Μια ιστορική βραδιά για το ελληνικό θέατρο γράφτηκε στην Επίδαυρο, καθώς οι «Τρωάδες» παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά σε μορφή πλήρως προσβάσιμη και για άτομα με αισθητηριακές αναπηρίες. Με την υποστήριξη της Alpha Bank και τον σχεδιασμό της Liminal, η εμπειρία ξεκίνησε πολύ πριν ανοίξει η αυλαία.
Όπως αναφέρει η σημερινή ανακοίνωση της Alpha Bank, οι «Τρωάδες» του Ευριπίδη, σε διασκευή και σκηνοθεσία της Ελένης Ευθυμίου, ανέβηκαν από το Εθνικό Θέατρο στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου με την υποστήριξη της τράπεζας, μετατρέποντας το εμβληματικό θέατρο σε έναν ανοιχτό χώρο συνάντησης για όλους, χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς.
Η πρεμιέρα που είχε αρχικά προγραμματιστεί για τις 31 Ιουλίου αναβλήθηκε εκτάκτως για λόγους ασφαλείας, λόγω πυρκαγιών. Η παράσταση δόθηκε τελικά στις 2 Αυγούστου, με περισσότερους από 8.000 θεατές, ενώ την επόμενη ημέρα η Επίδαυρος υποδέχθηκε άλλους 2.000, εκ των οποίων οι 200 ήταν άτομα με οπτικές και ακουστικές αναπηρίες. Παρά τις σοβαρές δυσκολίες που προηγήθηκαν, η πραγματοποίησή της απέκτησε ακόμη μεγαλύτερο συμβολισμό. Πλήθος κόσμου έδωσε δυναμικό «παρών», αναδεικνύοντας την ανάγκη να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται τα πολιτιστικά δρώμενα στη χώρα.
Λίγο πριν από την έναρξη, θεατές με λευκό μπαστούνι, σκύλους-οδηγούς και ειδικά ακουστικά πήραν τις θέσεις τους στο αρχαίο θέατρο. Για πρώτη φορά, ο ιστορικός χώρος είχε οργανωθεί έτσι ώστε η εμπειρία να είναι πραγματικά ισότιμη για όλους.
Η Ιωάννα – Μαρία Γκέρτσου, άτομο με οπτική αναπηρία και πρόεδρος και ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Σχολής Εκπαίδευσης Σκύλων Οδηγών ΛΑΡΑ, βρέθηκε στην Επίδαυρο μαζί με τον σκύλο-οδηγό της για να παρακολουθήσει τις «Τρωάδες». «Για μένα, αυτή είναι μια ιστορική στιγμή, καθώς για πρώτη φορά μια αρχαία τραγωδία στην Επίδαυρο γίνεται προσβάσιμη σε τυφλά άτομα και υποδέχεται σκύλο οδηγό. Η προσβασιμότητα σε μια παράσταση απαιτεί χρόνο, εξειδίκευση και ουσιαστική δέσμευση. Η παρουσία μας εδώ είναι δικαίωμα και η ισότιμη πρόσβαση ζήτημα πολιτισμού και συμπερίληψης. Ευχαριστούμε θερμά όλους όσοι συνέβαλαν και ευχόμαστε να γίνουν περισσότερες δράσεις στο μέλλον».
Ο Φανούριος Αλιφραγκής, θεατής με οπτική αναπηρία, δήλωσε λίγο πριν την έναρξη της παράστασης ότι η εμπειρία ήταν πρωτόγνωρη για τον ίδιο. «Είναι μεγάλη η χαρά μου γιατί μου δίνεται η ευκαιρία, ως άτομο με οπτική αναπηρία, να παρακολουθήσω αυτήν την παράσταση, που πραγματικά είναι κάτι πρωτόγνωρο για μένα. Η επίσκεψη μόνο και μόνο στον τόπο αυτό, που θεωρώ ιερό, από μόνη της δίνει ιδιαίτερες δονήσεις. Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους τους συντελεστές που βοήθησαν στο να πραγματοποιηθεί αυτό το εγχείρημα».
Η Μάρθα Μπάμπη, θεατής με ακουστική αναπηρία, βγήκε από το θέατρο μετά την παράσταση εμφανώς ενθουσιασμένη. «Νιώθω μεγάλη χαρά που βρέθηκα στον ιερό χώρο της Επιδαύρου. Ήταν μια μοναδική ευκαιρία που ήθελα πολύ να ζήσω και είμαι ευτυχισμένη που τα κατάφερα. Η εμπειρία με επηρέασε βαθιά και μου έδωσε πολλά μηνύματα. Χάρηκα ιδιαίτερα που συμμετείχαν άτομα από την ομάδα “Εν Δυνάμει” και εκτίμησα την καθολική προσβασιμότητα του χώρου. Όλα αυτά με κάνουν να νιώθω πραγματικά τρισευτυχισμένη».
Προσβασιμότητα πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τις Τρωάδες
Στον πυρήνα της πρωτοβουλίας βρέθηκε η ιδέα ότι η εμπειρία της Επιδαύρου πρέπει να είναι προσβάσιμη σε όλους. Με την υποστήριξη της Alpha Bank, στο πλαίσιο της δράσης «Πολιτισμός για όλους», και με τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των υπηρεσιών προσβασιμότητας από τη Liminal, η εμπειρία ξεκινούσε πολύ πριν οι θεατές φτάσουν στο θέατρο.
Οργανώθηκε δωρεάν μετακίνηση από την Αθήνα προς την Επίδαυρο και επιστροφή, ειδικά για θεατές με αισθητηριακές αναπηρίες και τους συνοδούς τους. Στη διαδρομή, εξειδικευμένοι θεατρολόγοι και δραματολόγοι εισήγαγαν το κοινό στην ιστορία του Αρχαίου Θεάτρου Επιδαύρου, στο έργο του Ευριπίδη και στη σκηνοθετική προσέγγιση της παράστασης, ενώ ταυτόχρονα παρεχόταν διερμηνεία στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα.
Η προσβασιμότητα επεκτάθηκε και στην προετοιμασία για την παρακολούθηση του έργου. Άτομα με οπτική αναπηρία είχαν τη δυνατότητα να γνωρίσουν βιωματικά τον κόσμο της παράστασης μέσα από ειδικά σχεδιασμένα απτικά βοηθήματα, υλικά και υπηρεσίες. Στη διάθεσή τους υπήρχαν μακέτα του σκηνικού, δείγματα κοστουμιών και υφασμάτων, καθώς και υλικό που επέτρεπε την εξοικείωση με την αισθητική και τους χαρακτήρες του έργου πριν από την έναρξή του. Παράλληλα, διανεμήθηκε ενημερωτικό υλικό σε γραφή Braille, ενώ είχε προηγηθεί η αποστολή ηχητικού υλικού με πληροφορίες και περιγραφές της παράστασης.
Με την άφιξή τους στην Επίδαυρο, οι θεατές έλαβαν υποστήριξη από εξειδικευμένο προσωπικό, το οποίο ανέλαβε την ασφαλή καθοδήγηση και μετακίνησή τους προς το θέατρο, είτε μέσω οργανωμένων διαδρομών είτε με ειδικά οχήματα, διασφαλίζοντας την πρόσβαση στον αρχαιολογικό χώρο με ασφάλεια και αξιοπρέπεια.
Σε όλη τη διάρκεια της παράστασης ενεργοποιήθηκε ένα ολοκληρωμένο σύστημα καθολικής προσβασιμότητας. Το κωφό και βαρήκοο κοινό παρακολούθησε το έργο με ζωντανή διερμηνεία στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα και υπέρτιτλους, ενώ οι θεατές με οπτική αναπηρία είχαν στη διάθεσή τους ακουστική περιγραφή μέσω ειδικών ακουστικών, ώστε κάθε σκηνική δράση, κίνηση και οπτικό στοιχείο να μετατρέπεται σε προσβάσιμη εμπειρία.
Ο Χορός των Τρωάδων και ο μικτός θίασος
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε και η σύνθεση του θιάσου. Ένα ensemble 22 ερμηνευτριών και ερμηνευτών διαφορετικών ηλικιών, με και χωρίς αναπηρία, βρέθηκε στη σκηνή, μετατρέποντας τη συμπερίληψη όχι μόνο σε υπηρεσία προς το κοινό, αλλά και σε οργανικό μέρος της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Η συνύπαρξη διαφορετικών σωμάτων, εμπειριών και εκφραστικών τρόπων έδωσε νέα διάσταση στο βαθιά ανθρωποκεντρικό έργο του Ευριπίδη.
Η Αργυρώ Χιώτη, Διευθύντρια του Εθνικού Θεάτρου, δήλωσε: «Το άνοιγμα στην προσβασιμότητα που πραγματοποιήσαμε στην Επίδαυρο ήρθε ως φυσική συνέχεια και αναγκαιότητα για την παράσταση Τρωάδες, που σκηνοθέτησε η Ελένη Ευθυμίου με μεικτό θίασο, με και χωρίς αναπηρία, με τη συμμετοχή ερμηνευτ(ρι)ών από την ομάδα “Εν Δυνάμει”. Μετά την εμπειρία που βιώσαμε, μπορώ να πω με βεβαιότητα πως αυτό δεν ήταν παρά μόνο η αρχή για το Εθνικό Θέατρο. Γιατί τόσο η συνδημιουργία με άτομα με αναπηρία σε καλλιτεχνικό επίπεδο όσο και η συνύπαρξη ατόμων με και χωρίς αναπηρία ως θεατών αγγίζουν, πιστεύω, με τον πιο ουσιαστικό τρόπο τη δύναμη και τη λειτουργία του θεάτρου. Διευρύνουν τα όρια της καλλιτεχνικής δημιουργίας, διευρύνουν τα όρια της εμπειρίας της θέασης και, τελικά, διευρύνουν τα όρια του ίδιου του κόσμου μας».
Ο Γιώργος Τερζής, Communications and Corporate Affairs Director της Alpha Bank, δήλωσε: «Στο θέατρο που επί 2300 χρόνια αποτελεί παγκόσμιο σημείο αναφοράς για το αρχαίο δράμα, η έννοια της κοινότητας απέκτησε ένα νέο, πιο ουσιαστικό περιεχόμενο. Η παράσταση ξεπέρασε τα όρια της σκηνής και μετατράπηκε σε ένα βαθιά ανθρώπινο μήνυμα ισότητας και συμπερίληψης. Οι συγκινήσεις, οι φωνές, οι σιωπές και οι εικόνες του έργου έγιναν ένα κοινό βίωμα για όλους, αποδεικνύοντας ότι η τέχνη έχει τη δύναμη να ενώνει, να γκρεμίζει εμπόδια και να δημιουργεί χώρους όπου κανείς δεν μένει εκτός. Είναι ιδιαίτερη τιμή και χαρά για εμάς που συμβάλαμε, ώστε αυτή η ιστορική στιγμή να γίνει πραγματικότητα».
Μετά την Επίδαυρο, οι «Τρωάδες» συνεχίζουν το ταξίδι τους στην Ελλάδα. Η περιοδεία ξεκινά από τη Χίο στις 21 Αυγούστου, στο Θέατρο «Αδαμάντιος Λαιμός», και ακολουθεί η Θεσσαλονίκη στις 26 Αυγούστου, στο Θέατρο Δάσους. Στις 29 Αυγούστου η παράσταση θα παρουσιαστεί στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων στην Καβάλα, ενώ στις 2, 3 και 5 Σεπτεμβρίου θα ανέβει στο Σχολείον της Αθήνας «Ειρήνη Παπά».
Επόμενος σταθμός θα είναι το Κορωπί στις 10 Σεπτεμβρίου, στο Ανοιχτό Θέατρο Πλατείας Δεξαμενής, ενώ η περιοδεία θα ολοκληρωθεί στις 22 Σεπτεμβρίου στο Θέατρο Βράχων «Μελίνα Μερκούρη» στον Βύρωνα, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ «Στη Σκιά των Βράχων». Από το θέατρο και την όπερα έως τη μουσική, τον κινηματογράφο, τα εικαστικά, την πολιτιστική κληρονομιά και τη σύγχρονη τέχνη, η Alpha Bank υλοποιεί την πρωτοβουλία «Πολιτισμός για όλους», που επαναπροσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο το κοινό προσεγγίζει και βιώνει την τέχνη. Μέσα από μακροχρόνιες συνεργασίες με κορυφαίους πολιτιστικούς οργανισμούς της χώρας, όπως το Εθνικό Θέατρο, η Εθνική Λυρική Σκηνή, το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και Θεσσαλονίκης, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση και σημαντικά μουσεία όπως το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, το Β&Ε Γουλανδρή και το Μουσείο Αλέκου Φασιανού, αναπτύσσει δράσεις που ενσωματώνουν την προσβασιμότητα από τον σχεδιασμό τους και όχι ως συμπληρωματικό στοιχείο της πολιτιστικής εμπειρίας. Η συστηματική αξιοποίηση καινοτόμων τεχνολογιών και πρακτικών, από την ακουστική περιγραφή και τους υπέρτιτλους έως τις απτικές ξεναγήσεις και τις ειδικά σχεδιασμένες πολυαισθητηριακές εφαρμογές, μετατρέπει τη συμμετοχή στην τέχνη σε μια καθολικά διαθέσιμη εμπειρία. Την ίδια στιγμή, εκπαιδευτικά προγράμματα, εργαστήρια και δράσεις εξωστρέφειας φέρνουν τον πολιτισμό πιο κοντά σε παιδιά, σε άτομα με αναπηρία, ηλικιωμένους, άτομα που ζουν με πρώιμη άνοια, αλλά και άλλες ευάλωτες ή απομακρυσμένες κοινότητες. Μέσα από αυτή τη διαρκή επένδυση, η Alpha Bank συμβάλλει ενεργά στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου πολιτιστικού οικοσυστήματος, όπου η διαφορετικότητα αναγνωρίζεται ως δύναμη και η ισότιμη συμμετοχή ως αυτονόητο δικαίωμα. Έτσι, ο πολιτισμός αναδεικνύεται σε έναν ζωντανό, ανοιχτό και δυναμικό χώρο, που ενώνει ανθρώπους, καλλιεργεί τη γνώση και εμπνέει μια κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς.
Πηγή φωτογραφίας: Alpha Bank
