Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει πιο γρήγορα τις επιπτώσεις της στην υγεία από ό,τι την προηγούμενη δεκαετία, σύμφωνα με τη δέκατη έκθεση δεικτών της πρωτοβουλίας «Lancet Countdown» για την Υγεία και την Κλιματική Αλλαγή. Με βάση τα ευρήματα, οι επιστήμονες ζητούν να κηρυχθεί η κλιματική αλλαγή ως παγκόσμια κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την υγεία.
Η ζέστη συνδέθηκε με 540.800 εκτιμώμενους θανάτους ετησίως κατά μέσο όρο την περίοδο 2016-2023, με το 68% να αποδίδεται στην κλιματική αλλαγή. Το ποσοστό αυτό είναι υψηλότερο από το 55% ετησίως που καταγραφόταν την περίοδο 2006-2015. Μόνο το 2023, το θερμότερο έτος της περιόδου, η ζέστη συνδέθηκε με αριθμό-ρεκόρ 710.000 θανάτων παγκοσμίως, εκ των οποίων πάνω από το 70% αποδίδεται στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή. Συνολικά, εκτιμάται ότι η κλιματική αλλαγή προκάλεσε σχεδόν τρία εκατομμύρια θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη μεταξύ 2016 και 2023.
Η ζέστη περιόρισε και την ικανότητα των ανθρώπων να εργάζονται αποδοτικά το 2025, οδηγώντας σε εκτιμώμενες απώλειες δυνητικού εισοδήματος 1,07 τρισεκατομμυρίων δολαρίων για την παγκόσμια οικονομία, ποσό που αντιστοιχεί στο 0,91% της παγκόσμιας οικονομικής παραγωγής. Ήταν η τρίτη συνεχόμενη χρονιά που οι απώλειες ξεπέρασαν το ένα τρισεκατομμύριο δολάρια. Η νοτιοανατολική Ασία και η Αφρική επλήγησαν περισσότερο, με τις απώλειες να αντιστοιχούν στο 3,9% και στο 3,2% του ΑΕΠ τους, αντίστοιχα. Στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 0,2% και στην αμερικανική ήπειρο 1,5%. Οι μεγαλύτερες απώλειες καταγράφηκαν στη γεωργία και τις κατασκευές, κλάδους που βασίζονται κυρίως σε υπαίθρια και σωματικά απαιτητική εργασία.
Ξηρασία και ακραίες βροχοπτώσεις
Το 2025, η ακραία ξηρασία επηρέασε σχεδόν το 52% της χερσαίας επιφάνειας του πλανήτη για τουλάχιστον έναν μήνα, το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί μετά το 2023. Από το 2016, η έκταση που πλήττεται από ξηρασία αυξάνεται με ρυθμό πάνω από 700% ταχύτερο σε σχέση με την περίοδο 2006-2015. Παράλληλα, νέα δορυφορική ανάλυση δείχνει ότι από το 2003, το 80% της χερσαίας επιφάνειας έχει αντιμετωπίσει σημαντικές μεταβολές στα πρότυπα αποθήκευσης νερού στο έδαφος, με εναλλαγές μεταξύ ξηρών και υγρών συνθηκών, γεγονός που επηρεάζει την επισιτιστική ασφάλεια και την υγιεινή.
Την ίδια ώρα, τα ακραία φαινόμενα έντονων βροχοπτώσεων εμφανίζονται όλο και συχνότερα. Την περίοδο 2016-2025 έπληξαν κατά μέσο όρο το 17,2% της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας κάθε χρόνο, έναντι 14,8% την προηγούμενη δεκαετία, αυξάνοντας τον κίνδυνο πλημμυρών, κατολισθήσεων και ασθενειών που μεταδίδονται μέσω του νερού.
Τα μέτρα δεν επαρκούν
Η διεθνής επιστημονική ομάδα, υπό τον συντονισμό του University College London και σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, σημειώνει ότι οι δράσεις για το κλίμα, όπως οι επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια, η ενίσχυση της νομοθεσίας για την προστασία της υγείας και τα αυξανόμενα επιστημονικά δεδομένα, έχουν φέρει πραγματικά οφέλη για την υγεία. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά δεν αρκούν για να αντισταθμίσουν τις ραγδαία αυξανόμενες βλάβες που προκαλεί η κλιματική αλλαγή, η οποία τροφοδοτείται από τα ορυκτά καύσιμα.
Οι παγκόσμιες επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια έφτασαν το 2025 στο ποσό-ρεκόρ των 2,1 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ, σχεδόν διπλάσιες από τις επενδύσεις στα ορυκτά καύσιμα. Η βελτίωση της ποιότητας του αέρα έχει αποτρέψει, σύμφωνα με εκτιμήσεις, 323.000 θανάτους ετησίως σε τουλάχιστον 77 χώρες όπου η ατμοσφαιρική ρύπανση από ορυκτά καύσιμα έχει μειωθεί από το 2016.
Παρά ταύτα, τα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να καλύπτουν πάνω από το 80% των παγκόσμιων ενεργειακών αναγκών, ενώ οι 100 μεγαλύτερες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου σχεδιάζουν να παράγουν έως το 2040 ποσότητες ορυκτών καυσίμων κατά 150% μεγαλύτερες από εκείνες που συνάδουν με τον στόχο του περιορισμού της υπερθέρμανσης κατά 1,5 °C. Το ποσοστό αυτό είναι αυξημένο από το 138% που καταγραφόταν πέρυσι.
Οι συντάκτες της έκθεσης ζητούν να αναγνωριστεί επίσημα η κλιματική αλλαγή ως παγκόσμια έκτακτη υγειονομική ανάγκη και η προστασία της υγείας να μπει στο επίκεντρο κάθε απόφασης για το κλίμα, από τη μείωση των εκπομπών έως τις προτεραιότητες χρηματοδότησης.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:
https://www.thelancet.com/countdown-health-climate
Μ.Κουζινοπούλου
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ
