Από τον Σπύρο Λούη μέχρι τον Εμίλ Ζάτοπεκ και τη Ρόζα Μότα, οι μαραθωνοδρόμοι έχουν το δικό τους «σπίτι» στον Μαραθώνα, εκεί ακριβώς όπου γεννήθηκε ο Μαραθώνιος δρόμος.
Το Κέντρο Προβολής Μαραθωνίου Δρόμου, όπως το αποκαλούν οι περισσότεροι, ή Μουσείο του Μαραθωνίου Δρόμου, λειτουργεί εδώ και 22 χρόνια ως ένας φιλόξενος πολιτιστικός χώρος, όπου συγκεντρώνεται όλη η ιστορία του δρομικού γεγονότος, αλλά και το κοινωνικό μήνυμα που εκπέμπει η διαδρομή των 42.195 μέτρων, από την Αφετηρία μέχρι το Καλλιμάρμαρο. Δεν είναι τυχαίο ότι μέσα στο Μουσείο υπάρχει και χώρος αφιερωμένος στον Γρηγόρη Λαμπράκη και στον Μαραθώνιο Ειρήνης που εμπνεύστηκε και διοργάνωσε.
Το Μουσείο κερδίζει τον επισκέπτη από την πρώτη ματιά. Στεγάζεται σε ένα όμορφο κτίριο του 1908, δωρεά του Ανδρέα Συγγρού, που για σχεδόν όλον τον 20ό αιώνα λειτούργησε ως Δημοτικό Σχολείο. Με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας το 2004, επιλέχθηκε για να φιλοξενήσει τη μόνιμη έκθεση «Ολυμπιακοί Μαραθώνιοι», δωρεά του Ολυμπιακού Μουσείου της Λοζάνης, με την ιστορία του Μαραθώνιου δρόμου μέσα από φωτογραφίες και κείμενα. Σήμερα το Μουσείο αριθμεί περισσότερα από 4.000 εκθέματα, από μετάλλια μαραθωνοδρόμων, κύπελλα και τρόπαια, μέχρι φανέλες, αθλητικά παπούτσια Ολυμπιονικών, προσωπικά αντικείμενα θρυλικών μορφών, αρχεία και ντοκουμέντα, Ολυμπιακές δάδες, αφίσες, pins και άλλα ιστορικά τεκμήρια.
Υπάρχει φυσικά και ο ξεχωριστός τομέας που είναι αφιερωμένος στους Έλληνες μαραθωνοδρόμους. Εκεί, η διευθύντρια του Κέντρου, Ειρήνη Σπανού, λέει ότι: «Μου έχουν ζητήσει οι ίδιοι οι μαραθωνοδρόμοι μας να λέω ότι αυτή εδώ η αίθουσα είναι γεμάτη από ιδρώτα»!
Η έκθεση χωρίζεται ουσιαστικά σε δύο ενότητες. Η πρώτη παρουσιάζει την ιστορία των Ολυμπιακών Μαραθωνίων και η δεύτερη καταγράφει το παγκόσμιο κίνημα του Μαραθώνιου δρόμου, μέσα από θεματικές ενότητες αφιερωμένες σε Μαραθώνιους όλου του κόσμου. Παράλληλα, υπάρχουν τέσσερις μεγάλες συλλογές με κειμήλια που δώρισαν οι ίδιες οι οικογένειες στο Μουσείο.
– Του Σπύρου Λούη, με κυρίαρχο το μετάλλιο από τη νίκη του στους Ολυμπιακούς Αγώνες το 1896, μαζί με το δίπλωμα, το «φεσάκι» της παραδοσιακής στολής του και άλλα αντικείμενα.
– Του Χαρίλαου Βασιλάκου, κορυφαίου Έλληνα μαραθωνοδρόμου και δεύτερου στους Ολυμπιακούς Αγώνες το 1896, με αθλητικά και προσωπικά αντικείμενα.
– Του Στέλιου Κυριακίδη, του ηρωικού Κύπριου μαραθωνοδρόμου που, κάτω από εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες, έτρεξε και νίκησε στον Μαραθώνιο της Βοστόνης το 1946. Εκτός από το μετάλλιό του, υπάρχει και συλλογή με την αθλητική και κοινωνική δράση του.
– Του Γρηγόρη Λαμπράκη, με κειμήλια από τη ζωή και τη δράση του, αλλά και τη στενόμακρη σημαία με το «ΕΛΛΑΣ» και το έμβλημα της ειρήνης που κρατούσε στην πορεία του 1963. Όλα τα εκθέματα είναι δωρεά της οικογένειάς του.
Υπάρχουν επίσης οι συλλογές των μαραθωνοδρόμων, Ολυμπιονικών και Πρωταθλητών, Ελλήνων και ξένων, όπου κάθε έκθεμα αφηγείται τη δική του ιστορία, καθώς και αίθουσα αφιερωμένη στον Κλασσικό Μαραθώνιο της Αθήνας, με μια μοναδική συλλογή που καταγράφει την εξέλιξή του από το 1983 έως σήμερα.
Παράλληλα, το Κέντρο και οι άνθρωποί του αναγνωρίζουν και τον εκπαιδευτικό του ρόλο ως Μουσείο και οργανώνουν σειρά εκπαιδευτικών προγραμμάτων, με στόχο να μεταδοθούν οι αξίες του Αθλητισμού και του Ολυμπιακού Ιδεώδους.
Τα παιδαγωγικά προγράμματα περιλαμβάνουν ξενάγηση, τη βιωματική δραστηριότητα «Ψάξε & Βρες», όπου οι μαθητές εξερευνούν το Μουσείο, αλλά και το πρόγραμμα «Σέβομαι τη διαφορετικότητα», που προάγει την Ολυμπιακή Εκεχειρία και την αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού.
Επιπλέον, το Μουσείο προσφέρει παρουσιάσεις των Ολυμπιακών και Παραολυμπιακών Αγώνων με τη συμμετοχή Ολυμπιονικών, αθλητικά δρώμενα με πρωταθλητές Μαραθωνίου και αναβίωση παραδοσιακών παιχνιδιών.
Τέλος, ως «ζωντανός» οργανισμός, διοργανώνει ή φιλοξενεί εκδηλώσεις όλη τη χρονιά. Αθλητικές δράσεις, σεμινάρια, ομιλίες, βραβεύσεις και μουσικές εκδηλώσεις συνθέτουν το πολιτιστικό καλεντάρι του Κέντρου Προβολής Μαραθωνίου Δρόμου.
Στ. Τσίρκας: «Ο Μαραθώνιος δεν είναι μόνο ένα δρομικό γεγονός, αλλά έχει πολλαπλά μηνύματα»
Για τη δημοτική Αρχή, η αξία του Μαραθώνιου δεν περιορίζεται στον αθλητικό χαρακτήρα του, αλλά και σε όλα τα μηνύματα που μεταφέρει ως γεγονός. Αυτό ακριβώς τονίζει ο δήμαρχος Στέργιος Τσίρκας.
«Ο Αυθεντικός Μαραθώνιος δεν είναι ούτε του Μαραθώνα, ούτε της Αθήνας, είναι όλης της Ελλάδας», λέει αρχικά και συνεχίζει:
«Δεν είναι απλά ένα τοπικό γεγονός, ούτε περιφερειακό, αλλά είναι ένα γεγονός εθνικό. Εμάς σαφώς και μας γεμίζει περηφάνια, που είμαστε η γενέθλια πόλη ενός ιστορικού γεγονότος πριν από 2.500 χρόνια και επειδή από εδώ ξεκίνησε το 1896, αλλά σε αυτά τα 130 χρόνια εξαπλώθηκε παγκοσμίως και αγαπήθηκε ως αγώνισμα σε όλο τον κόσμο.
Και νομίζω πως τίποτα δεν τον διαφοροποιεί από τους άλλους Μαραθώνιους, από τη στιγμή που παντού περνούν το ίδιο μήνυμα του Αυθεντικού, δηλαδή το μήνυμα της ειρήνης, της αδελφοσύνης, της αλληλεγγύης, της ισότητας, όλα αυτά τα διαχρονικά μηνύματα που έχουν ταυτιστεί με τον Μαραθώνιο δρόμο.
Κι αυτό είναι που έχει μεγάλη σημασία για εμάς ως δημοτική Αρχή. Ο φόβος μου είναι να μη ξεχαστεί τι αντιπροσωπεύει ο Μαραθώνιος και στις επόμενες γενιές περάσει απλώς ως ένα δρομικό αγώνισμα. Και το βλέπεις αυτό όταν ασχολούνται μόνο με τον χρόνο και τα ξεχωριστά ρεκόρ του κάθε Μαραθώνιου, τόσο χρόνο έχει ο Αυθεντικός, τόσο το Λονδίνο, τόσο η Βοστόνη. Δεν είναι απλώς ένα άθλημα, είναι πολλά περισσότερα ο Μαραθώνιος, αυτό δεν πρέπει να ξεχαστεί κι αυτό προσπαθούμε να διαφυλάξουμε ως δήμος Μαραθώνα».
Όμως, τι μπορεί να σημαίνει για την τοπική κοινωνία ο Μαραθώνιος δρόμος; Ο δήμαρχος απαντά: «Το χαίρεται η τοπική κοινωνία κάθε χρόνο, ο κόσμος, οι σύλλογοι εδώ της περιοχής, γιατί δεν το βλέπει μόνο ως αθλητικό γεγονός. Το αντιμετωπίζει και ως πολιτιστικό γεγονός, ως κομμάτι της πολιτιστικής κληρονομιάς μας. Ο κόσμος εδώ αντιλαμβάνεται την αξία του και προσπαθούμε κι εμείς και μέσα από τα σχολεία να μάθουν τα παιδιά τι είναι ο Μαραθώνιος και κυρίως το μήνυμά του. Θεωρούμε υποχρέωσή μας και καθήκον μας να κοινοποιήσουμε το μήνυμα στα σχολεία και να ευαισθητοποιήσουμε τα παιδιά».
Και για την τοπική οικονομία; «Εδώ υπάρχει το θέμα ότι επίκεντρο γίνεται η Αθήνα, αφού εκεί είναι ο τερματισμός. Βλέπουμε βέβαια σημάδια βελτίωσης, αλλά οι αθλητές ξεκινούν από εδώ και καταλήγουν στην Αθήνα, δεν είναι όπως σε άλλους Μαραθώνιους, όπου εκεί που ξεκινάνε εκεί και τερματίζουν. Ωστόσο τα τελευταία χρόνια διαπιστώνουμε μια βελτίωση, καθώς έρχονται νωρίτερα, κάνουν εδώ τις προπονήσεις τους, κάποιοι μένουν σε ξενοδοχεία της περιοχής, οπότε δημιουργείται και κάποιο οικονομικό όφελος για τον τόπο μας, χώρια που από τους χιλιάδες που έρχονται για τον Μαραθώνιο, κάποιοι θα θελήσουν να ξαναέρθουν για να επισκεφτούν την περιοχή, να δουν τις ομορφιές της, τη φύση, τα μοναστήρια που έχουμε, τις αρχαιότητες, τον Τύμβο. Είναι λοιπόν, και μια μεγάλη διαφήμιση για τον τόπο μας».
Τα τελευταία χρόνια η δημοτική Αρχή δείχνει εξωστρέφεια στο θέμα του Μαραθώνιου δρόμου, καθώς έχει αναπτύξει διεθνείς συνεργασίες, όπως με την Κίνα για παράδειγμα.
«Και με την Ινδία πιο πρόσφατα», τονίζει ο κ. Τσίρκας και αναφέρεται στον στόχο αυτής της στρατηγικής: «Λειτουργούμε με εξωστρέφεια γιατί διαφημίζεται ο τόπος μας, όμως είναι και γιατί θέλουμε να μεταφέρουμε το μήνυμα, που είπαμε στην αρχή. Μην περάσει μόνο ως ένα δρομικό γεγονός. Τώρα ήρθαν και από την Ινδία και είπαν ότι θέλουν να κάνουν εδώ έναν Μαραθώνιο, προς τιμήν ενός ιστορικού τους προσώπου και θα έρθουν περισσότερα από χίλια άτομα για να τρέξουν μέσα στον Μαραθώνα, επειδή είναι η γενέθλια πόλη. Και πολλοί Κινέζοι, που λατρεύουν τον Μαραθώνιο, αλλά και με τις άλλες πόλεις έχουμε αναπτύξει σχέσεις, όπως με τη Βοστόνη, που έχουμε αδελφοποιηθεί, με την Κύπρο, τη Λάρνακα».
Ειρ. Σπανού: «Το Μουσείο είναι το σπίτι του μαραθωνοδρόμου, του μεγάλου αθλητή, αλλά και του απλού δρομέα»
Συζητώντας με τη διευθύντρια του Μουσείου, γίνεται αμέσως φανερό πόσο πολύ αγαπά αυτόν τον χώρο, που αποτελεί ζωντανό πολιτιστικό κύτταρο για την πόλη. Η κ. Ειρήνη Σπανού αναλαμβάνει να ξεναγήσει, αρχικά ιστορικά, ως προς το ίδιο το κτίριο.
«Είναι κατασκευή του 1908 και στεγαζόταν εδώ το σχολείο του Μαραθώνα μέχρι το 1996, ήταν το πρώτο διδακτήριο της περιοχής. Όταν οριστικοποιήθηκε να γίνουν οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2004 στην Αθήνα, η τότε δημοτική Αρχή συνεργάστηκε με την Ολυμπιακή Επιτροπή και αποφασίστηκε η αλλαγή της χρήσης. Ο χώρος ανακαινίστηκε, έγιναν τα απαραίτητα έργα και τον Αύγουστο του 2004 έγιναν τα εγκαίνια και από τότε στεγάζεται εδώ μόνιμα η φωτογραφική έκθεση των Ολυμπιακών Μαραθωνίων, που είναι δωρεά του Ολυμπιακού Μουσείου της Λοζάνης».
Και αμέσως μετά, η «ξενάγηση» από την κ. Σπανού στο ίδιο το Μουσείο: «Έκτοτε ο χώρος συνεχώς εμπλουτίζεται, με εκθέματα των μεγαλύτερων μαραθωνοδρόμων του κόσμου, με κύπελλα και μετάλλια διεθνών Μαραθωνίων, καθώς το Μουσείο συνεργάζεται με τις διάφορες Επιτροπές των Αγώνων. Και βέβαια, οι Έλληνες μαραθωνοδρόμοι, οι πρωταθλητές μας, οι οποίοι θεωρούν μεγάλη τιμή μετά τη νίκη τους στον Μαραθώνιο, να μας αφιερώνουν το μετάλλιό τους.
Σίγουρα, το πιο εμβληματικό από τα εκθέματά μας είναι το Ολυμπιακό μετάλλιο του Σπύρου Λούη. Υπάρχει η συλλογή του Στέλιου Κυριακίδη, του ηρωικού μαραθωνοδρόμου μας από την Πάφο, που νίκησε στον Μαραθώνιο της Βοστόνης το 1946 και πρόσφερε μεγάλη βοήθεια στη χώρα μας. Είναι τρομερή η ιστορία του και έχουμε τη χαρά και την τιμή η οικογένεια να έχει δωρίσει στο Μουσείο την αθλητική του συλλογή. Η συλλογή του Χαρίλαου Βασιλάκου, του 2ου Ολυμπιονίκη της Αθήνας το 1896 και μάλιστα υπάρχει η φωτογραφία ως σπάνιο ντοκουμέντο για το πώς ήταν ντυμένοι τότε οι αθλητές αυτών των αποστάσεων».
Και συνεχίζει: «Υπάρχουν μετάλλια, κύπελλα, τα αθλητικά παπούτσια, οι φανέλες, προσωπικά αντικείμενα μεγάλων αθλητών και Ολυμπιονικών, όπως του Εμίλ Ζάτοπεκ. Είχαμε έρθει σε επαφή με τη σύζυγό του, επίσης αθλήτρια του ακοντισμού και Ολυμπιονίκη και μας έδωσαν κάτι που είχαν φτιάξει οι ίδιοι, ένα μετάλλιο κι ένα κύπελλο.
Η Ρόζα Μότα, που έχει βραβευτεί ως κορυφαία αθλήτρια και το βραβείο της το έδωσε στο Μουσείο. Πολύ σημαντική ακόμη η προσφορά του Βαντερλέι Ντε Λίμα, που προπορευόταν στον Μαραθώνιο της Αθήνας το 2004 και κάποιος που παραβίασε τα μέτρα ασφάλειας, τον έσπρωξε με αποτέλεσμα να μείνει πίσω και να τερματίσει τρίτος. Και είναι πολύ συγκινητικό, ένας άνθρωπος με τόση αξιοπρέπεια που δέχθηκε τέτοια αδικία στη χώρα μας, όπου είχε τη δυνατότητα να πάρει το χρυσό μετάλλιο, να έρχεται στη συνέχεια εδώ και να παραδίδει κάτι πολύ προσωπικό, τη στολή του. Ήρθε και τίμησε αυτή τη χώρα και μάλιστα μέσα σε αυτόν εδώ τον χώρο, ανακοίνωσε το τέλος της σπουδαίας αθλητικής καριέρας του.
Ήρθε προ ημερών εδώ και ο τότε Ολυμπιονίκης της Αθήνας, ο Ιταλός Στέφανο Μπαλντίνι, με τον οποίο είχαμε αλληλογραφία και μας είχε δώσει τα παπούτσια της χρυσής του διαδρομής. Θέλησε να επισκεφτεί το Μουσείο, γιατί το 2004 δεν είχε δημιουργηθεί ακόμη και είδε τον χώρο με τα δικά του εκθέματα. Ήρθε και η Μιζούκι Νογκούτσι, που επίσης είχε νικήσει εδώ στην Αθήνα το 2004 και μας έδωσε κι αυτή τα παπούτσια της χρυσής διαδρομής της και άλλα προσωπικά αντικείμενα. Η Ναόκο Τακαχάσι, νικήτρια στο Σίδνεϊ, η Γιούκο Αριμόρι και τόσοι άλλοι μαραθωνοδρόμοι. Το Μουσείο είναι το σπίτι τους. Το σπίτι του μαραθωνοδρόμου, του μεγάλου αθλητή αλλά και του απλού μαραθωνοδρόμου, του δρομέα».
Η κ. Σπανού αναφέρεται και στη συλλογή του Λαμπράκη: «Υπάρχει και ο χώρος που είναι αφιερωμένος στον Γρηγόρη Λαμπράκη και στη μνήμη του, με κειμήλια από τη ζωή και τη δράση του και αρχειακό υλικό, που η οικογένειά του επέλεξε να δωρίσει στο Μουσείο του Μαραθωνίου Δρόμου και μάλιστα εκτίθεται η σημαία που είχε μαζί του στην πορεία του 1963. Ήταν ο Μαραθώνιος Ειρήνης, γιατί ο Μαραθώνιος δεν είναι μόνο ένα μεγάλο αθλητικό γεγονός, είναι ένα μήνυμα ειρήνης και συμφιλίωσης. Έρχονται και τρέχουν μαζί από όλα τα μέρη του κόσμου, αθλητές με διαφορετικά ήθη, θρησκεία, πιστεύω, πολιτισμό κι όλοι αυτοί είναι μαζί. Άρα λοιπόν, δεν μιλάμε απλά για ένα μεγάλο αθλητικό γεγονός, αλλά για ένα κίνημα, ένα κίνημα ειρήνης. Και γι’ αυτό, ο Αυθεντικός Μαραθώνιος είναι αφιερωμένος στον Γρηγόρη Λαμπράκη».
Ρωτάμε τι σημαίνει για την πόλη αυτός ο πολιτιστικός χώρος και μας απαντά: «Νομίζω ότι είναι το κέντρο. Δηλαδή, όταν σκέφτονται να κάνουν μια πολιτιστική εκδήλωση, πάντα έχουν στο μυαλό τους το Μουσείο. Φυσικά και ο δήμος διοργανώνει διάφορες εκδηλώσεις και το ίδιο το Μουσείο. Έρχονται τα σχολεία και όχι μόνο από την περιοχή, αλλά από όλη την Ελλάδα, έρχονται και κολλέγια.
Από τότε που δημιουργήθηκε, αλλά και τώρα, αυτό που εμείς έχουμε στο μυαλό μας, είναι να αγαπήσουν το Μουσείο κατ’ αρχήν οι δημότες και να μην είναι μόνο για τους ξένους. Και οι δημότες το έχουν αγαπήσει, το θεωρούν κομμάτι τους, το εμπιστεύονται και είναι χαρά τους να έρχονται. Ο χώρος είναι ανοιχτός για τον κόσμο και είναι ανοιχτός για τα παιδιά μας, κάνουν εδώ πολλές εκδηλώσεις τα σχολεία.
Έχουμε και διάφορα εκπαιδευτικά προγράμματα και συνεργασίες. Όταν βλέπουν ότι ένας χώρος κινείται, είναι ζωντανός, έχει ζωή, έχει παιδιά, κυρίως αυτό, τότε όλοι οι φορείς θέλουν να συνεργαστούν. Και το έχουμε καταφέρει, έχουμε πρωτόκολλα συνεργασίας. Ο Σύλλογος Ελλήνων Ολυμπιονικών, η Εθνική Ολυμπιακή Ακαδημία, η Ολυμπιακή Επιτροπή, που συχνά χρησιμοποιεί τον χώρο για event της.
Πολύ σημαντικό είναι επίσης ότι όποιο εκπαιδευτικό πρόγραμμα βγάζουν, κάνουμε συμφωνία να έρθει κι εδώ στο Μουσείο. Κι έρχονται οι ίδιοι οι Ολυμπιονίκες και τα παρουσιάζουν στους μαθητές. Υπάρχουν συνεχώς εκδηλώσεις και δρώμενα, ακόμη και βιωματικά προγράμματα για τα παιδιά, ώστε να γνωρίσουν τον Μαραθώνιο».
Στο τέλος, η κ. Σπανού επισημαίνει: «Ο Αυθεντικός Μαραθώνιος ολοκληρώνεται για εμάς, όχι με τον τερματισμό, αλλά με τους νικητές, που στη συνέχεια αφιερώνουν τα μετάλλιά τους στο Μουσείο. Έχει γίνει κάτι σαν παράδοση αυτό και είναι πολύ σημαντικό. Κι έρχονται οι μαθητές, τους γνωρίζουν και τους χειροκροτούν».
Και αμέσως μετά προσθέτει: «Και να, έτοιμες είναι οι δύο βιτρίνες, που περιμένουν τα μετάλλια των φετινών νικητών».
Δημ. Βασιλόπουλος
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ
