Η εμπορία ανθρώπων βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο, με την Ελλάδα να παρακολουθεί ένα έγκλημα που εξελίσσεται διαρκώς και μετακινείται από τον δρόμο στο διαδίκτυο. Τα διεθνή και ελληνικά στοιχεία δείχνουν την έκταση του φαινομένου, ενώ ο Θάνος Πλεύρης μιλά για διακίνηση και εκμετάλλευση ανθρώπων ως σοβαρό οργανωμένο έγκλημα.
Η σύγχρονη εμπορία ανθρώπων (human trafficking) παραμένει η δεύτερη πιο κερδοφόρα παράνομη δραστηριότητα παγκοσμίως. Πρόκειται για ένα δίκτυο οργανωμένου εγκλήματος που εξελίσσεται συνεχώς, με εκατομμύρια θύματα και ετήσια παράνομα κέρδη από την καταναγκαστική εργασία που φτάνουν τα 236 δισεκατομμύρια δολάρια.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Εμπορίας Ανθρώπων, στις 30 Ιουλίου, τα διεθνή δεδομένα δείχνουν πως το φαινόμενο δεν μένει στάσιμο: από τη σεξουαλική εκμετάλλευση έως την καταναγκαστική εργασία, τα κυκλώματα προσαρμόζονται γρήγορα στις κοινωνικές και γεωπολιτικές εξελίξεις. Οι αυξημένες μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές συχνά εκθέτουν ευάλωτα πρόσωπα σε κινδύνους εκμετάλλευσης και ψεύτικων υποσχέσεων.
Βάσει των στοιχείων της EUROSTAT, με ημερομηνία Ιανουάριος 2026, μεταξύ των εγγεγραμμένων θυμάτων για τα οποία αναφέρθηκε η μορφή εκμετάλλευσης, η σεξουαλική εκμετάλλευση ήταν η κυρίαρχη μορφή το 2024, σε ποσοστό 46%. Το ποσοστό αυτό μειωνόταν σταδιακά στην περίοδο 2008-2024, την ώρα που σημειώθηκε σημαντική αύξηση στον αριθμό των θυμάτων που διακινήθηκαν με σκοπό την καταναγκαστική εργασία ή την παροχή υπηρεσιών.
Από το 2008 έως το 2018, το ποσοστό των θυμάτων που διακινήθηκαν για καταναγκαστική εργασία και υπηρεσίες κυμάνθηκε μεταξύ 14% και 21%, ενώ από το 2019 και μετά διαμορφώθηκε μεταξύ 28% και 41%.
Η ακτινογραφία του φαινομένου στην Ελλάδα
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η εμπορία ανθρώπων είναι ποινικό αδίκημα άρρηκτα δεμένο με το διασυνοριακό οργανωμένο έγκλημα, την παράνομη μετανάστευση και τη δράση των εγκληματικών δικτύων διακινητών. Η εικόνα στη χώρα μας, όπως αποτυπώνεται στην πρόσφατα δημοσιευμένη Έκθεση του Εθνικού Μηχανισμού Αναφοράς (ΕΜΑ) για το 2025 από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΕΚΚΑ), δείχνει το μέγεθος και την πολυπλοκότητα του προβλήματος, με ραγδαίο διπλασιασμό μέσα σε μόλις έναν χρόνο.
Οι νέες περιπτώσεις αυξήθηκαν από 465 το 2024 σε 881 το 2025, με έντονη άνοδο της εργασιακής εκμετάλλευσης και της εκμετάλλευσης αγοριών για τη διάπραξη εγκληματικών δραστηριοτήτων (forced criminality). Παράλληλα, το έγκλημα έχει περάσει στο διαδίκτυο, το λεγόμενο «cyber-trafficking», γεγονός που δυσκολεύει ιδιαίτερα τον εντοπισμό του, καθώς οι δράστες δρουν πίσω από ανωνυμία και κρυπτογράφηση, ακολουθώντας πρακτικές που θυμίζουν την παράνομη μετανάστευση.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης αναφέρει: «Η καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων αποτελεί βασική υποχρέωση της Πολιτείας. Η διακίνηση και η εκμετάλλευση ευάλωτων ανθρώπων είναι ένα σοβαρό οργανωμένο έγκλημα, που παραβιάζει θεμελιώδη δικαιώματα και συνδέεται άμεσα με τα κυκλώματα της παράνομης μετανάστευσης».
Η υφυπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Σέβη Βολουδάκη, σημειώνει: «Η καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων απαιτεί σταθερή πολιτική βούληση και ουσιαστική συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Απέναντι στα εγκληματικά δίκτυα που εκμεταλλεύονται την ανθρώπινη ευαλωτότητα, η απάντηση της Πολιτείας οφείλει να είναι αποφασιστική και συντονισμένη».
Σύμφωνα με το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, η αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου περνά από έναν αδιάσπαστο κύκλο δράσης: αποφασιστική καταστολή του εγκλήματος, έγκαιρη αναγνώριση των θυμάτων και πλήρη προστασία τους.
Πώς μεταφράζεται όμως η πολιτική βούληση σε πράξη; Η γενική γραμματεία Ευάλωτων Πολιτών και Θεσμικής Προστασίας (ΓΓΕΠΘΠ) του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου έχει περάσει σε μια αντεπίθεση διαρκούς θεσμικής οχύρωσης.
Από την πλευρά της Πολιτείας γίνεται προσπάθεια για διαρκή θεσμική οχύρωση. Κομβικό σημείο αυτής της προσπάθειας είναι η θεσμοθέτηση εξειδικευμένου Τμήματος Προστασίας Θυμάτων Εμπορίας Ανθρώπων και Βίας στη γενική γραμματεία Ευάλωτων Πολιτών και Θεσμικής Προστασίας του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου. Το Τμήμα αναλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τον συντονισμό των πολιτικών αναγνώρισης, προστασίας και αρωγής των θυμάτων, την προώθηση της διατομεακής συνεργασίας και τη διασύνδεση των εμπλεκόμενων φορέων, με ιδιαίτερη μέριμνα για παιδιά, γυναίκες, άτομα με αναπηρία και άλλα πρόσωπα σε κατάσταση αυξημένης ευαλωτότητας.
Επιπλέον, έχει συγκροτηθεί και λειτουργεί Διυπουργική-Διεπιστημονική Ομάδα Εργασίας. Στόχος της είναι η ζωντανή χαρτογράφηση του πεδίου, με καταγραφή αναγκών, εντοπισμό θεσμικών κενών και διατύπωση συγκεκριμένων προτάσεων για την αντιμετώπιση των νέων μορφών εκμετάλλευσης.
Παράλληλα, για την ενσωμάτωση στο εθνικό δίκαιο της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1712, που τροποποιεί την Οδηγία 2011/36/ΕΕ, Ομάδα Εργασίας του υπουργείου Δικαιοσύνης εισηγήθηκε κομβικές αλλαγές στον Ποινικό Κώδικα και την Ποινική Δικονομία.
Βασικούς πυλώνες παρέμβασης συνιστούν ο Εθνικός Μηχανισμός Αναφοράς (ΕΜΑ) για τον εντοπισμό, την παραπομπή και την καταγραφή των θυμάτων, καθώς και ο Εθνικός Μηχανισμός Επείγουσας Ανταπόκρισης (ΕΜΕΑ) της γενικής γραμματείας Ευάλωτων Πολιτών και Θεσμικής Προστασίας, ο οποίος λειτουργεί ως άμεσο δίκτυο προστασίας, προσφέροντας ταχεία πλαισίωση και ασφαλή στέγαση σε ασυνόδευτους ανηλίκους και ευάλωτα άτομα σε κίνδυνο. Την εικόνα συμπληρώνουν η Εθνική Στρατηγική για την Προστασία των Ευάλωτων Προσώπων της γενικής γραμματείας και το Εθνικό Σχέδιο Δράσης του Γραφείου του Εθνικού Εισηγητή για την Καταπολέμηση της Εμπορίας Ανθρώπων.
Ο γενικός γραμματέας Ευάλωτων Πολιτών και Θεσμικής Προστασίας, Ηρακλής Μοσκώφ, δηλώνει: «Η αντιμετώπιση της εμπορίας ανθρώπων αποτελεί πρωτίστως ηθική και θεσμική μας υποχρέωση. Σε ένα περιβάλλον όπου οι μορφές εκμετάλλευσης εξελίσσονται, η απάντησή μας οφείλει να είναι ολιστική, επιδραστική και βασισμένη σε συνέργειες. Το στρατηγικό μας όραμα συνδέει την πρόληψη με την καταστολή, επενδύοντας στη γνώση, την εκπαίδευση και τη διακρατική συνεργασία. Μέσα από τα εξειδικευμένα ευρωπαϊκά προγράμματα HOST, EMBRACE και SAFE BORDERS, καθώς και τη συστηματική ενίσχυση της Επιτροπείας Ασυνόδευτων Ανηλίκων, παρεμβαίνουμε στοχευμένα στον πυρήνα του προβλήματος: στον τουριστικό κλάδο, τις εφοδιαστικές αλυσίδες, τη δικαστική προστασία και την παιδική προστασία. Στόχος μας είναι μια κοινωνία μηδενικής ανοχής στην εκμετάλλευση, όπου το κράτος δικαίου εγγυάται έμπρακτα την ασφάλεια και την αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου. Η 30ή Ιουλίου δεν είναι απλώς μια ημέρα μνήμης· είναι μια μέρα υπενθύμισης ότι καμία κοινωνία δεν μπορεί να ευημερήσει όσο υπάρχουν συνάνθρωποί μας που πωλούνται και αγοράζονται στις σκιές».
