Ο Τζόναθαν Κόου έχει ισχυρή παρουσία και στην ελληνική εκδοτική αγορά, με μυθιστορήματα που ξεχωρίζουν για τη θεματική τους και για τον τρόπο γραφής τους. Το πρώτο μυθιστόρημα του Βρετανού συγγραφέα έρχεται τώρα να δείξει πώς διαμορφωνόταν από νωρίς η λογοτεχνική του ταυτότητα.
Ξαφνικά, εμφανίζεται ένα άγνωστο ως τώρα μυθιστόρημα με τίτλο Η Μαρία των συμπτώσεων, σε πολύ καλή μετάφραση της Άλκ. Τριμπέρη και από τις εκδόσεις Πόλις, γραμμένο από έναν Τζόναθαν Κόου της δεκαετίας του 1980, σε ηλικία 23 ετών. Ο Κόου και οι εκδόσεις Πόλις, από τις οποίες κυκλοφορούν όλα τα βιβλία του, δίνουν την ευκαιρία να δούμε στο ξεκίνημά του έναν ώριμο και κάθε άλλο παρά αδίκως χειροκροτημένο μυθιστοριογράφο. Η Μαρία των συμπτώσεων εκπέμπει ένα πολύ διαφορετικό σήμα από το σημερινό έργο του Κόου, ενώ ταυτόχρονα μοιάζει να προαναγγέλλει, έστω και από απόσταση, τη μετέπειτα πορεία του. Προηγήθηκαν δύο άλλα βιβλία, τα οποία οι εκδότες απέρριψαν με πολλούς επαίνους, οδηγώντας τον Κόου να καταλάβει πως έπρεπε να σταματήσει να γράφει με πρότυπο έναν ήρωα σαν τον ίδιο.
Παιδί της δεκαετίας του 1980, ο Κόου στρέφεται στη Μαρία των συμπτώσεων σε ένα εξαιρετικά χαμηλόφωνο θέμα, μακριά από τα φώτα της πολιτικής και από τις διακυμάνσεις της οικονομίας, με πρόσωπα και τοπία σχεδόν βυθισμένα στο ημίφως. Η Μαρία από το Μπέρμιγχαμ κινείται στην εξέλιξη της ιστορίας εντελώς τυχαία και περιστασιακά. Σχεδόν χωρίς ταυτότητα και χωρίς ψυχή, αδιάφορη για τα πάντα, γίνεται αντικείμενο ερωτικού πόθου από άνδρες ή γυναίκες και ταυτόχρονα αφορμή για κοινό χλευασμό, ενώ παντρεύεται, γεννά, χωρίζει και αλλάζει τόπο διαμονής, μένοντας πάντα στο ίδιο αποπνικτικό πλαίσιο. Ο Κόου παραπέμπει εύγλωττα, για την εικόνα και τη σύλληψη της Μαρίας, στον Μπέκετ: ένα ζωικό κενό, ένα κύμβαλο αλαλάζον της καθημερινής ύπαρξης, μια σβησμένη παρένθεση, μια διαγραμμένη μολυβιά.
Η ειρωνεία δεν λείπει από το βιβλίο. Όμως, αντί για μια κατεδαφιστική σάτιρα που γκρεμίζει με κυνισμό το σύμπαν, εδώ υπάρχει μια κωμωδία που δουλεύει σε βάθος τους χαρακτήρες και τις αντινομικές αποχρώσεις τους. Αυτή η μέθοδος θα συνδέσει τον νεαρό Κόου με τον εξηνταπεντάχρονο εαυτό του, σφραγίζοντας τη συγγραφική του ιδιοσυγκρασία. Παράλληλα, σε μια περίοδο που θα γεννήσει ριζικές κοινωνικοπολιτικές μεταβολές και θα επηρεάσουν την Αγγλία και ολόκληρο τον πλανήτη μέχρι σήμερα, ο Κόου προλαβαίνει να αποτυπώσει ό,τι κρύβεται κάτω από την πολιτική και πίσω από τον δημόσιο λόγο: το χάος και το τυχαίο της ύπαρξης.
Β. Χατζηβασιλείου
Πηγή φωτογραφίας: Εκδόσεις Πόλις
