Η «γεωγραφία της εγγύτητας» γίνεται ο άξονας μιας έκθεσης με σύγχρονους Έλληνες και Ιταλούς καλλιτέχνες, που εγκαινιάζεται το Σάββατο στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών. Με τίτλο «Έτσι, απόμακροι, πλησιάζουμε ο ένας τον άλλον. Γεωγραφίες της εγγύτητας», η διοργάνωση εξερευνά τη συνάντηση δύο πολιτισμών μέσα από εικόνες, μνήμες και μετακινήσεις.
Ο τίτλος της έκθεσης, αλλά και η ατμόσφαιρά της, αντλούν έμπνευση από το ποίημα «Το κορίτσι της Αθήνας» του Βιτόριο Σερένι, γραμμένο το 1942 και σημαδεμένο από νοσταλγία για την ομορφιά, τόσο του ανθρώπου όσο και του τοπίου. Η έκθεση προσεγγίζει τους πολιτισμικούς δεσμούς Ελλάδας και Ιταλίας όχι ως στατική κληρονομιά, αλλά ως μια ζωντανή και δυναμική διαδικασία αμοιβαίας μετατόπισης, μέσα από πέντε ενότητες που περιστρέφονται γύρω από τη μνήμη, το τοπίο, το ταξίδι, τις τουριστικές και οικονομικές μεταβολές και τις βιογραφικές διασταυρώσεις.
Το κοινό μπορεί να ξεκινήσει από την ενότητα της μνήμης, όπως αυτή ορίζεται από τη warburgιανή έννοια του Nachleben, δηλαδή της επιβίωσης και της επανενεργοποίησης των εικόνων στο παρόν. Σε αυτήν συμμετέχουν η Valentina Bartolini, με την «εσωτερική γεωγραφία» και την ιδιωτική Αρκαδία της, η Giovanna Caimmi, που μετατοπίζει τις προσωπικές της αναμνήσεις σε αρχετυπική διάσταση, και η Marta Roberti, με μια σχεδόν μυθολογική αφήγηση υβριδικών μορφών σε διαλογική σχέση με την αττική ερυθρόμορφη αγγειογραφία.
Στη δεύτερη ενότητα αναδεικνύονται η μνήμη των τόπων και ο υλικός πολιτισμός, μέσα από τα ίχνη που αφήνουν η τεχνική και η αρχιτεκτονική στο τοπίο. Η Κατερίνα Μπότσαρη, στο «August in Athens», παρεμβαίνει στο γλυπτό του Οκταβιανού Αυγούστου στην είσοδο του Ινστιτούτου με υλικά εργοταξίου, ενώ ο Giuseppe De Mattia, με «Το χαλί ως νομαδικός τόπος», αξιοποιεί την τεχνική της κουρελούς ως κοινή υφαντή γεωγραφία για την ανακύκλωση και τη μεταβίβαση της γνώσης.
Στην τρίτη ενότητα, όπου το ταξίδι, η γεωγραφία και η λεκάνη της Μεσογείου αποτελούν τον βασικό πυρήνα, η Eva Marisaldi αντιμετωπίζει το ταξίδι ως μέσο ανοίκειωσης του βλέμματος και επαναπροσδιορίζει την «Ευρασία» ως νοητικό χώρο συνύπαρξης. Η Marcella Vanzo, στο βίντεο «Summertime», αντιπαραβάλλει τον θερινό τουρισμό με τις μεταναστευτικές ροές στη Λαμπεντούζα, φωτίζοντας τις ταξικές και πολιτικές ανισότητες της Μεσογείου, ενώ οι Agata Ferrari Bravo και Thomas Michael Saccuman, στο «Ρωτήστε τον άνεμο, το κύμα, το αστέρι, το πουλί», παρουσιάζουν μια αμαξοστοιχία-θέατρο σε μορφή αποδημητικού πουλιού και συνδέουν τον νομαδισμό με μια ανοιχτή, οντολογική συνθήκη.
Στην τέταρτη ενότητα, με κεντρικά θέματα τα συναισθήματα, την προσωπική μνήμη και τον τουριστικό καταναλωτισμό, πρωταγωνιστεί η θάλασσα. Η Έλενα Χαντζή συνθέτει ένα site-specific έργο με υλικό από τουριστικές επετηρίδες της δεκαετίας του ’60, με τίτλο Tourism in Greece, μετατρέποντας τις διαφημιστικές ναυτιλιακές καταχωρίσεις σε ποιητικό αρχείο οικογενειακής και συλλογικής μνήμης, ενώ ο Βασίλης Παπαγεωργίου, με τη σειρά «Sunbeds» (Ξαπλώστρες), εστιάζει στον επαναπροσδιορισμό του παράκτιου δημόσιου χώρου και στη μετατροπή της Μεσογείου σε οικονομικό τοπίο προσόδου.
Η διαδρομή ολοκληρώνεται με καλλιτέχνες των οποίων η δημιουργική πορεία διαμορφώνεται μέσα από τη βιωματική μετακίνηση ανάμεσα στην Ιταλία και την Ελλάδα. Η Lucia Bricco, με τις ακουστικές εγκαταστάσεις και τις περφόρμανς της, εστιάζει στη λεπτομέρεια και τη συνεχή διαπραγμάτευση, ενώ οι Invisible Ensemble, στο «Happy White and Safe, behind the metal detector», τοποθετούν τη ζωγραφική τους σύνθεση στην είσοδο της αίθουσας «Μαρία Κάλλας» με τρόπο που επιβάλλει ελεγχόμενη κυκλοφορία του σώματος και ασκεί κριτική στους μηχανισμούς επιτήρησης και επιλεκτικής ασφάλειας. Ο εγκατεστημένος στην Αθήνα Giovanni Copelli καταγράφει τα περιθωριακά ίχνη της πόλης, από γκράφιτι και βιτρίνες έως προάστια, δημιουργώντας μια μνήμη του παρόντος, ενώ ο Stef Kamaris αναδιαπραγματεύεται την καντιανή έννοια του Υψηλού στην τέχνη μέσα από την καταναλωτική κουλτούρα, με έργα όπως το «Wanted Pasta» και το «Trussardi». Η έκθεση στο Ιταλικό Ινστιτούτο δείχνει πως η εγγύτητα ανάμεσα στις δύο χώρες δεν περιορίζεται σε κατεστημένους ιδεότυπους και στερεότυπα ούτε μόνο στην αλληλοκατανόηση και τον αλληλοσεβασμό, αλλά παραμένει ανοιχτή και διαρκώς εμπλουτιζόμενη από νέα πολιτισμικά στοιχεία, που ανανεώνονται μέσα από τη συνάντηση και την ετερότητα της δημιουργίας και των προσώπων της.
Γιώργης -Βύρων Δάβος
* Επισυνάπτεται φωτογραφία – Πηγή: Ιταλικό Ινστιτούτο
