Αν αναρωτιέσαι ποια είναι η γιορτή σήμερα 14 Νοεμβρίου, το εορτολόγιο της ημέρας περιλαμβάνει δύο από τα πιο γνωστά και διαδεδομένα ονόματα στην Ελλάδα.
Γιορτάζουν σήμερα οι Γρηγόρης, Γρηγόριος, Γόλης, Γρηγορία, καθώς και οι Φίλιππος, Φίλιππας, Φιλιππής, Φιλιππάκης και Φιλίτσα.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα τη μνήμη δύο εμβληματικών μορφών του Χριστιανισμού: του Αγίου Φιλίππου του Αποστόλου και του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης.
Ο Άγιος Φίλιππος ήταν ένας από τους δώδεκα μαθητές του Κυρίου. Καταγόταν από τη Βηθσαϊδά της Γαλιλαίας, απ’ όπου ήταν και ο Ανδρέας με τον Πέτρο. Τον κάλεσε μαθητή Του ο ίδιος ο Κύριος και στη συνέχεια ο Φίλιππος έφερε στον Κύριο τον Ναθαναήλ.
Η παράδοση αναφέρει ότι ο Φίλιππος κήρυξε το Ευαγγέλιο στους Πάρθους και πέθανε μαρτυρικά στην Ιεράπολη της Συρίας.
Το σεπτό σκήνωμα του αποστόλου στόλισε για πολλά χρόνια τον ιερό ναό που είχε κτιστεί στην Ιεράπολη προς τιμήν του. Η αγία κάρα του τιμήθηκε από διάφορους αυτοκράτορες, όπως τον Θεοδόσιο και τον Ηράκλειο, με τις βασιλικές σφραγίδες τους. Μετά την άλωση της Βασιλίδος των πόλεων από τους Λατίνους το 1204 μ.Χ., το σεπτό λείψανο μεταφέρθηκε στην Κύπρο και για πολλά χρόνια φυλασσόταν στο χωριό Άρσος (Αρσινόη της Πάφου) στον ιερό ναό που κτίστηκε εκεί προς τιμήν του αποστόλου. Αργότερα ένα μέρος των λειψάνων διανεμήθηκε για ευλογία σε διάφορα μέρη, ενώ η θήκη με την ιερή κάρα μετακομίσθηκε πριν από το 1788 μ.Χ. στην Ιερά Μονή του Σταυρού στο Όμοδος, όπου φυλάσσεται μέχρι σήμερα.
Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς ήταν δεινός θεολόγος και διαπρεπέστατος ρήτορας και φιλόσοφος. Δεν γνωρίζουμε τον χρόνο και τον τόπο της γέννησής του, αν και ο Σ. Ευστρατιάδης στο αγιολόγιό του αναφέρει ότι γεννήθηκε το 1296 μ.Χ. στην Κωνσταντινούπολη, από τον Κωνσταντίνο τον Συγκλητικό και την ευσεβέστατη Καλλονή. Ξέρουμε, πάντως, ότι κατά το πρώτο μισό του 14ου αιώνα μ.Χ. βρισκόταν στην αυτοκρατορική αυλή της Κωνσταντινούπολης, απ’ όπου αποσύρθηκε στο Άγιο Όρος για ησυχαστική ζωή και αφοσιώθηκε στην ηθική τελειοποίησή του και σε διάφορες μελέτες.
Το 1335 μ.Χ., με τους δύο αποδεικτικούς λόγους του «Περί εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος», ήρθε σε σύγκρουση με τον Βαρλαάμ τον Καλαβρό, ο οποίος δίδασκε πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να γνωρίσει τον Θεό ούτε να ενωθεί μαζί Του. Σύμφωνα με τον Βαρλαάμ, ο Θεός είναι «κλειστός στον εαυτό του» και δεν μπορεί να ενωθεί με τους ανθρώπους. Έτσι, οι «ησυχαστές» —οι μοναχοί που έλεγαν ότι ο άνθρωπος, αν έχει καθαρή καρδιά και συγκεντρωθεί στην «καρδιακή προσευχή» («Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ Θεού, ελέησόν με»), μπορεί να ενωθεί με τον Θεό και να φωτισθεί και να δει το Άκτιστο φως— δεν ήταν Ορθόδοξοι αλλά «μεσσαλιανιστές» και «ομφαλόψυχοι». Μετά από αυτές τις θέσεις του Βαρλαάμ, ο Παλαμάς εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη και άρχισε τον αγώνα «υπέρ των Ιερώς ησυχαζόντων», δηλαδή όσων ασκούσαν τον ησυχασμό, συγγράφοντας και τους ομώνυμους λόγους του. Το ζητούμενο της αντιπαράθεσης ήταν κυρίως το μεθεκτικόν ή αμέθεκτον της θείας ουσίας. Ο Γρηγόριος, με μεγάλη πολυμάθεια και ισχυρή κριτική για θέματα των Αγίων Γραφών, διέκρινε τη θεία ουσία ως αμεθέκτη και τη θεία ενέργεια ως μεθεκτή. Η Εκκλησία επικύρωσε την ερμηνεία του με τέσσερις Συνόδους, ενώ στην τελευταία, που έγινε στην Κωνσταντινούπολη το 1351 μ.Χ., συμμετείχε και ο ίδιος ο Παλαμάς. Παράλληλα, έγραψε περίπου 60 θεολογικά έργα.
Αργότερα, ο Πατριάρχης Ισίδωρος τον εξέλεξε αρχικά επίσκοπο Θεσσαλονίκης. Λόγω των τότε ζητημάτων αποχώρησε πρόσκαιρα στη Λήμνο, αλλά στη συνέχεια ανέλαβε τα καθήκοντά του. Πέθανε το 1360 μ.Χ. και τιμήθηκε αμέσως ως Άγιος. Ο Πατριάρχης Φιλόθεος έγραψε το 1376 μ.Χ. εγκωμιαστικό λόγο για τον Γρηγόριο Παλαμά, μαζί με ακολουθία, και όρισε την εκκλησιαστική μνήμη του στη Β’ Κυριακή της Μ. Τεσσαρακοστής.
Το τίμιο σώμα του, μετά την εκταφή, βρέθηκε άφθαρτο, δεν σάπισε και ευωδίαζε, ενώ θεωρήθηκε θαυματουργό. Στους Λατίνους όμως, τους υποτελείς του Πάπα, η ενθύμηση του Αγίου και μάλιστα ολόσωμου υπήρξε αγκάθι. Γι’ αυτό πολλές φορές τον συκοφαντούσαν λέγοντας ότι, για τα αμαρτήματά του, έμεινε «άλυωτος» και δεν δέχθηκε από απέχθεια η γη να τον διαλύσει «στα εξ ων συνετέθη». Τον 19ο αιώνα ο ναός του Αγίου καταστράφηκε από φωτιά και το τίμιο σκήνωμά του κάηκε, αφήνοντας μόνο τα οστά ανέπαφα.
Το πείσμα των καθολικών έφτασε στο σημείο, όταν τυπώνονταν οι εκκλησιαστικές ακολουθίες στη Βενετία κατά την Τουρκοκρατία, ο Δόγης να δίνει την άδειά του για την έκδοση μόνο αν δεν υπήρχε σχετική αναφορά στον Άγιο. Έτσι, για αρκετά χρόνια που κυκλοφορούσαν τα έντυπα από τη Βενετία, η γιορτή του είχε σχεδόν ξεχαστεί. Περί τα μέσα και τα τέλη του 20ού αιώνα, η μνήμη των αγώνων του επανήλθε και ο Άγιος έλαβε την πρέπουσα θέση στους ορθόδοξους ναούς.
Φωτογραφία: Marina Koutsoumpa
Με πληροφορίες από Saint
