Τα δεδομένα για την παχυσαρκία στην Ελλάδα, η παιδική παχυσαρκία, το σύγχρονο διατροφικό περιβάλλον και το στοίχημα της πρόληψης στην καθημερινότητα. Από τις αλλαγές στα σχολικά κυλικεία μέχρι τις μετρήσιμες δράσεις διατροφικής υποστήριξης του Δήμου Αθηναίων.
Του Στέφανου Μαρκόπουλου,
MSc Κλινικού Διαιτολόγου – Διατροφολόγου, Υποψήφιου Διδάκτορα Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Διατροφολόγου Δήμου Αθηναίων
Η παχυσαρκία δεν αποτελεί πλέον ένα ατομικό ζήτημα, αλλά μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις δημόσιας υγείας. Στην Ελλάδα, το μέγεθος του προβλήματος είναι ιδιαίτερα σημαντικό: σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, το 54,9% των ενηλίκων είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι. Με άλλα λόγια, περισσότεροι από ένας στους δύο ενήλικες έχουν βάρος πάνω από το φυσιολογικό.
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί η εικόνα των παιδιών. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία COSI του ΠΟΥ, το 37% των παιδιών ηλικίας 7–9 ετών στην Ελλάδα είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα, κατατάσσοντας τη χώρα μας στη δεύτερη θέση μεταξύ 37 ευρωπαϊκών χωρών. Στις ηλικίες 10 –19 ετών, τα διαθέσιμα στοιχεία κατατάσσουν την Ελλάδα στην πρώτη θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών.
Η διατροφή μας δεν καθορίζεται μόνο από τη γνώση, αλλά και από τον χρόνο, το κόστος και τις επιλογές που έχουμε διαθέσιμες. Η σύγχρονη καθημερινότητα οδηγεί όλο και περισσότερους καταναλωτές σε λύσεις έτοιμου φαγητού (fast food) , με την ευκολία να αποτελεί πλέον σημαντικό παράγοντα στις διατροφικές αποφάσεις. Σύμφωνα με έρευνα του ΙΕΛΚΑ, το 41% αναφέρει την έλλειψη χρόνου για μαγείρεμα ως βασικό λόγο αγοράς έτοιμου φαγητού. Παράλληλα, η αύξηση του κόστους των τροφίμων επηρεάζει τις καθημερινές αγορές των οικογενειών, οδηγώντας σε αρκετές περιπτώσεις σε περιορισμό της ποικιλίας και της ποιότητας του διαιτολογίου. Η οικονομική διάσταση της διατροφής αποτελεί, επομένως, πλέον αναπόσπαστο μέρος της συζήτησης για την πρόληψη της παχυσαρκίας.
Σε εθνικό επίπεδο, η Εθνική Δράση κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς μια πιο οργανωμένη και ολοκληρωμένη πρόληψη, με δράσεις ενημέρωσης, άσκησης και εξατομικευμένης διατροφικής υποστήριξης για παιδιά και οικογένειες. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η φετινή αλλαγή στους κανόνες λειτουργίας των σχολικών κυλικείων, με αυστηρότερα κριτήρια για τα τρόφιμα και τα ροφήματα που διατίθενται στα σχολεία με στόχο την πλήρη εφαρμογή τους από το σχολικό έτος 2026–2027. Πρόκειται για μια θετική κατεύθυνση, καθώς το σχολικό περιβάλλον μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση διατροφικών συνηθειών. Το ζητούμενο πλέον είναι οι αλλαγές αυτές να εφαρμοστούν στην καθημερινότητα του σχολείου, δημιουργώντας ένα περιβάλλον που ενθαρρύνει και διευκολύνει τις πιο υγιεινές διατροφικές επιλογές.
Την τελευταία τριετία, ο Δήμος Αθηναίων έχει ενισχύσει τις δράσεις διατροφικής πρόληψης και υποστήριξης στην κοινότητα, με παρεμβάσεις προσαρμοσμένες στις διαφορετικές ανάγκες των πολιτών. Στον τομέα του αθλητισμού, οι δράσεις πραγματοποιήθηκαν με τη συμμετοχή αθλητικού διατροφολόγου στις δημοτικές αθλητικές δομές, συνδυάζοντας την άσκηση με την εξατομικευμένη διατροφική καθοδήγηση. Μόνο μέσα στο 2026, 651 πολίτες συμμετείχαν σε δωρεάν λιπομετρήσεις, ανθρωπομετρικές αξιολογήσεις και διατροφική συμβουλευτική, ενώ το 83% όσων επαναξιολογήθηκαν παρουσίασε βελτίωση στους ανθρωπομετρικούς δείκτες.
Παράλληλα, στις 25 Λέσχες Φιλίας, το Πρόγραμμα Διατροφικής Αγωγής για τα Άτομα Τρίτης Ηλικίας υλοποιήθηκε με κλινικό διαιτολόγο-διατροφολόγο, συνδυάζοντας ενημέρωση, αξιολόγηση και εξατομικευμένη διατροφική υποστήριξη. Όπου κρίθηκε απαραίτητο, οι συμμετέχοντες μπορούσαν να απευθυνθούν περαιτέρω στις υπηρεσίες των Δημοτικών Ιατρείων. Στον τελευταίο κύκλο πραγματοποιήθηκαν 930 μετρήσεις και επαναξιολογήσεις, με το 84% να παρουσιάζει βελτίωση σε βασικούς δείκτες υγείας.
Οι δράσεις αυτές αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης κατεύθυνσης της Δημοτικής Αρχής Αθηναίων, με έμφαση στην πρόληψη, την υγεία και την ενεργό συμμετοχή των πολιτών. Ο Δήμος Αθηναίων, ως ο μεγαλύτερος δήμος της χώρας, μπορεί μέσα από τέτοιες οργανωμένες και μετρήσιμες παρεμβάσεις να αποτελέσει παράδειγμα για το πώς η διατροφική πρόληψη και εκπαίδευση μπορούν να ενταχθούν ουσιαστικά στην καθημερινότητα της πόλης και να λειτουργήσουν ως πρότυπο και για άλλους δήμους. Με βάση τα θετικά αποτελέσματα που ήδη έχουν καταγραφεί, οι δράσεις συνεχίζονται και για την περίοδο 2026–2027, με στόχο η διατροφική πρόληψη και εκπαίδευση να αποκτήσουν ακόμη πιο σταθερή και ουσιαστική παρουσία στην κοινότητα.
Η διατροφή δεν αποτελεί ατομική ευθύνη. Επηρεάζεται από τις ευρύτερες πολιτικές για την υγεία και την ευεξία των πολιτών, σε όλα τα στάδια της ζωής τους, οι οποίες διαμορφώνονται μέσα από τη συνεργασία όλων των θεσμών της Πολιτείας. Η πρόληψη της παχυσαρκίας, επομένως, χρειάζεται μια συνολική προσέγγιση, με σταθερές και στοχευμένες παρεμβάσεις στην καθημερινότητα των πολιτών.
Στέφανος Μαρκόπουλος, MSc Κλινικός Διαιτολόγος / Διατροφολόγος, Υποψήφιος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Διατροφολόγος Δήμου Αθηναίων
