Η Λέρος σημάδεψε βαθιά το ελληνικό σύστημα ψυχικής υγείας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Από τα υπερπλήρη ψυχιατρεία και τη λογική του ασύλου, η διαδρομή προς την αλλαγή αποτυπώνεται σήμερα ζωντανά στο βιβλίο «Γράμματα από τη Λέρο και Συν οδηγοί» του Piet Van Der Klis, που κυκλοφόρησε πρόσφατα σε επιμέλεια Γιάννη Κακούλα και Δημήτρη Πλουμπίδη και σε μετάφραση του πρώτου από τις εκδόσεις Periplaneta.
Βασισμένος στον άμεσο λόγο της επιστολικής επικοινωνίας, ο Van Der Klis, ως εκπρόσωπος της ολλανδικής αποστολής στο εγχείρημα ψυχιατρικής μεταμόρφωσης της Λέρου, έστελνε τακτικά επιστολές στις αρμόδιες αρχές στην Ολλανδία. Μέσα από αυτές μιλούσε για τη σχέση του με τον ξένο τόπο και με την ψυχιατρική νοοτροπία στην Ελλάδα, περιέγραφε τον καθημερινό μόχθο και τα αμέτρητα προβλήματα του νοσηλευτικού προσωπικού και έμπαινε, όσο ήταν δυνατόν, στον κόσμο των χαμένων ψυχών του Κρατικού Θεραπευτηρίου Λέρου, με ασθενείς κυρίως γυναίκες βυθισμένες στη βρόμα, στις ακαθαρσίες, στην απλυσιά, στην έλλειψη ρουχισμού και υπόδησης, στην απουσία κάθε αλληλέγγυου πνεύματος και στην ολοκληρωτική αβουλία.
