Σε σοβαρό κίνδυνο να θυμίζει έρημο Σαχάρα μέσα στις επόμενες δεκαετίες βρίσκεται η Θεσσαλία, αν δεν ληφθούν άμεσα και ουσιαστικά μέτρα. Τα ευρήματα μελετών του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας για τον θεσσαλικό κάμπο δείχνουν ότι τα επεισόδια ξηρασίας αυξάνονται, σχεδόν διπλασιάζονται για την περίοδο 2070-2100, διαρκούν περισσότερο, είναι εντονότερα και καλύπτουν μεγαλύτερη έκταση.
Ανθρωπογενή πίεση
Πιο αναλυτικά, πρόσφατη μελέτη για τα υδατικά αποθέματα της Θεσσαλίας, όπως επισημαίνει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Νικήτας Μυλόπουλος, επιβεβαιώνει ότι το υδατικό δυναμικό της περιοχής δέχεται εδώ και δεκαετίες τη μεγαλύτερη ανθρωπογενή πίεση για την κάλυψη αρδευτικών αναγκών, σε σχέση με τα υπόλοιπα διαμερίσματα της χώρας. Η διατάραξη του υδατικού ισοζυγίου στο μεγαλύτερο μέρος του υδατικού διαμερίσματος και η μεγάλη περιβαλλοντική αλλά και οικονομική καταστροφή που τη συνοδεύει, με την εξάντληση των αποθεμάτων του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα και τη σοβαρή μείωση των παροχών του ποταμού Πηνειού, συνθέτουν ένα περιβαλλοντικό και αναπτυξιακό πρόβλημα που χρειάζεται ιδιαίτερη αντιμετώπιση. Το μεγαλύτερο ζήτημα είναι η κάλυψη της αρδευτικής ζήτησης τους μήνες Ιούνιο, Ιούλιο και Αύγουστο, όταν οι ανάγκες των καλλιεργειών είναι υψηλές και οι διαθέσιμες ποσότητες μειώνονται.
Μελέτη για τις μετεωρολογικές ξηρασίες στη Θεσσαλία έδειξε ότι το 1989-1990 η ξηρασία είχε περίοδο επαναφοράς μεγαλύτερη από 80 έτη και επηρέασε περισσότερο από το 50% της έκτασης της περιοχής. Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη έρευνα, η δυτική ορεινή περιοχή ήταν εκείνη που επλήγη περισσότερο, καθώς από εκεί πηγάζουν ο Πηνειός ποταμός και οι σημαντικότεροι παραπόταμοί του. Τα έντονα φαινόμενα ξηρασίας συνέβαλαν στη μείωση των αρδευόμενων καλλιεργούμενων εκτάσεων, με άμεση συνέπεια τη μείωση των αποδόσεων των καλλιεργειών και την εξάντληση των υπόγειων και επιφανειακών υδάτινων αποθεμάτων. Παράλληλα, η διάνοιξη γεωτρήσεων στο καρστικό σύστημα και η ανεξέλεγκτη λήψη νερού κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, κυρίως από ιδιωτικές γεωτρήσεις, επηρέασαν αρνητικά τα υδατικά αποθέματα του συστήματος.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η ξηρασία είναι ένα ακραίο περιβαλλοντικό φαινόμενο με διαφορετικές μορφές, ανάλογα με την παράμετρο με την οποία αποτυπώνεται και το κλίμα της κάθε περιοχής. Σε αντίθεση με άλλα ακραία γεγονότα, όπως οι πλημμύρες και οι καταιγίδες, συνήθως διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα και συνδέεται με περιόδους κατά τις οποίες η διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων είναι ανεπαρκής. Το κρίσιμο επίπεδο της μεταβλητής με την οποία εκφράζεται η ξηρασία διαφέρει από περιοχή σε περιοχή. Με δεδομένες τις συνέπειες και τη διεισδυτικότητά της, είναι σημαντικό να αξιολογείται ο τύπος της ξηρασίας, αλλά και τα χαρακτηριστικά της, δηλαδή η δριμύτητα, η διάρκεια και η έκτασή της. Οι πιο γνωστοί ορισμοί της ξηρασίας είναι:
Μετεωρολογική ξηρασία: Είναι η μείωση των ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων μιας περιοχής σε συγκεκριμένη χρονική περίοδο, σημαντικά κάτω από τον μέσο όρο της ή κάτω από μια κρίσιμη τιμή που καθορίζει την έναρξη της ξηρασίας.
Γεωργική (αγροτική) ξηρασία: Είναι η μείωση της υγρασίας του εδάφους σε τέτοιο βαθμό ώστε η γεωργική παραγωγή να περιορίζεται σημαντικά.
Υδρολογική ξηρασία: Είναι η έλλειψη όχι μόνο ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων, αλλά και επιφανειακής και υπόγειας απορροής.
Ξηρασία Υδατικών Συστημάτων (Κοινωνικο-οικονομική ξηρασία): Ορίζεται ως η αρνητική τιμή της διαφοράς κάθε μορφής προσφοράς και ζήτησης νερού.
Αποστόλης Ζώης
* Η φωτογραφία είναι
