Η προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο περνά στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας, καθώς η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προανήγγειλε το «EU KIDS Act» στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε επισήμως τη νομοθετική πρόταση στις 17 Σεπτεμβρίου.
Με την πρόταση αυτή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εισηγείται ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο για την προστασία των ανηλίκων στον ψηφιακό χώρο. Η εφαρμογή του είναι σταδιακή και διαφοροποιείται ανά ηλικία: για παιδιά κάτω των 13 ετών δεν επιτρέπεται λογαριασμός στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ για τις ηλικίες 13 έως 15 μπορούν να προβλέπονται ειδικοί περιορισμένοι λογαριασμοί («mini accounts»), που δημιουργούνται από γονείς ή κηδεμόνες, με υποχρεωτικά γονικά εργαλεία, περιορισμένες λειτουργίες και ημερήσιο χρόνο έως μία ώρα. Από τα 15 επιτρέπεται αυτόνομος λογαριασμός. Για όλους τους ανηλίκους έως τα 18 προβλέπονται επίσης υποχρεώσεις ασφαλούς σχεδιασμού (safety by design), ώστε οι ψηφιακές υπηρεσίες να παρέχουν υψηλότερο επίπεδο προστασίας.
Για την Ελλάδα, η πρόταση της Επιτροπής παρουσιάζει σημαντικές ομοιότητες με τις ρυθμίσεις και τις πρωτοβουλίες που έχουν προωθηθεί σε εθνικό επίπεδο από την κυβέρνηση και τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη. Η χώρα έθεσε έγκαιρα και συστηματικά στην ευρωπαϊκή και διεθνή ατζέντα την ανάγκη αποτελεσματικότερης προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο και προώθησε κοινό ευρωπαϊκό όριο «ψηφιακής ενηλικίωσης» στα 15 έτη. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε αναδείξει το ζήτημα ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2024, ενώ στη συνέχεια η Ελλάδα συμμετείχε στη διαμόρφωση ευρωπαϊκής συμμαχίας κρατών για την προστασία των ανηλίκων online.
Παράλληλα, το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ανέπτυξε το Kids Wallet και επεξεργάστηκε συγκεκριμένη νομοθετική πρωτοβουλία για την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η ελληνική πρόταση για το όριο των 15 ετών αποτυπώθηκε επισήμως στο σχέδιο εθνικών διατάξεων που κοινοποιήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 8 Μαΐου 2026, μαζί με την απαίτηση για αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας.
Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου δήλωσε ότι η πρόταση της Επιτροπής συγκλίνει με την ελληνική θέση ως προς το όριο των 15 ετών, την επαλήθευση ηλικίας και τις υποχρεώσεις των πλατφορμών. «Στο όριο των 15 ετών, στην αξιόπιστη επαλήθευση της ηλικίας και στην ευθύνη των πλατφορμών καταγράφεται απόλυτη σύγκλιση με την πολιτική κατεύθυνση που είχε ήδη χαράξει η χώρα μας», ανέφερε χαρακτηριστικά ο υπουργός.
Η ίδια η Ανάλυση Επιπτώσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καταγράφει ρητά την ελληνική νομοθετική πρωτοβουλία ανάμεσα στις εθνικές προτάσεις που προηγήθηκαν της ευρωπαϊκής ρύθμισης και αναγνωρίζει ότι η χώρα είχε ήδη προτείνει όριο στα 15 έτη και αξιόπιστες μεθόδους επαλήθευσης ηλικίας. Η Επιτροπή συνδέει συνολικά την ανάπτυξη εθνικών ρυθμίσεων με την ανάγκη αποφυγής κατακερματισμού και τη διαμόρφωση μιας εναρμονισμένης ευρωπαϊκής προσέγγισης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά πλέον ο τρόπος εφαρμογής των νέων κανόνων. Η ελληνική πλευρά δίνει έμφαση σε μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας που προστατεύουν την ιδιωτικότητα, ώστε να επιβεβαιώνεται η ηλικιακή προϋπόθεση χωρίς να ανοίγει νέο πεδίο περιττής συλλογής προσωπικών δεδομένων. Παράλληλα, απαιτείται ταχεία και αυστηρή επιβολή των κανόνων, με τις πλατφόρμες να λειτουργούν ως σύμμαχοι στην προστασία των ανηλίκων και ταυτόχρονα να τηρούν τις υποχρεώσεις που προβλέπει το ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Η ευρωπαϊκή πρόταση ενσωματώνει σε σημαντικό βαθμό αυτή τη λογική, προβλέποντας αντιστροφή του βάρους απόδειξης για τις πολύ μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες (VLOPs): οι ίδιες καλούνται να τεκμηριώνουν τη συμμόρφωσή τους μέσω σχεδίου συμμόρφωσης και ανεξάρτητου ελέγχου με δική τους δαπάνη.
Η δικαιοπολιτική συζήτηση για την προστασία των ανηλίκων στην εποχή της ΤΝ είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Η ταχεία διάδοση των συνομιλιακών συστημάτων ΤΝ και των ψηφιακών συντρόφων ΤΝ (AI companions) δημιουργεί νέα ερωτήματα που ξεπερνούν την παραδοσιακή συζήτηση για τα κοινωνικά δίκτυα: από την ηλικιακά κατάλληλη πρόσβαση και τον ασφαλή σχεδιασμό έως την αποτροπή χειραγώγησης ή συναισθηματικής εξάρτησης και την προστασία των προσωπικών δεδομένων των παιδιών. Το ίδιο το KIDS Act αναγνωρίζει αυτή τη νέα διάσταση, εισάγοντας ειδικές υποχρεώσεις για συστήματα ΤΝ που είναι προσβάσιμα σε ανηλίκους.
Η συμβολή της Ειδικής Γραμματείας Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης εστιάζει ακριβώς στη σύνδεση της τεχνολογικής εξέλιξης με το κατάλληλο κανονιστικό και θεσμικό πλαίσιο: στη σχέση μεταξύ του KIDS Act, του Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), της προστασίας προσωπικών δεδομένων και των δικαιωμάτων του παιδιού, αλλά και στην ενίσχυση της γνώσης και της υπεύθυνης χρήσης της ΤΝ από νέους, γονείς και εκπαιδευτικούς.
Η ευρωπαϊκή πρόταση διευρύνει, παράλληλα, τη συζήτηση πέρα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς περιλαμβάνει υποχρεώσεις που αφορούν και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης τα οποία απευθύνονται σε ανηλίκους. Το ζητούμενο είναι πλέον η διαμόρφωση κοινών κανόνων για την ηλικιακή πρόσβαση, την επαλήθευση ηλικίας, τον ασφαλή σχεδιασμό των υπηρεσιών και την προστασία των δεδομένων των παιδιών.
Γ. Χατζηδοπαυλάκης
