Ξεκίνησαν οι εργασίες επισκευής στο αρχοντικό Γεωργιάδη, ένα εμβληματικό κτήριο του 19ου αιώνα στην Επάνω Σκάλα της Μυτιλήνης. Το ιστορικό κτίσμα δρομολογείται να αποκτήσει ξανά ζωή ως μόνιμος πολυχώρος πολιτισμού.
Πρόκειται για ένα αρχοντικό που ξεχωρίζει ως δείγμα εκλεκτικιστικού νεοκλασικισμού, με την κατασκευή του να τοποθετείται σε αρκετές πηγές στο 1885 – 1888 και τον σχεδιασμό του να αποδίδεται στον αρχιτέκτονα Αργύρη Αδαλή.
Η διαδικασία για την αγορά του από τους ιδιώτες ιδιοκτήτες του ξεκίνησε επί Νομαρχίας Λέσβου Δημήτρη Βουνάτσου και ολοκληρώθηκε το 2004, επί Νομαρχίας Παύλου Βογιατζή. Μετά την εφαρμογή του «Καλλικράτη» και την κατάργηση των Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων, το ακίνητο πέρασε στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, στην οποία ανήκει πλέον.
Το 2019, με αποφάσεις των αρμόδιων οργάνων της Περιφέρειας, ανατέθηκαν στους μελετητές Γιώργο Βερβενιώτη και Γιώργο Κακκέ οι απαραίτητες μελέτες για την πλήρη επισκευή και αποκατάσταση του αρχοντικού. Από το 2020 η Περιφερειακή Αρχή προχώρησε στην πρόταση να μετατραπεί το κτήριο σε «Σπίτι του Πολιτισμού», ως μόνιμος πολυχώρος πολιτισμού στη Μυτιλήνη.
Ακολούθησε πολυετής διαδικασία εγκρίσεων και αδειοδοτήσεων, λόγω και του καθεστώτος προστασίας του μνημείου από το 1998. Το 2023 ολοκληρώθηκαν τα τεύχη δημοπράτησης και στις 13 Σεπτεμβρίου 2023 εγκρίθηκε η δημοπράτηση του έργου «Επισκευή – Αξιοποίηση του Αρχοντικού Γεωργιάδη», συνολικού προϋπολογισμού 2 εκατομμυρίων ευρώ. Η υπογραφή της σύμβασης με τον ανάδοχο καθυστέρησε εξαιτίας σειράς νέων εγκρίσεων, ενώ το συμβατικό ποσό του έργου αναφέρεται σε 1.715.665,30 ευρώ και η διάρκεια εκτέλεσής του σε 700 ημέρες. Η επίσημη έναρξη των εργασιών έγινε χθες, Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου, από τον Περιφερειάρχη Κωνσταντίνο Μουτζούρη.
Το αρχοντικό Γεωργιάδη χτίστηκε από τον Ιωάννη Γεωργιάδη, δραστήριο επιχειρηματία, πιθανόν από την Κωνσταντινούπολη. Διαθέτει ημιυπόγειο που χρησιμοποιούνταν ως αποθηκευτικός χώρος, δύο ορόφους κύριας κατοικίας και δύο επίπεδα σοφίτας. Ο πρώτος όροφος της κύριας κατοικίας ήταν ο χώρος υποδοχής με μαρμάρινο τζάκι, μια μεγάλη κεντρική σάλα και δωμάτια με οροφογραφίες και γύψινες διακοσμήσεις, ενώ στον δεύτερο όροφο βρίσκονταν τα υπνοδωμάτια. Δίπλα στο αρχοντικό, ο Γεωργιάδης έκτισε το γνωστό βιομηχανικό συγκρότημα με κλωστήριο και επεξεργασία καπνικών προϊόντων και αλεύρων, κοντά στη θάλασσα και πάνω στον αρχαίο νότιο λιμενοβραχίονα της πόλης, ώστε να διευκολύνονται οι μετακινήσεις των προϊόντων προς και από το συγκρότημα. Το 1911, το βιομηχανικό συγκρότημα «Σταμάτιος Ι. Γεωργιάδης και Σια» μεταβιβάσθηκε στον συνέταιρο Ιωάννη Καλαμάρη, που ως «εργοστάσιο Ι. Καλαμάρη» το ανέπτυξε. Σημειώνεται ότι αποτέλεσε τον πυρήνα της αμύθητης περιουσίας του Καλαμάρη, του οποίου ο γιος, γεννημένος το 1908, ήταν ο γνωστός μεγάλος «αιρετικός σουρεαλιστής» ποιητής Νίκολας Κάλας.
Το αρχοντικό Γεωργιάδη, όπως καθιερώθηκε να ονομάζεται, λειτούργησε ως νοσοκομείο προσφύγων του λεγόμενου πρώτου διωγμού το 1917, στη διάρκεια του Μικρασιατικού μετώπου μετατράπηκε σε στρατιωτικό νοσοκομείο και αργότερα σε κατοικία πολλών προσφυγικών μικρασιατικών οικογενειών. Στη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής της Λέσβου χρησιμοποιήθηκε ως χώρος διασκέδασης Γερμανών αξιωματικών, ενώ μέχρι και την κήρυξή του μετατράπηκε σε εργαστήριο χύτευσης μετάλλων.
Μιλώντας για την έναρξη των εργασιών στο αρχοντικό Γεωργιάδη της Μυτιλήνης, ο περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου Κώστας Μουτζούρης ανέφερε: «Το Αρχοντικό Γεωργιάδη είναι ένα μοναδικό κομμάτι της ιστορίας και της πολιτιστικής ταυτότητας της Μυτιλήνης. Μετά από χρόνια μελετών, εγκρίσεων και επίμονης προσπάθειας, περνάμε σήμερα από τα λόγια στην πράξη. Ένα ιστορικό κτήριο που ανήκει στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου αποκαθίσταται και αποκτά ξανά ζωή.
Με την αξιοποίησή του ως σπιτιού του Πολιτισμού δημιουργούμε έναν σύγχρονο, ανοιχτό χώρο πολιτισμού, αντάξιο της ιστορίας του Αρχοντικού και της Μυτιλήνης. Είναι έργο σημαντικό για τον πολιτισμό του Βορείου Αιγαίου, ένα έργο που θα μείνει ως παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές. Σίγουρα, ο Δημήτρης Βουνάτσος θα είναι περήφανος από κει ψηλά. Και η Αναστασία Αντωνέλλη που ως Αντιπεριφερειάρχης Πολιτισμού το οραματίστηκε μαζί του θα χαίρεται διπλά».
Η πρώην αντιπεριφερειάρχης πολιτισμού Αναστασία Αντωνέλλη, που εργάστηκε για το έργο, δήλωσε: «Ως περιφερειακή Αρχή στοχεύσαμε και φροντίσαμε από την αρχή της θητείας μας για την πλήρη αποκατάσταση και επισκευή αυτού του κοσμήματος της αρχιτεκτονικής, του Αρχοντικού Γεωργιάδη, προκειμένου να αξιοποιηθεί και να γίνει αυτό που η περιφερειακή Αρχή, με πρώτο τον περιφερειάρχη φυσικά, οραματίστηκε: Σπίτι του Πολιτισμού. Και θα γίνει. Προσωπικά, νιώθω τυχερή μιας και συμμετείχα στη δημοτική αρχή Βουνάτσου, έργο της οποίας είναι η ανάπλαση της παραλιακής οδού της Επάνω Σκάλας που ολοκληρώθηκε επί δημαρχίας Σπύρου Γαληνού και οδήγησε στην αναβάθμιση της περιοχής. Μια αναβάθμιση που συνεχίζεται από την περιφερειακή μας Αρχή με την πλήρη επισκευή και αξιοποίηση του Αρχοντικού Γεωργιάδη. Να αναφέρουμε ότι ο Δημήτρης Βουνάτσος μάς εξέφρασε τη βούλησή του να δωρίσει τη μεγάλη του βιβλιοθήκη στο Αρχοντικό Γεωργιάδη, όταν αυτό θα λειτουργήσει».
Στρατής Μπαλάσκας
Πηγή φωτογραφιών: Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου
