Η ομαδική έκθεση «Σύγχρονη Γαλλική Χαρακτική», που εγκαινιάσθηκε την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου στον χώρο τέχνης Etch Ink στην Αθήνα, με τη συμμετοχή δέκα διακεκριμένων Γάλλων καλλιτεχνών, διαφορετικών καταβολών και πολιτισμικών αναφορών, αναδεικνύει με καθαρό τρόπο στον θεατή τη δύναμη του μέσου, αλλά και το πόσο η χαρακτική έχει αυτονομηθεί από τη λειτουργική της σύνδεση με την τυπογραφία, ιδιαίτερα χάρη στην κυριαρχία της ψηφιακής τεχνολογίας στις εικαστικές τέχνες.
Οι δέκα διαλεκτοί χαράκτες που συμμετέχουν στην έκθεση, την οποία παρουσιάζει το Κέντρο Χαρακτικής Αθηνών – Pandolfini & Σιατερλή με την αιγίδα και την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού, είναι στη συντριπτική τους πλειονότητα καθηγητές αυτής της απαιτητικής εικαστικής τεχνικής, σχεδόν όλοι βραβευμένοι για το έργο τους και γνωστοί στη Γαλλία και διεθνώς από τη συμμετοχή τους σε μεγάλες εκθέσεις, παρουσιάζοντας έργα που φωτίζουν όλο το εύρος και τις πολλαπλές εκφραστικές δυνατότητες που προσφέρει το μέσο. Παράλληλα, πέρα από την ποικιλία των τεχνικών που χρησιμοποιούν, δημιουργούν ένα πεδίο καλλιτεχνικού διαλόγου γύρω από την επιλογή της τεχνικής, τις δυνατότητές της και την ένταση που προσφέρει, μέσα από την οποία στρέφουν τη ματιά τους πάνω στο αντικείμενο και το θέμα της έκφρασής τους.
Όπως εξηγεί στο Αθηναϊκό- Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η χαράκτρια Λένα Μητσολίδου, που χρόνια ζει και δραστηριοποιείται στη Γαλλία, «καθένας από τους καλλιτέχνες που συμμετέχουν στην έκθεση, έχουν επιλεγεί γιατί προσπαθούν να βρουν καινούργιους δρόμους, να ανοίξουν ορίζοντες πάνω στη χαρακτική, να δώσουν ιδέες και σε άλλους χαράκτες, να πάρουν κάποιες άλλες κατευθύνσεις. Γιατί η χαρακτική δεν είναι μια παλιά τεχνική η οποία έχει μείνει ακίνητη στο χρόνο, αλλά είναι ζωντανή, συνεχίζει και εξελίσσεται».
Έτσι, στην έκθεση ο θεατής μπορεί εύκολα να δει πώς εξελίσσεται ένα πυκνό πλέγμα από συμβολικές, ρεαλιστικές, αναπαραστατικές ή αφηρημένες προτάσεις, τις οποίες το τεχνικό μέσο της χαρακτικής μπορεί να αποδώσει με τη δική του ιδιαιτερότητα. Η χαρακτική, ως αναμέτρηση του ανθρώπου με το ίδιο το υλικό (μητρική πλάκα, ξύλο, πέτρα) και με τα τεχνικά μέσα (βελόνα, σκαρπέλο, οξύ), μπορεί περισσότερο από κάθε άλλη τέχνη να πετύχει ένα επιβλητικό αποτέλεσμα για το μάτι. Η πυκνότητα του χρώματος, η αντίθεση του φωτός και της σκιάς (το θεατρικών τόνων chiaroscuro), οι πολλαπλές υφές που δημιουργούν οι διασταυρούμενες ή επάλληλες και αλληλοεπικαλυπτόμενες γραμμές, οι τονικές διαβαθμίσεις και οι διαφορές στην υφή του μελανιού από τα τυπώματα, βοηθούν τη χαρακτική να προσφέρει μια μοναδική ποιητικότητα στην αναπαράσταση, το αίνιγμα και την απόδοση της πυκνότητας στο θέμα, κάτι που σε άλλα εικαστικά γένη με πολλή δυσκολία και συχνά, όπως στη φωτογραφία φερ’ ειπείν, μπορεί να επιτευχθεί μόνο με φίλτρα.
Αυτό γίνεται ιδιαίτερα ορατό σε πολλές από τις δημιουργίες που εκτίθενται. Όπως στην εντύπωση του θαμπωμένου γυαλιού που επιτυγχάνει η Hélène Bascoul για να μιλήσει με ένα ιδιαίτερα συναισθηματικό και ποιητικό τρόπο για την εμπειρία της ως εργαζόμενη στις φυλακές, όπου έστησε και εργαστήριο χαρακτικής, ή στην αραχνοΰφαντη αίσθηση του καπνού στο έργο «Παπαστράτος» του Guy Braun, που αποτυπώνει εικαστικά ένα ποίημα της συζύγου του, καθηγήτριας στη Σορβόννη, η οποία ταύτιζε την ιδιαίτερη εμπειρία των διακοπών της στην Ελλάδα τη δεκαετία του ’70 με τα ομώνυμα τσιγάρα.
Ακόμη, η εκφραστική δύναμη της χαρακτικής φαίνεται καθαρά και στις μελετημένες γεωμετρίες της Caroline Lesgourgues, σχεδόν ανάγλυφες σε πολλά σημεία, όπως και σε κάποιους από τους οπτικούς γρίφους της Λένας Μητσολίδου, στις ωκεάνιες εντυπώσεις της Carole Forges, στη ρευστότητα που θυμίζει αποτύπωση φυσικών στοιχείων (γη, αέρας, θάλασσα) της Hélène Baumel, στις βαθιά χειρονομιακές, ποιητικές εντυπώσεις της Shu-E ή στην εκρηκτικότητα και τον δυναμισμό που αποπνέουν τα χαρακτικά της Dominique Van Der Veken. Το ίδιο ισχύει και για τις συνταρακτικές αναπαραστατικές εικόνες, καθαρά ανθρωποκεντρικού χαρακτήρα, που αποτυπώνουν τον πόλεμο και την εξορία της Nayla Hitti, καθώς και για την «ανησυχητικά οικεία» (Unheimlich) θεματογραφία του Manuel Jumeau, ο οποίος αξιοποιεί στο έπακρο τη «μαύρη τεχνική» (mezzotint) για να αποδώσει την ελπιδοφόρα εντύπωση του φωτός μέσα από την αντίθεση με την πυκνότητα του μαύρου.
Εκείνο, όμως, το στοιχείο που γίνεται ιδιαίτερα εμφανές στην έκθεση είναι η απόλυτα χειρονομιακή και, επιτρέψτε μας, χειρωνακτική, εκφραστικότητα της χαρακτικής. Όπως αναφέρει και η Λένα Μητσολίδου: «Οι χαράκτες είναι όπως ο τσαγκάρης, που ξέρει την τεχνική του. Είναι μισοί καλλιτέχνες και μισοί τεχνίτες. Αυτό τους κάνει λίγο πιο low profile».
Και αυτό που κάνει τη χαρακτική ξεχωριστή, παρά τη χειρονομιακότητά της, είναι η επίμονη και υπομονετική υπαγωγή της στον χρόνο, τη βραδύτητα της χάραξης και τον διαρκή πειραματισμό, την απόρριψη και την επανέναρξη στο τύπωμα. «Οι χαράκτες είναι γενικά πιο συγκεντρωμένοι», σημειώνει η Λένα Μητσολίδου. «Εννοείται, πάνε λίγο πιο αργά. Γιατί όταν δουλεύεις πάνω σε μια τεχνική, αυτή παίρνει χρόνο για να αλλάξει, να εξελιχθεί. Δεν είναι όπως η ζωγραφική, που μπορεί να πάει πιο γρήγορα. Η χαρακτική είναι κατεξοχήν μια τέχνη η οποία πάει αργά και σε κρατάει λίγο στο χρόνο. Πιστεύω ότι ένας από τους λόγους που μ’ αρέσει η χαρακτική είναι και αυτός. Ότι ο χρόνος επιβραδύνεται. Ενώ όλα σήμερα πάνε όλο και πιο γρήγορα, στην χαρακτική πρέπει να περιμένεις. Να περιμένεις να στεγνώσει κάτι πριν το προχωρήσεις, να περιμένεις να φτιάξεις τον τσίνγκο πριν το χαράξεις και τα λοιπά. Οπότε πρέπει να μάθεις να περιμένεις. Και όταν διδάσκω, αυτό μαθαίνω πρώτα, την υπομονή. Την οποία την έχουμε χάσει σήμερα και θέλουμε να πάνε όλα γρήγορα και πιο λάθος» προσθέτει.
Υψηλής τεχνικής και αισθητικής δημιουργίες, διαφορετικές τεχνικές (οξυγραφία, ακουατίντα, μαύρη τεχνική [mezzotint], μονότυπο, κολλαγραφία και άλλοι τρόποι) και μια πρωτότυπη ματιά απέναντι στην πραγματικότητα και την τέχνη από όλους τους καλλιτέχνες συνθέτουν μια έκθεση αντάξια της πάντα τολμηρής διάθεσης της γκαλερί Etch Ink και του Κέντρου Χαρακτικής Αθηνών των Δήμητρας Σιατερλή και Pino Pandolfini, οι οποίοι έχουν αφιερώσει ολόκληρη τη ζωή τους για να αναδείξουν μια μορφή τέχνης που, σε αντίθεση με άλλες, είναι προσιτή – χάρη στην πολλαπλότητα των αντιτύπων και τη χαμηλότερη τιμή τους – στον κάθε άνθρωπο, ο οποίος έχει τη δυνατότητα να αποκτήσει ένα αυθεντικό έργο τέχνης.
Έκθεση: Σύγχρονη Γαλλική Χαρακτική
ETCH INK art space
Αργυρουπόλεως 16, Λυκαβηττός, Τ.Κ. 114 71, Αθήνα
Διάρκεια:
16 Oκτωβρίου – 14 Νοεμβρίου 2026
Ωράριο λειτουργίας
Τετάρτη – Παρασκευή 18.00 – 21.00 | Σάββατο 11.00 – 15.00
Γιώργης-Βύρων Δάβος
*Τη φωτογραφία του έργου της Shu-E παραχώρησε ο χώρος τέχνης Etch Ink.
