Για τους Έλληνες της Αιγύπτου, η 28η Οκτωβρίου είναι υπενθύμιση της αντίστασης και της αντοχής του έθνους στις δύσκολες στιγμές, αλλά και της άρνησης της Ελλάδας να επιτρέψει την είσοδο των ιταλικών στρατευμάτων στο ελληνικό έδαφος, μια πράξη που ουσιαστικά σήμανε την εμπλοκή της στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Για τους Αιγυπτιώτες, όμως, ο εορτασμός της εθνικής επετείου αρχίζει λίγες ημέρες νωρίτερα, στο Ελ Αλαμέιν, στο Ελληνικό Μνημείο Πεσόντων, όπου εκπρόσωποι των ελληνικών κοινοτήτων, μαθητές, πρόσκοποι, εκπρόσωποι της Πρεσβείας της Ελλάδας, του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας τελούν τρισάγιο και επιμνημόσυνη δέηση, τιμώντας τους πεσόντες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Σήμερα, οι Έλληνες της Αιγύπτου, στην Αλεξάνδρεια και στο Κάιρο, λένε τα δικά τους ΟΧΙ απέναντι στη λήθη και στη λησμονιά του Ελληνισμού στη Μέση Ανατολή.
Το ΟΧΙ στην Αλεξάνδρεια
Ο εορτασμός της 28ης Οκτωβρίου στην Αλεξάνδρεια ξεκινά την Τρίτη 27 Οκτωβρίου, όπως αναφέρει ο πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξανδρείας, κ. Ανδρέας Βαφειάδης.
«Μαθητές όλων των βαθμίδων από τα ελληνικά σχολεία, το Τοσιτσαίο-Πρατσίκειο Δημοτικό Σχολείο και το Αβερώφειο Γυμνάσιο-Λύκειο», εξηγεί, «θα παρελάσουν στο στάδιο του Ελληνικού Τετραγώνου στο Σάτμπι και θα οργανώσουν επετειακές παραστάσεις και σχολικές εορτές».
Στις γιορτές της 28ης Οκτωβρίου συμμετέχουν και μη Έλληνες, καθώς παιδιά οικογενειών που έζησαν στην Ελλάδα και επέστρεψαν στην Αίγυπτο παρακολουθούν μαθήματα στα ελληνικά σχολεία. «Μεταδίδουμε τον Ελληνισμό και τα ελληνικά ιδεώδη και σε μη Έλληνες. Και αυτό είναι ένα μεγάλο εθνικό κέρδος», σημειώνει ο κ. Βαφειάδης.
Ποια είναι, όμως, τα σύγχρονα ΟΧΙ που διατυπώνουν σήμερα οι Έλληνες της Αλεξάνδρειας; «Ο Αιγυπτιώτης Ελληνισμός θυμάται τον ηρωισμό και λέει ΟΧΙ στη λήθη. Θυμάται και τιμά τις ρίζες, την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό», τονίζει.
«Ανήμερα της εθνικής επετείου θα τελεστεί δοξολογία στον Κοινοτικό Ναό των Ταξιαρχών στην Ιμπραημία και όχι στον Ναό του Ευαγγελισμού, στο Ελληνικό Τετράγωνο, ο οποίος ανακαινίζεται εκ βάθρων με δαπάνες του εφοπλιστή και μεγάλου ευεργέτη Αθανάσιου Μαρτίνου και της συζύγου του, Μαρίνας. Οι εργασίες αναμένεται να ολοκληρωθούν τους επόμενους μήνες, ενώ τα θυρανοίξια αναμένεται να πραγματοποιηθούν το πρώτο τρίμηνο του 2027», λέει ο κ. Βαφειάδης.
Αμέσως μετά, θα γίνει κατάθεση στεφάνων στο Ηρώο του 2ου Ελληνικού Κοιμητηρίου, όπου φυλάσσονται τα οστά περίπου 100 Ελλήνων Ικάρων που έπεσαν στη Μέση Ανατολή κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Το Ελληνικό Τετράγωνο
Στις αρχές του 20ού αιώνα, στο Ελληνικό Τετράγωνο στεγάζονταν μερικά από τα σημαντικότερα ελληνικά εκπαιδευτικά ιδρύματα, ανάμεσά τους το Αβερώφειο Γυμνάσιο, η Σαλβάγειος Εμπορική Σχολή και η Ζερβουδάκειος Σχολή, μαζί με ελληνικά σωματεία και αθλητικούς συλλόγους.
Στο 1ο Ελληνικό Κοιμητήριο είχε ταφεί ο Γεώργιος Αβέρωφ, τα οστά του οποίου μεταφέρθηκαν αργότερα στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών. Εκεί βρίσκεται επίσης ο οικογενειακός τάφος του ποιητή Κ. Π. Καβάφη, καθώς και οι τάφοι μεγάλων ευεργετών της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξανδρείας, όπως του Δ. Αναστάση και των οικογενειών Σαλβάγου, Ζερβουδάκη, Καζούλη, Ράλλη, Ροδοκανάκη, Κάσδαλη κ.ά.
Η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου στο Κάιρο
Στο Κάιρο, την πρωτεύουσα της Αιγύπτου, οι εκδηλώσεις θα αρχίσουν στις 27 Οκτωβρίου, στην Ηλιούπολη, τη Μισρ ελ Τζαντίντα, όπως αποκαλείται στα αραβικά. Ζωντανή κοιτίδα του Ελληνισμού, γεμάτη γέλια και παιδικά παιχνίδια, είναι τα ελληνικά σχολεία του Καΐρου, που στεγάζονται στο Σπετσεροπούλειο Ορφανοτροφείο. Εκεί θα πραγματοποιηθούν οι σχολικές εκδηλώσεις με τη συμμετοχή μαθητών όλων των βαθμίδων.
«Ποιήματα, παρουσιάσεις, τραγούδια, λόγοι και χοροί συνθέτουν το μωσαϊκό των σχολικών εορτασμών στην Αχιλλοπούλειο και την Αμπέτειο Σχολή», λέει ο πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Καΐρου, κ. Χρήστος Καβαλής.
Το Σπετσεροπούλειο Ίδρυμα ιδρύθηκε το 1928 με δωρεά των αδελφών Γεωργίου και Δημητρίου Σπετσερόπουλου και λειτούργησε ως ορφανοτροφείο, προσφέροντας στα παιδιά εκπαίδευση, επαγγελματική κατάρτιση και υψηλό επίπεδο διαβίωσης. Στεγάζεται σε ένα εντυπωσιακό νεοκλασικό κτίριο, δίπλα στο εκκλησάκι των Εισοδίων της Θεοτόκου, του οποίου το τέμπλο φιλοτέχνησε ο Φώτης Κόντογλου.
Την επομένη, στο επίκεντρο των επετειακών εκδηλώσεων θα βρεθεί ο κοινοτικός ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, στην περιοχή Μπουλάκ (Bulaq), ακριβώς δίπλα στα γραφεία της ευρείας κυκλοφορίας αιγυπτιακής εφημερίδας Al-Ahram.
«Στον κεντρικό ναό της Ελληνικής Κοινότητας, των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, θα πραγματοποιηθεί η δοξολογία. Στον αύλειο χώρο θα γίνει η παρέλαση των σχολείων και των προσκόπων υπό τους ήχους της μπάντας των προσκόπων, ενώ οι εορτασμοί θα ολοκληρωθούν με χορούς, χαιρετισμούς επισήμων και την ανάκρουση των εθνικών ύμνων της Ελλάδας και της Αιγύπτου», λέει ο κ. Καβαλής.
Ο ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης εγκαινιάστηκε το 1914 με πρωτοβουλία του Νέστορα Τσανακλή, δεύτερου προέδρου της Ελληνικής Κοινότητας Καΐρου. Στο εσωτερικό του βρίσκονται δύο παρεκκλήσια: του Αγίου Νέστορος, όπου φυλάσσονται τα λείψανα του κτήτορα, και του Αγίου Αλεξάνδρου, αφιερωμένο στον πρώτο πρόεδρο της Κοινότητας, Αλέξανδρο Ρόστοβιτς. Λόγω σοβαρών ζημιών που προκλήθηκαν από την υγρασία του Νείλου, ο ναός αποκαταστάθηκε με χρηματοδότηση της Ελληνικής Κοινότητας Καΐρου και της μεγάλης ευεργέτιδας κ. Αικατερίνης Μπελεφάντη – Σοφιανού. Οι εργασίες περιλάμβαναν και τη συντήρηση των τοιχογραφιών, ενώ τα θυρανοίξια πραγματοποιήθηκαν στις 28 Σεπτεμβρίου 2019 από τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεόδωρο Β΄. Στο προαύλιο του ναού βρίσκεται και το Ελληνικό Προσκοπείο. Το Σώμα Ελλήνων Προσκόπων ιδρύθηκε το 1913 και έκτοτε συνεχίζει τη δράση του με την Αγέλη των Λυκόπουλων, την Ομάδα των Προσκόπων και την Κοινότητα των Ανιχνευτών.
Οι Αιγυπτιώτες κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο
Όπως εξηγεί ο κ. Καβαλής, η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου δεν συνδέεται μόνο με τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν στην ελληνική επικράτεια.
«Στο Κάιρο τιμούμε την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου 1940 με ξεχωριστή λαμπρότητα, καθώς η ημέρα αυτή αποκτά για τον Ελληνισμό της Αιγύπτου ιδιαίτερη σημασία. Τα γεγονότα εκείνης της εποχής δεν συνδέονται μόνο με την ελληνική επικράτεια.
Συνδέονται και με τη δεύτερη πατρίδα μας, την Αίγυπτο, όπου χιλιάδες Έλληνες έζησαν τον πόλεμο ως μια προσωπική και συλλογική δοκιμασία, συμμετέχοντας ενεργά στον αγώνα της Ελλάδας.
Η επέτειος, επομένως, δεν είναι μόνο μια εθνική γιορτή που ενεργοποιεί την ιστορική μνήμη και τη μεταδίδει στη νέα γενιά, ενισχύοντας τη συλλογική μας ταυτότητα και τους πολιτισμικούς δεσμούς με την πατρίδα.
Είναι μια γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Ανάμεσα στις γενιές των Ελλήνων που έζησαν στην Αίγυπτο εκείνα τα χρόνια, που προσέφεραν τις δυνάμεις τους και, πολλοί από αυτούς, την ίδια τους τη ζωή για την Ελλάδα, και στα σημερινά παιδιά της παροικίας μας, που καλούνται να γνωρίσουν και να διαφυλάξουν αυτή την ιστορική παρακαταθήκη», επισημαίνει ο πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Καΐρου, Χρήστος Καβαλής.
Οι εορτασμοί για την Εθνική Επέτειο ξεκινούν από το Ελ Αλαμέιν
Οι εορτασμοί για την εθνική επέτειο αρχίζουν νωρίτερα, την προτελευταία Κυριακή του Οκτωβρίου, με την κατάθεση στεφάνου και την τέλεση μνημοσύνου στο Ελληνικό Ηρώο στο Ελ Αλαμέιν.
Η μάχη του Ελ Αλαμέιν ήταν η πρώτη μεγάλη νίκη των Συμμάχων και σήμανε την αρχή του τέλους για τις γερμανοϊταλικές δυνάμεις στη Βόρεια Αφρική. «Πριν από το Ελ Αλαμέιν ποτέ δεν είχαμε μια νίκη. Μετά το Ελ Αλαμέιν ποτέ δεν είχαμε μια ήττα», είχε πει ο Τσώρτσιλ.
Οι Έλληνες της Αιγύπτου πολέμησαν στην πρώτη γραμμή κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και είχαν 145 θύματα. Συνολικά, από τους 7.063 Αιγυπτιώτες που υπηρέτησαν στον Ελληνικό Στρατό, 4.032 κατατάχθηκαν στον Στρατό Ξηράς, 1.614 στο Πολεμικό Ναυτικό και 1.417 στην Πολεμική Αεροπορία.
Στο Ελληνικό Τάγμα Πεζικού στην Αλεξάνδρεια κατατάχθηκαν συνολικά 900 άνδρες, από τους οποίους οι 400 ήταν εθελοντές. Παράλληλα, λειτουργούσε και το Αρχηγείο Φάλαγγας Ελλήνων Αιγύπτου, με αποστολή την επιστράτευση των ομογενών που διέμεναν μόνιμα στη χώρα του Νείλου.
Οι Αιγυπτιώτες πολέμησαν στην 1η και τη 2η Ελληνική Ταξιαρχία, στον Ιερό Λόχο, στη Βάση Καταδρομών, στην Ταξιαρχία του Ρίμινι, στο Πολεμικό Ναυτικό της Μεσογείου και στην Πολεμική Αεροπορία.
Η Ελληνική Κοινότητα Καΐρου διέθεσε το Ελληνικό Νοσοκομείο, που βρίσκεται στην καρδιά της αιγυπτιακής πρωτεύουσας, στην Πολεμική Αεροπορία για την περίθαλψη και τη φροντίδα των στρατιωτών που βρίσκονταν στην πρώτη γραμμή. Από τον Μάρτιο του 1943 έως τον Νοέμβριο του 1944, ο έφεδρος αρχίατρος Αυγερινός προσέφερε τις επιστημονικές του υπηρεσίες σε 4.822 νοσηλευθέντες και αξιωματικούς.
Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Κοινότητας Καΐρου, στις εσωτερικές κλινικές και στα εξωτερικά ιατρεία νοσηλεύθηκαν συνολικά 3.714 οπλίτες και αξιωματικοί των Ελληνικών Στρατιωτικών Μονάδων Μέσης Ανατολής.
Σήμερα, τα ονόματα των Ελλήνων που έχασαν τη ζωή τους κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι χαραγμένα σε μαρμάρινες πλάκες.
Τόσο στο Ελληνικό Νοσοκομείο Καΐρου όσο και στο Κοτσίκειο Νοσοκομείο Αλεξανδρείας, κατά την περίοδο 1941-1944, νοσηλεύθηκαν συνολικά 13.162 οπλίτες και αξιωματικοί των Ελληνικών Στρατιωτικών Μονάδων Μέσης Ανατολής, με 230.000 συνολικές ημέρες νοσηλείας. Και στα δύο νοσοκομεία προσέφερε τις υπηρεσίες του το Σώμα Ελληνίδων Εθελοντριών Νοσοκόμων Αιγύπτου, το οποίο αριθμούσε περισσότερες από 150 νοσοκόμες.
Αξιοσημείωτη ήταν και η δράση της Φιλοπτώχου κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μία από τις πρωτοβουλίες της ήταν ο έρανος για το τσιγάρο του Έλληνα στρατιώτη, με το κουτί του εράνου να φυλάσσεται στο Αρχείο της Ελληνικής Κοινότητας Καΐρου.
Σύμφωνα με στοιχεία του ερευνητή της ιστορίας των Αιγυπτιωτών, κ. Ν. Νικηταρίδη, οι Αιγυπτιώτες συμμετείχαν και στον έρανο για την αντικατάσταση της «Έλλης». Την ίδια ημέρα της βύθισης του πλοίου, δηλαδή στις 15 Αυγούστου 1940, οι Αιγυπτιώτες συγκρότησαν την Επιτροπή Εισφορών και άρχισαν να συγκεντρώνουν χρήματα για την αντικατάστασή του σε όλες τις αιγυπτιακές πόλεις όπου άνθιζε το ελληνικό στοιχείο.
Τα χρήματα του εράνου, όπως καταγράφηκαν στα κατά τόπους προξενεία, ήταν:
* Γενικό Προξενείο Καΐρου: 120,34 λίρες Αιγύπτου (Λ.Α.), καθώς και ποσά σε δραχμές, τοκομερίδια κ.ά.
* Γενικό Προξενείο Αλεξανδρείας: 3.476,98 Λ.Α. και 3.108 δραχμές.
* Προξενείο Πορτ Σάιντ: 1.118,52 Λ.Α. και 69 τοκομερίδια ελληνικών αξιών.
* Προξενείο Ζαγαζίκ: 462,40 Λ.Α. και 15.582 δραχμές.
* Υποπροξενείο Σουέζ: 132,32 Λ.Α.
* Υποπροξενείο Μανσούρας: 386,37 Λ.Α.
* Υποπροξενείο Μίνιας: 376,55 Λ.Α.
* Υποπροξενείο Τάντας: 527,20 Λ.Α. και 200 δραχμές.
Συμμαχικά αεροπλάνα έριχναν το «Φως» πάνω από την Ελλάδα για να ενημερωθεί ο λαός για τις επιχειρήσεις
Η εφημερίδα «Φως» του Καΐρου ιδρύθηκε το 1896 και μέχρι το 1998, όταν πέθανε ο Σωκράτης Πατέρας, ο τελευταίος εκδότης της, κυκλοφορούσε καθημερινά. Πρωτοσέλιδά της υπάρχουν στο αρχείο της Βουλής των Ελλήνων, ενώ μεταγενέστερα φύλλα της φυλάσσονται στο αρχείο της Ελληνικής Κοινότητας Καΐρου. Επιλέγεται ένα απόσπασμα που αναφέρεται στην έκδοση της εφημερίδας κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο: «Στην πολεμική περίοδο στάθηκαν γίγαντες οι Κανάκης και Μπονάρος το ξάπλωσαν το ΦΩΣ σε όλα τα πολεμικά μέτωπα όπου υπηρετούσαν Έλληνες. Στην Παλαιστίνη και ιδιαίτερα στη Γάζα, στη Δυτική Έρημο, παντού υπήρχε το Φως και το διάβαζαν χιλιάδες Έλληνες στρατιωτικοί. Επίσης, συμμαχικά αεροπλάνα έρριπταν πάνω από την Ελλάδα χιλιάδες φύλλα του Φωτός και έτσι ο ελληνικός λαός ενημερωνόταν για τις πολεμικές επιχειρήσεις του συμμαχικού στρατού…».
Επιμνημόσυνη δέηση και στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, στην Πλατεία Ηρώων του Άστεως Αιγυπτιωτών στην Κηφισιά υπάρχει μνημείο για τους πεσόντες Αιγυπτιώτες κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εκεί κάθε χρόνο ο Σύνδεσμος Αιγυπτιωτών Ελλήνων, σε συνεργασία με τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Αιγυπτιωτών Ελλήνων Πολεμιστών και με το Άστυ Αιγυπτιωτών Κηφισιάς, τιμούν τους Έλληνες ήρωες που έδωσαν τη ζωή τους στις μάχες του Ελ Αλαμέιν.
Αλεξανδρινός Ταχυδρόμος και Νέο Φως Καΐρου
Τις εκδηλώσεις για την 28η Οκτωβρίου καλύπτουν εκτενώς, με φωτογραφίες, βίντεο και αναλυτικά ρεπορτάζ, τόσο στην έντυπη όσο και στην ηλεκτρονική τους έκδοση, αλλά και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι ομογενειακές εφημερίδες «Αλεξανδρινός Ταχυδρόμος» και «Νέο Φως Καΐρου».
Κάτια Τσιμπλάκη
* Φωτογραφίες – Παραχωρήθηκαν: 28ης Οκτωβρίου/Αλεξανδρινός Ταχυδρόμος, Γρηγόρης Χαλκιόπουλος και Ελ Αλαμέιν/ Νέο Φως Καΐρου
