομα που φέρονται να μεσολαβούσαν για την αναζήτηση ενδιαφερόμενων γονέων.
Στη δικογραφία περιλαμβάνεται επίσης ο Νικόλαος Βραχνής, καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας του ΕΚΠΑ και πρώην πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Αντιμετωπίζει κατηγορία για δωροληψία υπαλλήλου για ενέργεια αντίθετη προς τα καθήκοντά του.
Οι κατηγορίες αφορούν, κατά περίπτωση, συγκρότηση και ένταξη σε εγκληματική οργάνωση, εμπορία ανθρώπων, απάτη ιδιαίτερα μεγάλης αξίας, πλαστογραφία, ψευδείς ιατρικές πιστοποιήσεις, παράνομη διακίνηση γενετικού υλικού, παράνομη εφαρμογή μεθόδων υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και μεσολάβηση σε υιοθεσίες με αθέμιτο όφελος.
Η στρατολόγηση γυναικών και οι συνθήκες διαμονής
Σύμφωνα με τη δικογραφία, η φερόμενη δράση του δικτύου εκτεινόταν σε διάστημα μεγαλύτερο της δεκαετίας. Γυναίκες από χώρες όπως η Ρουμανία, η Γεωργία, η Μολδαβία και η Ουκρανία μεταφέρονταν στα Χανιά για να γίνουν δότριες ωαρίων ή παρένθετες μητέρες.
Κατά την αστυνομική επιχείρηση του Αυγούστου του 2023 εντοπίστηκαν 98 γυναίκες που αναγνωρίστηκαν ως θύματα εμπορίας ανθρώπων. Αρκετές διέμεναν σε ενοικιαζόμενα διαμερίσματα, υπό επιτήρηση και με περιορισμούς στις μετακινήσεις και στην επικοινωνία τους. Στη δικογραφία αναφέρεται ότι για τη στέγασή τους χρησιμοποιούνταν 14 κατοικίες στα Χανιά.
Το κόστος ενός προγράμματος παρένθετης μητρότητας, σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, κυμαινόταν μεταξύ 70.000 και 100.000 ευρώ, ενώ υπήρχαν περιπτώσεις στις οποίες έφτανε τις 120.000 ευρώ.
Τα χρήματα κατέβαλλαν ενδιαφερόμενοι γονείς από την Ελλάδα και άλλες χώρες. Τα εκτιμώμενα παράνομα έσοδα φτάνουν έως τα 8,5 εκατ. ευρώ, ενώ οι γυναίκες που κυοφορούσαν φέρονται να λάμβαναν πολύ μικρότερα ποσά, με μηνιαίες πληρωμές και επιπλέον αποζημίωση μετά τον τοκετό.
Τα στοιχεία για τις ωοληψίες και το γενετικό υλικό
Ιδιαίτερη θέση στη δικογραφία έχουν τα ευρήματα για τη διαχείριση των ωαρίων και την καταγραφή των δοτριών.
Στο βούλευμα περιγράφεται η περίπτωση γυναίκας, σήμερα 26 ετών, η οποία φέρεται να υποβλήθηκε σε 12 ωοληψίες από το 2018 έως το 2023, με το γενετικό της υλικό να καταλήγει σε 63 διαφορετικούς λήπτες.
Στα αρχεία της κλινικής καταγράφηκαν 173 δότριες και 333 ωοληψίες. Τα ωάρια φέρεται να διατέθηκαν σε τουλάχιστον 1.226 λήπτες, ενώ στο Εθνικό Μητρώο Δοτών εμφανίζονταν καταχωρισμένες μόνο 63 δότριες.
Η απόκλιση αυτή εγείρει ζητήματα σχετικά με την ιχνηλασιμότητα του γενετικού υλικού, την εφαρμογή των προβλεπόμενων ελέγχων και την προστασία τόσο των δοτριών όσο και των ληπτριών.
529 περιπτώσεις φερόμενων εικονικών πράξεων
Η δεύτερη δικογραφία περιλαμβάνει 529 περιπτώσεις εικονικών εμβρυομεταφορών και κρυοσυντηρήσεων, που αφορούν 274 γυναίκες.
Σύμφωνα με όσα αποδίδονται στους εμπλεκομένους, ασθενείς κατέβαλλαν χρήματα για ιατρικές πράξεις που δεν πραγματοποιούνταν. Φέρονται να ενημερώνονταν ότι είχε ολοκληρωθεί εμβρυομεταφορά ή ότι υπήρχαν έμβρυα σε κρυοσυντήρηση, χωρίς αυτό να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Η οικονομική επιβάρυνση από τις συγκεκριμένες πρακτικές υπολογίζεται σε τουλάχιστον 1,18 εκατ. ευρώ.
Η συζήτηση για τον ιατρικό τουρισμό και οι παρεμβάσεις οργανώσεων
Η αποκάλυψη της υπόθεσης είχε έρθει σε μια περίοδο κατά την οποία προβάλλονταν δημόσια οι προοπτικές της Ελλάδας στον ιατρικό τουρισμό για θεραπείες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Στις 15 Ιουλίου 2023, λίγες εβδομάδες πριν από την αστυνομική επιχείρηση, ο πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών και τότε περιφερειάρχης Αττικής, Γιώργος Πατούλης, είχε αναφερθεί σε εκδήλωση στους χιλιάδες επισκέπτες που έρχονται κάθε χρόνο στη χώρα για θεραπείες γονιμότητας και στις δυνατότητες σημαντικής αύξησής τους. Στην ίδια εκδήλωση είχε μιλήσει και ο νυν κατηγορούμενος Νικόλαος Βραχνής.
Φεμινιστικές και γυναικείες οργανώσεις υπογραμμίζουν την ταξική και ρατσιστική διάσταση που, κατά την εκτίμησή τους, έχει η υπόθεση, καταγγέλλοντας την εκμετάλλευση φτωχών, ευάλωτων γυναικών από το εξωτερικό.
Ζητούν να ξεκινήσει άμεσα η δίκη, επισημαίνοντας ότι ενδεχόμενη αναβολή ενέχει τον κίνδυνο να χαθούν κρίσιμες μαρτυρίες και αποδεικτικά στοιχεία.
