Η υγεία της καρδιάς συνδέεται στενά με την υγεία του εγκεφάλου, την ορμονική ισορροπία και την ψυχική ευεξία σε κάθε στάδιο της ζωής των γυναικών, σύμφωνα με σειρά επιστημονικών δημοσιεύσεων που παρουσιάστηκαν στο περιοδικό «Circulation».
Τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν η κύρια αιτία θανάτου για τις γυναίκες, όμως μόλις τέσσερις στις δέκα τα αναγνωρίζουν ως τη μεγαλύτερη απειλή για την υγεία τους.
«Οι γυναίκες λαμβάνουν ιατρική φροντίδα από διαφορετικές ειδικότητες, αλλά συχνά αυτή είναι αποσπασματική και ασύνδετη. Οι δημοσιεύσεις αυτές συνδέουν τα επιμέρους στοιχεία για τους κλινικούς γιατρούς, τις ασθενείς και τους διαφορετικούς τομείς της υγείας, προωθώντας μια ολιστική φροντίδα που ξεκινά από την εφηβεία», σημειώνει η δρ. Σαντίγια Καν, επικεφαλής της συγγραφικής ομάδας και καθηγήτρια Καρδιαγγειακής Επιδημιολογίας στην Ιατρική Σχολή Feinberg του Πανεπιστημίου Northwestern στο Σικάγο.
Οι δημοσιεύσεις αναδεικνύουν τον ρόλο της ορμονικής υγείας στην καρδιαγγειακή υγεία των γυναικών σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Για χρόνια, οι επιστήμονες υποτιμούσαν τη σημασία των ορμονών για την καρδιά των γυναικών, καθώς οι μηνιαίες ορμονικές διακυμάνσεις δυσκόλευαν την έρευνα. Ωστόσο, τα οιστρογόνα, η οιστραδιόλη και η προγεστερόνη επηρεάζουν τα κύτταρα των αιμοφόρων αγγείων, του εγκεφάλου και του καρδιακού μυός. Επηρεάζουν επίσης τα επίπεδα χοληστερόλης, την τάση των κυττάρων του αίματος να συσσωματώνονται, τις φλεγμονώδεις διεργασίες, την αρτηριακή πίεση και την αντίδραση του οργανισμού στο στρες.
Η συχνότερη καρδιαγγειακή πάθηση στις γυναίκες είναι η ίδια με εκείνη των ανδρών: η συσσώρευση αθηρωματικής πλάκας που στενεύει τις αρτηρίες. Ωστόσο, οι γυναίκες είναι πιθανότερο να εμφανίσουν και άλλες σοβαρές παθήσεις, όπως η μικροαγγειακή στεφανιαία νόσος, η οποία επηρεάζει τα μικρά αιμοφόρα αγγεία της καρδιάς, η καρδιακή ανεπάρκεια με διατηρημένο κλάσμα εξώθησης, στην οποία η καρδιά συστέλλεται κανονικά αλλά δεν χαλαρώνει σωστά μεταξύ των παλμών, ή ο αυτόματος διαχωρισμός στεφανιαίας αρτηρίας, μια κατάσταση κατά την οποία προκαλείται αιφνίδια ρήξη μιας στεφανιαίας αρτηρίας.
Οι τρεις δημοσιεύσεις αποτελούν κοινή πρωτοβουλία της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας, της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής, του Αμερικανικού Κολεγίου Μαιευτήρων και Γυναικολόγων και της Εταιρείας Μητρικής-Εμβρυϊκής Ιατρικής.
Στις δημοσιεύσεις αναδεικνύονται σημαντικοί σταθμοί καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής των γυναικών:
Η εφηβεία είναι καθοριστική για την καρδιά
«Η φροντίδα της καρδιάς των γυναικών δεν αρχίζει στην εμμηνόπαυση. Η εφηβεία αποτελεί ένα σημαντικό σημείο καμπής», επισημαίνει η δρ Αμάντα Μ. Περάκ, αναπληρώτρια καθηγήτρια Παιδιατρικής και Προληπτικής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Northwestern.
Για παράδειγμα, η πρώτη περίοδος πριν από την ηλικία των δέκα ετών συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου αργότερα στη ζωή, ενώ η ακανόνιστη περίοδος, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με επίμονη, βαθιά ακμή ή ασυνήθιστα αυξημένη τριχοφυΐα στο πρόσωπο ή στο σώμα, μπορεί να αποτελεί ένδειξη συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών, το οποίο σχετίζεται με διαταραχές στη ρύθμιση του σακχάρου, αυξημένο κίνδυνο διαβήτη και καρδιαγγειακής νόσου. Η κ. Περάκ προσθέτει ότι «το ζητούμενο είναι ότι στην εφηβεία διαμορφώνονται συνήθειες και πρότυπα συμπεριφοράς. Είναι πολύ ευκολότερο να διατηρήσεις την καλή υγεία της καρδιάς παρά να την ανακτήσεις».
Νεαρή ενήλικη ζωή: Τι να συζητούν οι γυναίκες με τον γιατρό τους
Οι γυναίκες θα πρέπει να γνωρίζουν ακόμα και σε νεαρή ηλικία ότι διατρέχουν κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων. Σημαντικό ρόλο έχουν οι οκτώ βασικοί παράγοντες που περιλαμβάνει το πρόγραμμα «Life’s Essential 8» της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας: η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, αρτηριακής πίεσης, σακχάρου και χοληστερόλης, η υγιεινή διατροφή, η σωματική δραστηριότητα, ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος και η αποφυγή του καπνίσματος.
Οι επιστήμονες προτείνουν επίσης στις γυναίκες να συζητούν με τον γιατρό τους πότε οι διαταραχές του κύκλου μπορεί να υποδηλώνουν αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο, πώς επηρεάζουν οι διαφορετικές μέθοδοι αντισύλληψης την καρδιαγγειακή υγεία και ποιες ειδικές εξετάσεις χρειάζονται πριν από την εγκυμοσύνη με βάση το ιατρικό τους ιστορικό.
Πριν και μετά την εγκυμοσύνη
Οι δημοσιεύσεις υπογραμμίζουν τη σημασία της καλής καρδιαγγειακής υγείας πριν από την εγκυμοσύνη. Ωστόσο, εννέα στις δέκα γυναίκες ηλικίας 20 έως 44 ετών δεν έχουν ιδανική καρδιαγγειακή υγεία όταν μένουν έγκυες.
Η εγκυμοσύνη συχνά περιγράφεται ως ένα είδος «τεστ κοπώσεως» για την καρδιά. Η υψηλή αρτηριακή πίεση κατά την εγκυμοσύνη, ο διαβήτης κύησης και ο πρόωρος τοκετός συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου αργότερα στη ζωή.
Ο πρώτος χρόνος έπειτα από μια εγκυμοσύνη είναι, επίσης, μια πολύ κρίσιμη περίοδος για τον έλεγχο και την παρακολούθηση αυτών των κινδύνων. Ωστόσο, πολλές γυναίκες αντιμετωπίζουν δυσκολίες που τις εμποδίζουν να υποβληθούν στην απαραίτητη παρακολούθηση μετά την εγκυμοσύνη.
Η σύνδεση με την ψυχική υγεία
Η ψυχική υγεία και ευεξία, η ορμονική λειτουργία και η υγεία της καρδιάς αλληλεπιδρούν σε πολλά επίπεδα και σε κάθε στάδιο της ζωής μιας γυναίκας. Όπως επισημαίνεται, οι μεταβολές της διάθεσης, που μπορεί να περιλαμβάνουν συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, ενδέχεται να σχετίζονται με τις ορμονικές διακυμάνσεις. Την ίδια ώρα, το άγχος και η κατάθλιψη μπορούν να επηρεάσουν τις καθημερινές συνήθειες, όπως την άσκηση ή τη διατροφή.
Επίσης, οι διατροφικές διαταραχές γίνονται συχνότερες στα κορίτσια από την ηλικία των δώδεκα ετών περίπου και μπορούν να επηρεάσουν την καρδιαγγειακή υγεία αργότερα στη ζωή. Στην ηλικία των 17 ετών, τα κορίτσια έχουν διπλάσιες πιθανότητες από τα αγόρια να διαγνωστούν με κατάθλιψη. Οι έφηβοι με κατάθλιψη είναι πιθανότερο να εμφανίσουν παχυσαρκία αργότερα, ενώ και η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης.
Εξάλλου, οι γυναίκες με διαγνωσμένη καρδιαγγειακή νόσο είναι πιθανότερο να εμφανίσουν κατάθλιψη και άγχος. Παράλληλα, οι συγκεκριμένες ψυχικές διαταραχές μπορούν να επιβαρύνουν την καρδιαγγειακή τους υγεία.
Οι νέες δημοσιεύσεις προτείνουν ο έλεγχος της ψυχικής υγείας και της ευεξίας να ενταχθεί συστηματικά στην ιατρική φροντίδα των γυναικών, όπως συμβαίνει με άλλες παραμέτρους της υγείας τους.
Πριν και μετά την εμμηνόπαυση
Τα χρόνια πριν από την εμμηνόπαυση χαρακτηρίζονται από ορμονικές διακυμάνσεις, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν την καρδιαγγειακή υγεία. Καθώς συντελούνται αυτές οι αλλαγές, οι γυναίκες μπορεί να παρουσιάσουν αύξηση της LDL χοληστερόλης, της λεγόμενης «κακής» χοληστερόλης, αύξηση του σωματικού βάρους και ενδεχομένως άνοδο της αρτηριακής πίεσης.
Είναι επίσης μια περίοδος κατά την οποία οι συνέπειες χρόνιων ανθυγιεινών συνηθειών μπορεί να γίνουν πιο εμφανείς και να εκδηλωθεί καρδιαγγειακή νόσος. Οι επιστήμονες τονίζουν, ωστόσο, ότι ποτέ δεν είναι αργά για να υιοθετήσει κανείς υγιεινές συνήθειες.
Τα χρόνια γύρω από την εμμηνόπαυση αποτελούν, επίσης, μια καλή ευκαιρία για τις γυναίκες να συζητήσουν με τον γιατρό τους ερωτήματα όπως εάν διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου, τι μπορούν να κάνουν για να μειώσουν αυτόν τον κίνδυνο και ποιες εξετάσεις χρειάζεται να κάνουν.
Κατά την εμμηνόπαυση, οι επιστήμονες προτείνουν στις γυναίκες να συζητούν με τον γιατρό τους μια σειρά από ζητήματα, όπως πώς μπορούν να εκτιμήσουν τον κίνδυνο που διατρέχουν για να σχεδιάσουν την ενδεδειγμένη πρόληψη και θεραπεία, τι μπορούν να κάνουν για να αντιμετωπίσουν τους βασικούς παράγοντες κινδύνου, αλλά και πώς επηρεάζει ο ύπνος την υγεία τους.
