Τα οικογενειακά ταξίδια χαρίζουν στα παιδιά νέες εμπειρίες, εικόνες και αναμνήσεις, όμως η ασφάλεια στο ταξίδι με παιδιά πρέπει να μπαίνει πάντα πρώτη. Με σωστή προετοιμασία, από το παιδικό κάθισμα και την προστασία στο νερό μέχρι τον προταξιδιωτικό έλεγχο και ένα οργανωμένο φαρμακείο, οι γονείς μπορούν να μειώσουν τους κινδύνους και να ταξιδέψουν πιο ήρεμα.
Τον πρακτικό οδηγό πριν από την αναχώρηση παρουσιάζει η Τριανταφυλλιά Σδόγγου-Μελά, MD, PhD, Παιδίατρος του Εθνικού Προγράμματος Προληπτικού Ελέγχου Νεογνών και Ενδογενών Μεταβολικών Νοσημάτων, του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού.
Οι αριθμοί που συγκεντρώνει δείχνουν πόσο κρίσιμες είναι οι σωστές επιλογές: 71% μικρότερος κίνδυνος θανάτου για βρέφη με σωστά χρησιμοποιούμενο σύστημα συγκράτησης, 54% για παιδιά 1-4 ετών με κατάλληλο παιδικό κάθισμα, 45% μικρότερος κίνδυνος σοβαρού τραυματισμού με booster seat και 83% μείωση του κινδύνου πνιγμού μικρού παιδιού με πλήρη περίφραξη πισίνας τεσσάρων πλευρών.
Η ίδια επισημαίνει επίσης ότι η θερμοκρασία στο αυτοκίνητο μπορεί να ανέβει κατά περίπου 11 °C μέσα σε μόλις 10 λεπτά, ενώ το 64% των θανατηφόρων περιστατικών σε καταγεγραμμένες παραλίες το 2025 σημειώθηκε χωρίς ενεργή ναυαγοσωστική παρουσία. «Τα ποσοστά εκφράζουν σχετική μείωση κινδύνου σε συγκεκριμένες συγκρίσεις και πληθυσμούς. Δεν σημαίνουν ότι ο κίνδυνος μηδενίζεται. Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από τη σωστή επιλογή, εγκατάσταση και χρήση του εξοπλισμού, αλλά και από τη συνεχή επίβλεψη», τονίζει η κ. Τριανταφυλλιά Σδόγγου-Μελά.
Η προετοιμασία, όπως εξηγεί, δεν χρειάζεται να προκαλεί άγχος. Αντίθετα, βοηθά τους γονείς να ξέρουν τι πρέπει να οργανώσουν, ποια προβλήματα μπορούν να προλάβουν και πότε χρειάζεται ιατρική βοήθεια.
«Για ένα διεθνές ταξίδι, ιδίως όταν ο προορισμός συνδέεται με ειδικούς λοιμώδεις, κλιματικούς ή υψομετρικούς κινδύνους, η επικοινωνία με τον παιδίατρο ή ιατρείο ταξιδιωτικής ιατρικής είναι καλό να γίνεται περίπου τέσσερις έως έξι εβδομάδες πριν από την αναχώρηση. Ακόμη και όταν ο χρόνος είναι μικρότερος, η συμβουλευτική παραμένει χρήσιμη».
Στην προταξιδιωτική εκτίμηση λαμβάνονται υπόψη ο προορισμός, η εποχή, η διάρκεια και το είδος του ταξιδιού, οι δραστηριότητες που έχουν προγραμματιστεί, η ηλικία του παιδιού, το ιατρικό ιστορικό, η φαρμακευτική αγωγή και η εμβολιαστική του κάλυψη. Οι πρόσθετοι εμβολιασμοί ή η χημειοπροφύλαξη αποφασίζονται εξατομικευμένα και όχι με έναν γενικό κατάλογο που ισχύει για όλους.
Οι οδικές συγκρούσεις παραμένουν διεθνώς μία από τις βασικές αιτίες θανάτου για παιδιά και νέους. «Το κατάλληλο σύστημα συγκράτησης δεν είναι αξεσουάρ· αποτελεί βασικό εξοπλισμό ασφαλείας», υπογραμμίζει η Τριανταφυλλιά Σδόγγου-Μελά.
Όταν χρησιμοποιούνται σωστά, τα συστήματα συγκράτησης μειώνουν τον κίνδυνο θανάτου κατά περίπου 71% στα βρέφη κάτω του ενός έτους και κατά 54% στα παιδιά ηλικίας ενός έως τεσσάρων ετών. Για παιδιά τεσσάρων έως οκτώ ετών, το ενισχυτικό κάθισμα μειώνει τον κίνδυνο σοβαρού τραυματισμού κατά περίπου 45% σε σχέση με τη χρήση μόνο της ζώνης ενηλίκων.
Το κάθισμα επιλέγεται με βάση το ύψος, το βάρος και τα όρια που ορίζει ο κατασκευαστής, όχι μόνο με βάση την ηλικία. Ένα σωστό κάθισμα που είναι χαλαρά δεμένο, έχει λάθος κλίση ή χρησιμοποιείται με χαλαρούς ιμάντες δεν προσφέρει την προστασία που πρέπει.
«Τα βρέφη και τα μικρά παιδιά ταξιδεύουν με φορά προς τα πίσω για όσο διάστημα επιτρέπουν τα όρια ύψους και βάρους του καθίσματός τους. Ακολουθεί κάθισμα με φορά προς τα εμπρός και εσωτερικές ζώνες, κατόπιν ενισχυτικό κάθισμα και, τέλος, η ζώνη ασφαλείας του αυτοκινήτου, όταν πλέον εφαρμόζει σωστά στον ώμο και χαμηλά στη λεκάνη. Τα παιδιά είναι ασφαλέστερα στο πίσω κάθισμα».
Ειδικότερα:
Χρησιμοποιούμε το κατάλληλο κάθισμα σε κάθε μετακίνηση, ακόμη και στην πιο σύντομη διαδρομή.
Ελέγχουμε την εγκατάσταση σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή και δεν τοποθετούμε κάθισμα με φορά προς τα πίσω μπροστά από ενεργό αερόσακο.
Ασφαλίζουμε αποσκευές, παιχνίδια και άλλα βαριά αντικείμενα ώστε να μη μετατραπούν σε επικίνδυνα βλήματα σε απότομο φρενάρισμα.
Σε μεγάλες διαδρομές κάνουμε τακτικές στάσεις για κίνηση, ενυδάτωση και ξεκούραση.
Οι ενήλικες φορούν πάντοτε ζώνη, καθώς τα παιδιά μαθαίνουν κυρίως από το παράδειγμα.
Η θερμοκρασία σε ένα κλειστό όχημα μπορεί να αυξηθεί κατά περίπου 20 °F —σχεδόν 11 °C— μέσα σε μόλις δέκα λεπτά. Το σώμα του παιδιού θερμαίνεται τρεις έως πέντε φορές πιο γρήγορα από το σώμα ενός ενήλικου, ενώ το παράθυρο ανοιχτό ή η στάθμευση στη σκιά δεν εξασφαλίζουν επαρκή προστασία, τονίζει η κ. Σδόγγου-Μελά.
«Δεν υπάρχει ασφαλές χρονικό διάστημα για να μείνει ένα παιδί μόνο του σε σταθμευμένο αυτοκίνητο. Η πρακτική υπενθύμιση είναι απλή: “Κοιτάζω το πίσω κάθισμα πριν κλειδώσω”. Οι πόρτες του σταθμευμένου οχήματος πρέπει να παραμένουν κλειδωμένες και τα κλειδιά μακριά από τα παιδιά.
Επείγον: Παιδί που βρέθηκε σε υπερθερμασμένο όχημα και παρουσιάζει έντονη υπνηλία, σύγχυση, πολύ ζεστό δέρμα, κατάρρευση ή σπασμούς χρειάζεται άμεση κλήση στο 112 ή 166 και ταχεία ψύξη, σύμφωνα με τις οδηγίες των διασωστών».
Πριν από την κράτηση, οι γονείς πρέπει να ελέγχουν την πολιτική της αεροπορικής εταιρείας για παιδικά καθίσματα, καρότσια και αποσκευές. Για ένα μικρό παιδί, η ασφαλέστερη επιλογή είναι δική του θέση με εγκεκριμένο για αεροπορική χρήση σύστημα συγκράτησης. Σε αιφνίδιες αναταράξεις, η αγκαλιά ενός ενήλικου δεν προσφέρει την ίδια προστασία.
Η μεταβολή της πίεσης, κυρίως κατά την κάθοδο, μπορεί να προκαλέσει πόνο στα αυτιά. Ο θηλασμός, το μπιμπερό ή η πιπίλα βοηθούν τα βρέφη να καταπίνουν, ενώ στα μεγαλύτερα παιδιά βοηθούν μικρές γουλιές νερού ή η μάσηση, όταν είναι ασφαλής για την ηλικία. Αποσυμφορητικά, αντιισταμινικά ή κατασταλτικά φάρμακα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται προληπτικά χωρίς ιατρική σύσταση.
Τα βασικά φάρμακα, τα ιατρικά έγγραφα, μία αλλαξιά ρούχων και ο απαραίτητος ειδικός εξοπλισμός πρέπει να μεταφέρονται στη χειραποσκευή. Για παιδιά με χρόνια νοσήματα είναι χρήσιμη ιατρική γνωμάτευση, κατά προτίμηση και στα αγγλικά.
Για τη ναυτία ταξιδιού βοηθούν τα μικρά και ελαφρά γεύματα, ο καθαρός αέρας, η εστίαση του βλέμματος στον ορίζοντα και η αποφυγή παρατεταμένης ανάγνωσης ή χρήσης οθόνης. Η φαρμακευτική αντιμετώπιση πρέπει να καθορίζεται από τον παιδίατρο, επειδή αρκετά σκευάσματα προκαλούν υπνηλία ή άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες.
Σε μεγάλη αλλαγή ζώνης ώρας, μια σταδιακή μετατόπιση του ύπνου και των γευμάτων για δύο ή τρεις ημέρες πριν από την αναχώρηση μπορεί να διευκολύνει την προσαρμογή. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού βοηθούν η ενυδάτωση, το φυσικό φως στον προορισμό και ένα ρεαλιστικό πρόγραμμα χωρίς υπερφόρτωση δραστηριοτήτων.
Ο πνιγμός μπορεί να συμβεί γρήγορα και αθόρυβα. Η παρουσία πολλών ενηλίκων γύρω από μια πισίνα ή σε μια παραλία δεν σημαίνει ότι κάποιος έχει αναλάβει πραγματικά την επίβλεψη. Για βρέφη, νήπια και αδύναμους κολυμβητές, ο υπεύθυνος ενήλικας πρέπει να βρίσκεται σε απόσταση άμεσης προσέγγισης — εντός εμβέλειας χεριού — χωρίς κινητό, συζητήσεις ή άλλους περισπασμούς.
Η ασφάλεια βασίζεται σε διαδοχικά επίπεδα προστασίας: ενεργή επίβλεψη, βασικές δεξιότητες κολύμβησης, σωσίβιο όπου ενδείκνυται, περίφραξη πισίνας και γνώση καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης. Τα μαθήματα κολύμβησης αποτελούν ένα σημαντικό επίπεδο προστασίας, αλλά δεν κάνουν κανένα παιδί «άτρωτο» στον πνιγμό.
Ειδικότερα: Χρησιμοποιούμε σωσίβιο γιλέκο κατάλληλο για το βάρος και το μέγεθος του παιδιού σε βάρκες, θαλάσσια σπορ και ανοικτό νερό.
Τα μπρατσάκια, οι φουσκωτές κουλούρες και τα παιχνίδια νερού δεν είναι σωστικά μέσα.
Το σωσίβιο φοριέται πριν από την προσέγγιση στο νερό και ελέγχεται σε ρηχό, ελεγχόμενο περιβάλλον.
Στην πισίνα, προτιμούμε πλήρη περίφραξη τεσσάρων πλευρών με πόρτα που κλείνει και ασφαλίζει αυτόματα.
Σύμφωνα με το CDC, μια πλήρης περίφραξη τεσσάρων πλευρών που απομονώνει την πισίνα από το σπίτι και την αυλή μειώνει τον κίνδυνο πνιγμού μικρού παιδιού κατά περίπου 83%, σε σύγκριση με μια περίφραξη τριών πλευρών που δεν απομονώνει πλήρως την πισίνα. Πρόκειται για σχετική μείωση κινδύνου και όχι για υποκατάστατο της επίβλεψης.
Η έκθεση του Παρατηρητηρίου Ατυχημάτων στο Υδάτινο Περιβάλλον αναφέρει ότι το 2025 καταγράφηκαν 376 θάνατοι στο υδάτινο περιβάλλον της χώρας: 357 στη θάλασσα και 19 στα εσωτερικά ύδατα. Στη θάλασσα καταγράφηκαν τέσσερα θανατηφόρα περιστατικά σε παιδιά ηλικίας 0-17 ετών.
Από τα θανατηφόρα περιστατικά που αναλύθηκαν σε καταγεγραμμένες παραλίες, το 51% συνέβη σε παραλίες όπου δεν προβλεπόταν ναυαγοσωστική κάλυψη και το 13% σε φυλασσόμενες παραλίες αλλά εκτός του ωραρίου του ναυαγοσώστη. Συνολικά, το 64% συνέβη χωρίς ενεργή ναυαγοσωστική παρουσία.
Για την πενταετία 2021-2025, το 50% των θανάτων σε δραστηριότητες αναψυχής στα εσωτερικά ύδατα συνέβη σε πισίνες ξενοδοχείων. Το ποσοστό αφορά όλες τις ηλικίες και όχι αποκλειστικά τα παιδιά, υπενθυμίζει όμως ότι ένα οργανωμένο τουριστικό περιβάλλον δεν αντικαθιστά την προσωπική επίβλεψη του παιδιού.
Η διάσωση πρέπει να γίνεται χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο και ο διασώστης. Μετά την ασφαλή εξαγωγή, ελέγχουμε την αναπνοή και το επίπεδο ανταπόκρισης. Αν το παιδί δεν αναπνέει φυσιολογικά, ξεκινά άμεσα καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση από εκπαιδευμένο άτομο και καλείται το 112 ή 166. Παιδί που παρουσίασε απώλεια συνείδησης, αναπνευστική δυσχέρεια, επίμονο βήχα, κυάνωση ή ασυνήθιστη υπνηλία χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.
Η προστασία από τον ήλιο βασίζεται πρώτα στη σκιά και στην κατάλληλη ένδυση: ελαφρά ρούχα που καλύπτουν το δέρμα, καπέλο με φαρδύ γείσο και γυαλιά με πιστοποιημένη προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία. Το αντηλιακό εφαρμόζεται σε επαρκή ποσότητα και ανανεώνεται σύμφωνα με τις οδηγίες του προϊόντος, ιδιαίτερα μετά το κολύμπι ή την έντονη εφίδρωση.
Τα παιδιά αφυδατώνονται ευκολότερα όταν συνδυάζονται ζέστη, σωματική δραστηριότητα, εμετοί ή διάρροια. Προσφέρουμε συχνά υγρά, οργανώνουμε διαλείμματα στη σκιά και αποφεύγουμε τις έντονες δραστηριότητες τις θερμότερες ώρες. Έντονη κόπωση, πονοκέφαλος, ναυτία, ασυνήθιστη ευερεθιστότητα, σύγχυση ή λιποθυμία είναι προειδοποιητικά σημεία.
Το πλύσιμο των χεριών με σαπούνι για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα παραμένει ένα από τα απλούστερα και αποτελεσματικότερα μέτρα πρόληψης. Όταν δεν υπάρχει νερό, μπορεί να χρησιμοποιηθεί αλκοολούχο αντισηπτικό, με επίβλεψη στα μικρά παιδιά και μακριά από τα μάτια και το στόμα.
Σε προορισμούς όπου υπάρχει αμφιβολία για την ασφάλεια του νερού ή των τροφίμων, χρησιμοποιούμε ασφαλές νερό για πόση, παρασκευή γάλακτος και καθαρισμό σκευών. Αποφεύγουμε ωμά ή ανεπαρκώς μαγειρεμένα τρόφιμα και θαλασσινά, καθώς και τρόφιμα που έχουν παραμείνει για ώρες σε ακατάλληλη θερμοκρασία.
Σε διάρροια ή εμετούς, ο βασικός κίνδυνος για το μικρό παιδί είναι η αφυδάτωση. Η πρώτη αντιμετώπιση βασίζεται σε μικρές και συχνές ποσότητες κατάλληλου διαλύματος ενυδάτωσης. Αντιβιοτικά, αντιεμετικά ή αντιδιαρροϊκά φάρμακα δεν χορηγούνται αυθαίρετα.
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική συμβουλή;
Σημαντική μείωση των ούρων, πολύ ξηρό στόμα, αδυναμία λήψης υγρών, επίμονοι εμετοί, λήθαργος, αίμα στις κενώσεις, υψηλός ή παρατεταμένος πυρετός, αναπνευστική δυσχέρεια, σπασμοί ή επιδείνωση παιδιού με χρόνιο νόσημα.
Τα παιδιά με άσθμα, διαβήτη, επιληψία, σοβαρές αλλεργίες, καρδιολογικά ή μεταβολικά νοσήματα χρειάζονται εξατομικευμένο σχέδιο. Η οικογένεια πρέπει να διαθέτει επαρκή ποσότητα της τακτικής αγωγής, κατά προτίμηση με ένα μικρό περιθώριο, και γραπτές οδηγίες για το τι πρέπει να κάνει σε επείγουσα κατάσταση.
Δεν υπάρχει ένα ίδιο φαρμακείο για όλες τις οικογένειες. Το περιεχόμενο προσαρμόζεται στην ηλικία, στο βάρος, στο ιστορικό του παιδιού, στη διάρκεια και στον προορισμό του ταξιδιού. Ο στόχος είναι να αντιμετωπίζονται μικρά και συχνά προβλήματα, χωρίς να καθυστερεί η αναζήτηση βοήθειας όταν υπάρχουν σημεία συναγερμού, αναφέρει η κ. Σδόγγου-Μελά.
Θερμόμετρο και αντιπυρετικό/αναλγητικό με γραπτή δοσολογία ανά βάρος, όπως έχει δοθεί από τον παιδίατρο.
Γαστρεντερικά φακελάκια διαλύματος ενυδάτωσης. Άλλα φάρμακα μόνο εφόσον έχουν συστηθεί ειδικά για το παιδί.
Αλλεργίες και δέρμα: Το συνταγογραφημένο αντιισταμινικό, αυτοενιέμενη αδρεναλίνη όπου απαιτείται, αντηλιακό και εντομοαπωθητικό κατάλληλο για την ηλικία.
Μικροτραυματισμοί: Αντισηπτικό, αποστειρωμένες γάζες, αυτοκόλλητοι επίδεσμοι, ελαστικός επίδεσμος, γάντια μιας χρήσης και μικρό ψαλίδι.
Χρόνια φάρμακα: Επαρκής ποσότητα στη χειραποσκευή, αντίγραφο συνταγής/γνωμάτευσης και θερμομονωτική θήκη όταν απαιτείται.
Τα φάρμακα φυλάσσονται στις αρχικές τους συσκευασίες και μακριά από τα παιδιά. «Δεν χορηγούμε φάρμακα για να κοιμηθεί ή να παραμείνει ήρεμο το παιδί κατά το ταξίδι χωρίς συγκεκριμένη ιατρική οδηγία», τονίζει η κ. Σδόγγου-Μελά.
Προσθέτει ότι ο στόχος δεν είναι να φύγουν οι γονείς με έναν μεγάλο κατάλογο κινδύνων, αλλά με σαφείς, γραπτές και εφαρμόσιμες οδηγίες από τον παιδίατρο, γνωρίζοντας τι μπορούν να αντιμετωπίσουν, τι πρέπει να έχουν μαζί τους και πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια.
«Το βασικό μήνυμα είναι: Η ασφάλεια των παιδιών στα ταξίδια δεν εξαρτάται από ένα μόνο μέτρο. Χτίζεται με διαδοχικά επίπεδα προστασίας: σωστό παιδικό κάθισμα, ποτέ παιδί μόνο σε αυτοκίνητο, ενεργή επίβλεψη στο νερό, κατάλληλος εξοπλισμός, ενημερωμένοι εμβολιασμοί, επαρκής αγωγή για χρόνια νοσήματα, οργανωμένο φαρμακείο και σαφές σχέδιο για τα επείγοντα. Με λίγη προετοιμασία πριν από την αναχώρηση, το ταξίδι μπορεί να παραμείνει αυτό που πραγματικά πρέπει να είναι: μια ασφαλής, ευχάριστη και δημιουργική εμπειρία για ολόκληρη την οικογένεια».
