Η κατασκήνωση της Αγίας Σοφίας στο Θέρμο Αιτωλοακαρνανίας άνοιξε ξανά έπειτα από δεκαετίες σιωπής, φέρνοντας πίσω τις παιδικές φωνές σε έναν χώρο που είχε μείνει κλειστός για χρόνια. Η επαναλειτουργία της δίνει νέα ζωή σε μια περιοχή που κουβαλά ισχυρή ιστορία, φυσικό πλούτο και έντονο το αποτύπωμα της μνήμης.
Για πολλά χρόνια, η κατασκήνωση στο Θέρμο παρέμενε κλειστή και ένας χώρος που άλλοτε φιλοξενούσε γενιές παιδιών είχε πάψει να συμμετέχει στην καθημερινότητα της περιοχής. Οι φωνές των παιδιών είχαν σβήσει και μια σημαντική υποδομή έμοιαζε να θυμίζει την εγκατάλειψη που βίωσαν πολλές ορεινές περιοχές της ελληνικής περιφέρειας.
Σήμερα, η εικόνα έχει αλλάξει. Οι αυλές γέμισαν ξανά παιχνίδια, γέλια και δραστηριότητες, ενώ η επαναλειτουργία της κατασκήνωσης δεν αφορά μόνο τη φιλοξενία παιδιών για λίγες ημέρες κάθε καλοκαίρι. Δίνει την ευκαιρία στις νεότερες γενιές να γνωρίσουν τον τόπο καταγωγής των οικογενειών τους, ενισχύει τους δεσμούς των αποδήμων με την ιδιαίτερη πατρίδα τους και αναδεικνύει έναν τόπο με ξεχωριστό φυσικό περιβάλλον, σπουδαία ιστορία και πλούσια πολιτιστική κληρονομιά.
Το Θέρμο δεν είναι απλώς ένας ακόμη ορεινός δήμος της Αιτωλοακαρνανίας. Από το ιερό του Απόλλωνα Θερμίου και την Αιτωλική Συμπολιτεία μέχρι τα βυζαντινά μοναστήρια, τον Αγιο Κοσμά τον Αιτωλό, την Τριχωνίδα, τον Εύηνο και τα ορεινά χωριά του Παναιτωλικού, η περιοχή συγκεντρώνει ένα ιδιαίτερα πλούσιο ιστορικό και φυσικό απόθεμα.
Ο Δήμος Θέρμου, με έδρα το Θέρμο και 23 κοινότητες, απλώνεται από την Τριχωνίδα έως τον ορεινό όγκο του Παναιτωλικού και τα όρια με τη Ναυπακτία. Στην περιοχή βρίσκονται το Αρχαιολογικό Μουσείο Θέρμου, η Μονή Φωτμού, το μοναστηριακό συγκρότημα της Αγίας Σοφίας, το Στρατηγείο του Γεωργίου Καραϊσκάκη, η Ευηνολίμνη, ο Εύηνος, πέτρινα γεφύρια και παραδοσιακοί οικισμοί.
Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ο αρχαιολογικός χώρος του αρχαίου Θέρμου, ένας από τους σημαντικότερους της αρχαίας Αιτωλίας. Εκεί βρισκόταν το μεγάλο ιερό του Απόλλωνα Θερμίου και για αιώνες ο χώρος υπήρξε το θρησκευτικό και πολιτικό κέντρο των Αιτωλών. Οι ανασκαφές που ξεκίνησαν στις αρχές του 20ού αιώνα από τον Γεώργιο Σωτηριάδη και συνεχίστηκαν από τον Κωνσταντίνο Ρωμαίο έφεραν στο φως σημαντικά ευρήματα, αποκαλύπτοντας τη βαρύτητα του Θέρμου στην ιστορία της αρχαίας Ελλάδας, όπως παρουσιάζεται και στο βιβλίο «Αρχαίος Θέρμος» του Γιάννη Καρύτση. Στο ίδιο βιβλίο επισημαίνεται ότι πίσω από τα κατάλοιπα των ναών και των κτιρίων υπάρχει ένας τόπος όπου διαμορφώθηκε επί αιώνες η δημόσια ζωή της αρχαίας Αιτωλίας. Οι περίφημες πήλινες μετόπες, τα γλυπτά και τα υπόλοιπα ευρήματα ανέδειξαν το Θέρμο ως έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της δυτικής Ελλάδας.
Ένας τόπος που χάνει πληθυσμό, αλλά όχι τη μνήμη του
Η εικόνα της κατασκήνωσης αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος αν ιδωθεί μέσα από τη δημογραφική πραγματικότητα του Θέρμου. Σύμφωνα με τις απογραφές της ΕΛΣΤΑΤ, ο πληθυσμός του Δήμου μειώθηκε από 8.242 κατοίκους το 2011 σε 5.742 το 2021. Μέσα σε μία δεκαετία χάθηκε σχεδόν το 30% του μόνιμου πληθυσμού. Πίσω από τα στοιχεία βρίσκονται χωριά που αδειάζουν, σχολεία με λιγότερους μαθητές, σπίτια που ανοίγουν μόνο τον Αύγουστο και νέοι που αναζητούν εργασία μακριά από τον τόπο τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο εγκαταλελειμμένος οικισμός Σέλλος, στις πλαγιές του Αννινου, όπου εδώ και περίπου σαράντα χρόνια δεν κατοικεί κανείς μόνιμα. Τα πέτρινα σπίτια που μένουν σιωπηλά αποτυπώνουν το δημογραφικό πρόβλημα που συναντά συνολικά η ελληνική ύπαιθρος.
Η παιδική κατασκήνωση της Αγίας Σοφίας επαναλειτούργησε το καλοκαίρι του 2025, σχεδόν πενήντα χρόνια μετά την τελευταία της περίοδο. Φέτος το πρόγραμμα επεκτάθηκε σε πέντε δεκαήμερες περιόδους, από τις αρχές Ιουλίου έως τα τέλη Αυγούστου, με δυνατότητα φιλοξενίας έως 60 παιδιών σε κάθε περίοδο. Αν καλυφθούν όλες οι θέσεις, περίπου 300 παιδιά θα περάσουν από την κατασκήνωση μέσα σε ένα καλοκαίρι.
Οι εγκαταστάσεις, όπως αναφέρει ο δήμαρχος Θέρμου Σπύρος Κωνσταντάρας, ανακαινίστηκαν πλήρως και διαθέτουν χώρους διαμονής, ιατρείο, γήπεδα, χώρους δημιουργικής απασχόλησης και σύγχρονο σύστημα πυροπροστασίας. Παράλληλα, προχωρούν παρεμβάσεις ώστε η κατασκήνωση να είναι πλήρως προσβάσιμη και για παιδιά με αναπηρία. Για την αναβάθμιση των εγκαταστάσεων διατέθηκαν κονδύλια από το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, ενώ προβλέπονται απαλλαγές από τη συμμετοχή για συγκεκριμένες κοινωνικές κατηγορίες.
Η αξία της κατασκήνωσης, ωστόσο, δεν μετριέται μόνο στον αριθμό των παιδιών, σημειώνει ο κ. Κωνσταντάρας, αλλά και στη δυνατότητα εκατοντάδων νέων να γνωρίσουν έναν τόπο που πολλά από αυτά μέχρι σήμερα ήξεραν μόνο μέσα από τις αφηγήσεις των οικογενειών τους.
Η επαναλειτουργία της κατασκήνωσης έχει και άμεση τοπική επίδραση, αφού για τη λειτουργία της απασχολείται προσωπικό σε διαφορετικές ειδικότητες. Έτσι, μια υποδομή που έμενε κλειστή επί δεκαετίες δημιουργεί παράλληλα απασχόληση κατά τη θερινή περίοδο. Σημαντική είναι και η συμβολή των εργαζομένων, που με ευγένεια, φροντίδα και μεράκι στηρίζουν καθημερινά την ομαλή λειτουργία της κατασκήνωσης και τη δημιουργία ενός φιλόξενου περιβάλλοντος για τα παιδιά.
Για τα παιδιά της κατασκήνωσης, οι διαδρομές αυτές μπορούν να γίνουν ένα βιωματικό μάθημα γνωριμίας με τη φύση, καθώς σε μικρή απόσταση από την Αγία Σοφία βρίσκονται το Θέρμο, το Πετροχώρι και η Μυρτιά, στις όχθες της Τριχωνίδας, της μεγαλύτερης φυσικής λίμνης της Ελλάδας. Η λίμνη είναι ένα από τα σημαντικότερα οικοσυστήματα της χώρας, προστατεύεται από το δίκτυο Natura 2000 και φιλοξενεί σπάνια είδη, ανάμεσά τους τον νανογοβιό, ένα μικρό ψάρι που ζει αποκλειστικά στα νερά της. Από το Πετροχώρι ανοίγεται πανοραμική θέα προς τη λίμνη, ενώ στη Μυρτιά η παραλία του Φωτμού, με τα καθαρά νερά και το εκτεταμένο βότσαλο, θυμίζει παραθαλάσσιο τοπίο.
Η ιστορία του Θέρμου συνδέεται στενά και με τον Αγιο Κοσμά τον Αιτωλό, που γεννήθηκε το 1714 στο Μέγα Δένδρο. Με το ιεραποστολικό και εκπαιδευτικό του έργο συνέβαλε στη διάδοση της ελληνικής παιδείας και της γλώσσας στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Κάθε χρόνο, στις 24 Αυγούστου, το Θέρμο και το Μέγα Δένδρο γίνονται τόπος συνάντησης χιλιάδων προσκυνητών και επισκεπτών από όλη την Ελλάδα, μέσα από θρησκευτικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Στη δυτική πλευρά του Δήμου δεσπόζει ο Εύηνος, ή Φίδαρης, όπως τον αποκαλούν οι ντόπιοι. Ο ποταμός διασχίζει τα βουνά της Αιτωλοακαρνανίας δημιουργώντας φαράγγια, δάση και εντυπωσιακά φυσικά τοπία, ενώ σήμερα προσελκύει δραστηριότητες όπως ράφτινγκ, καγιάκ και πεζοπορία.
Το πέτρινο γεφύρι της Αρτοτίβας και το παραδοσιακό καρέλι, το ξύλινο μέσο μεταφοράς που χρησιμοποιούνταν πριν από την κατασκευή των γεφυρών, θυμίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι προηγούμενες γενιές επικοινωνούσαν και μετακινούνταν μέσα στο δύσβατο ορεινό περιβάλλον.
Στο οδοιπορικό μας στον ορεινό Δήμο Θέρμου, από τους δεκάδες οικισμούς και χωριά περάσαμε από την Αλιμπίστα, τον Αγιο Ιωάννη και την Κόνισκα για να φτάσουμε μέχρι τον Διπλάτανο, που βρίσκεται σε υψόμετρο μεγαλύτερο των 800 μέτρων, κοντά στα όρια με τη Ναυπακτία, με πανοραμική θέα προς την Ευηνολίμνη και τον ορεινό όγκο της περιοχής. Η πρόσβαση, ωστόσο, παραμένει μία από τις βασικές προκλήσεις για την επιβίωσή του. Όπως επισημαίνει ο πρόεδρος του Συλλόγου Διπλατανιωτών Αμερικής «Αγία Μαρίνα» Βασίλης Γκουρνέλος, ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη είναι η έγκριση της ασφαλτόστρωσης του οδικού άξονα Κόνισκας-Διπλατάνου από το υπουργείο Εσωτερικών και τον αρμόδιο υπουργό Θεόδωρο Λιβάνιο, ύστερα από αίτημα του Δήμου Θέρμου.
Το έργο, όταν υλοποιηθεί, αναμένεται να βελτιώσει ουσιαστικά την καθημερινότητα των κατοίκων, αλλά κυρίως να δώσει κίνητρα για την επιστροφή ανθρώπων που κατάγονται από την περιοχή, έστω και για μεγαλύτερα διαστήματα μέσα στον χρόνο. Η ασφαλέστερη και ταχύτερη πρόσβαση μπορεί να διευκολύνει την αξιοποίηση παλιών κατοικιών και περιουσιών, να ενισχύσει την επισκεψιμότητα και να δημιουργήσει καλύτερες προϋποθέσεις για ήπιες μορφές τουριστικής ανάπτυξης, λέει ο κ. Γκουρνέλος. Για ένα απομακρυσμένο ορεινό χωριό, ένας σύγχρονος δρόμος δεν είναι μόνο έργο υποδομής, αλλά βασική προϋπόθεση για να μείνει ζωντανό και να αποκτήσει ξανά προοπτική.
Πρόσφατα, ύστερα από είκοσι πέντε χρόνια, πραγματοποιήθηκε ξανά γάμος στον Διπλάτανο. Ένα νέο ζευγάρι επέλεξε να παντρευτεί στον τόπο των προγόνων του, φέρνοντας πίσω συγγενείς και φίλους. Για μία ημέρα άνοιξαν σπίτια που ήταν κλειστά, γέμισαν οι αυλές και το χωριό ξαναβρήκε τον παλιό του παλμό.
Πολλά χωριά του Δήμου Θέρμου διαθέτουν δύο πληθυσμούς: εκείνους που ζουν μόνιμα στην περιοχή και μια μεγαλύτερη κοινότητα ανθρώπων που κατοικούν στην Αθήνα, την Πάτρα, το Αγρίνιο, αλλά και στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, την Αυστραλία και ευρωπαϊκές χώρες. Πολλοί επιστρέφουν κάθε καλοκαίρι, ανοίγουν τα πατρικά σπίτια και στηρίζουν τους τοπικούς συλλόγους.
Η κατασκήνωση της Αγίας Σοφίας μπορεί να λειτουργήσει ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στις νέες γενιές και αυτή τη μεγάλη κοινότητα των αποδήμων. Ακόμη μεγαλύτερες δυνατότητες θα δημιουργούνταν αν στο μέλλον φιλοξενούνταν και παιδιά ελληνικών οικογενειών της ομογένειας, συνδυάζοντας τη γνωριμία με τη φύση, την ιστορία, τη γλώσσα και τον πολιτισμό. Παράλληλα, η πιο ενεργή συμμετοχή των αποδήμων μπορεί να στηρίξει την προβολή τοπικών προϊόντων, πολιτιστικές δράσεις, υποτροφίες και μικρές αναπτυξιακές πρωτοβουλίες.
Η πραγματική επιτυχία της κατασκήνωσης ίσως φανεί ύστερα από χρόνια, όταν κάποια από τα παιδιά επιστρέψουν ως φοιτητές, επιστήμονες, επαγγελματίες ή απλώς ως άνθρωποι που θα θελήσουν να δείξουν στα δικά τους παιδιά τον τόπο όπου έκαναν τις πρώτες τους καλοκαιρινές ανακαλύψεις. Τότε ίσως φανεί ότι η μεγαλύτερη προσφορά της κατασκήνωσης δεν ήταν οι δέκα ημέρες φιλοξενίας, αλλά το ότι βοήθησε μια νέα γενιά να γνωρίσει πως το Θέρμο δεν είναι μόνο ένας τόπος στον χάρτη, αλλά ένας τόπος με ιστορία που χάνεται στον χρόνο, σπάνιο φυσικό πλούτο και κυρίως μέλλον.
