Τουλάχιστον 112 θανάτους μεταναστών και προσφύγων σε κέντρα κράτησης μεταναστών στην Ελλάδα κατέγραψαν οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, σύμφωνα με νέα έκθεση που φέρνει στο φως στοιχεία από το 2000 και μετά.
Οι θάνατοι αυτοί αφορούν το διάστημα από το 2000 και εντοπίζονται σε κλειστές δομές μεταναστών, επίσημες και ημιεπίσημες, καθώς και σε αστυνομικά τμήματα. Παράλληλα, η έκθεση καταγράφει την απουσία υγειονομικής περίθαλψης ή την ελλιπή παροχή υγειονομικών υπηρεσιών, την κακομεταχείριση, τις άθλιες συνθήκες κράτησης και τη στέρηση βασικών δικαιωμάτων, όπως νομικής εκπροσώπησης και διερμηνείας, για μετανάστες και πρόσφυγες.
Από τους 112 θανάτους, οι 84 σημειώθηκαν σε αστυνομικά τμήματα όπου δεν υπήρχε ιατρικό προσωπικό, ενώ οι 27 αναφέρθηκαν σε χώρους κράτησης μεταναστών. Οι 44 θάνατοι αφορούν αυτοκτονίες, ενώ οι 34 δεν έχουν καταγραφεί επίσημα.
Η κράτηση αποτελεί κεντρικό στοιχείο της εθνικής πολιτικής μετανάστευσης της Ελλάδας από τη δεκαετία του 1990, όταν έφτασαν τα πρώτα μαζικά κύματα μεταναστών στη χώρα, και παρουσιάζεται διαχρονικά ως μέτρο προστασίας των συνόρων και αποτροπής της παράτυπης μετανάστευσης.
Η στέρηση ελευθερίας ανθρώπων επειδή μετακινούνται προς αναζήτηση καταφυγίου ή καλύτερης ζωής έχει συνοδευτεί από καταπάτηση δικαιωμάτων και αυθαιρεσία εκ μέρους των αρχών, πράξεις που, όπως επισημαίνει η έρευνα, παραμένουν σχεδόν πάντα ατιμώρητες. Έτσι, έχει διαμορφωθεί ένα τοπίο υποκαταγραφής των περιστατικών και συστηματικής αυθαιρεσίας.
Κακομεταχείριση και άθλιες συνθήκες
Καταγγελίες για κακομεταχείριση, σωματική βία, παραμέληση και εξευτελισμό, μαζί με τις άθλιες συνθήκες των υποδομών, συνθέτουν την εικόνα της καθημερινότητας χιλιάδων ανθρώπων που στοιβάζονται σε ασφυκτικά μικρούς χώρους, χωρίς επαρκή πρόσβαση σε τροφή και υγειονομική περίθαλψη, αναφέρει η έκθεση.
Όργανα ελέγχου, όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT), έχουν εκφράσει σοβαρές ανησυχίες για τον παγιωμένο χαρακτήρα αυτών των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα, οι οποίες εμποδίζουν τον ουσιαστικό έλεγχο.
Μέσα σε αυτές τις άθλιες συνθήκες, οι κρατούμενοι έχουν εκφράσει την αντίστασή τους μέσω οργανωμένων διαμαρτυριών, απεργιών πείνας και άλλων μορφών συλλογικής δράσης, διεκδικώντας την αξιοπρέπεια και την αναγνώρισή τους. Πρόσφατα το in είχε καλύψει τις διαμαρτυρίες των προσφύγων και μεταναστών στο κέντρο της Σιντικής Σερρών, που περιέγραφαν συνθήκες κολαστηρίου.
Μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) για τα ανθρώπινα δικαιώματα και ομάδες αλληλεγγύης διαδραματίζουν καίριο ρόλο στη στήριξη αυτών των κινημάτων, ενισχύοντας τις φωνές των θιγόμενων ατόμων και αναδεικνύοντας τις αδικίες που κυριαρχούν στο σύστημα κράτησης, σημειώνουν οι ερευνητές, οι οποίοι περιέγραψαν και τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν στην καταγραφή των περιστατικών.
Όπως αναφέρουν, υπάρχει ελάχιστη επίσημη σαφήνεια σχετικά με τον ακριβή αριθμό των ατόμων που κρατούνται στην Ελλάδα, καθώς και για τις τοποθεσίες όπου βρίσκονται. Αντίστοιχα, είναι δύσκολο να οριοθετηθεί το σύνολο των χώρων κράτησης, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις οι αρχές αρνήθηκαν να δώσουν στοιχεία ακόμη και μετά την παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη, με το επιχείρημα ότι κάτι τέτοιο θα απαιτούσε μεγάλο όγκο γραφειοκρατικής δουλειάς.
Στην Ελλάδα λειτουργούν επτά κέντρα κράτησης μεταναστών που προορίζονται για απέλαση: έξι στην ηπειρωτική χώρα (Αμυγδαλέζα, Πέτρου Ράλλη, Κόρινθος, Ξάνθη, Παρανέστι, Φυλάκιο) και ένα στην Κω.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρείχε η ελληνική κυβέρνηση, η συνολική χωρητικότητα των χώρων κράτησης πριν από την απομάκρυνση (απέλαση) ανερχόταν σε 3.836 θέσεις στα μέσα του 2024.
Αλλοδαποί πολίτες κρατούνται επίσης σε κλειστές ελεγχόμενες δομές στα νησιά, σε πολυάριθμα αστυνομικά τμήματα και σε άλλες αστυνομικές εγκαταστάσεις, όπως σταθμούς συνοριακής φύλαξης.
Κατά τη διάρκεια του 2023, εκδόθηκαν 24.174 αποφάσεις κράτησης από την Ελληνική Αστυνομία. Στο τέλος του 2023, ο συνολικός αριθμός των υπηκόων τρίτων χωρών που κρατούνταν σε αστυνομικά τμήματα ή άλλες εγκαταστάσεις σε όλη τη χώρα ανερχόταν σε 2.564.
Επιπλέον, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2022, ο συνολικός αριθμός των ασυνόδευτων ανηλίκων που βρίσκονταν υπό διοικητική κράτηση σε Προαναχωρησιακά Κέντρα Κράτησης και αστυνομικά τμήματα σε όλη τη χώρα ήταν 504.
Οι επαναπροωθήσεις στον Έβρο
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον Έβρο και στις ημιεπίσημες εγκαταστάσεις φυλάκισης μεταναστών, όπως αυτή στον Πόρο, που λειτουργεί ουσιαστικά ως κέντρο επαναπροώθησης, καθώς δεν υπάρχει καμία διαδικασία καταγραφής των ανθρώπων που μεταφέρονται εκεί.
Η έκθεση μιλά για συνήθη πρακτική στην περιοχή και αναφέρει ότι ως χώροι κράτησης χρησιμοποιούνται περιφραγμένοι προαύλιοι χώροι, κοντέινερ, αποθήκες, γκαράζ, ακόμη και στάβλοι ή χώροι φύλαξης ζώων.
Πρόκειται για μια ακόμα επιβεβαίωση πολυάριθμων καταγγελιών που έχουν καταγραφεί από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πρόσφατα από το BBC, το οποίο περιέγραψε σε ρεπορτάζ του το modus operandi παράνομων επαναπροωθήσεων στον Έβρο, όπου άνδρες με καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου τους φυλακίζουν πρόσφυγες και μετανάστες, τους υποβάλλουν σε εξευτελιστική μεταχείριση και στη συνέχεια τους οδηγούν πίσω στην Τουρκία.
Η έκθεση που καταγράφει τις συνθήκες στις δομές στην Ελλάδα δίνει ιδιαίτερο βάρος στην ελλιπή υγειονομική περίθαλψη, ακόμη και σε αυτές που χρηματοδοτούνται από την Ε.Ε.
Σύμφωνα με την έκθεση AIDA του 2025, το διαθέσιμο υποστηρικτικό προσωπικό στο κέντρο της Αμυγδαλέζας, που λειτουργεί από το 2012, ήταν δύο γιατροί, τέσσερις νοσηλευτές, δύο επισκέπτες υγείας, ένας κοινωνικός λειτουργός, δύο ψυχολόγοι και τέσσερις διερμηνείς για κρατούμενους που ξεπερνούν τους 600, ενώ έχουν σημειωθεί αρκετές αυτοκτονίες.
Από την άλλη, ο μεγαλύτερος αριθμός θανάτων καταγράφεται στα αστυνομικά τμήματα και, σύμφωνα με την έκθεση, η κατάσταση έχει επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια. Η έρευνα εκτιμά ότι ορισμένοι από αυτούς θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί με επαρκή επίβλεψη, ψυχιατρική φροντίδα και υγειονομική περίθαλψη.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται επίσης και στον θάνατο του 37χρονου μετανάστη από το Πακιστάν, Μοχάμεντ Καμράν, που βρέθηκε νεκρός στο ΑΤ του Αγίου Παντελεήμονα, αφού πρώτα τον μετέφεραν από τμήμα σε τμήμα τον Σεπτέμβριο του 2024 γεμάτο σημάδια κακοποίησης.
«Η πορεία της κράτησης μεταναστών στην Ελλάδα προκαλεί ανησυχία», αναφέρει συμπερασματικά η έκθεση και προσθέτει: «Η ρητορική της τρέχουσας δεξιάς κυβέρνησης τάσσεται όλο και περισσότερο υπέρ του αυστηρού ελέγχου και των τιμωρητικών μέτρων, εγείροντας ανησυχίες σχετικά με προτάσεις που ενδέχεται να διευρύνουν το πεδίο εφαρμογής και τις αρμοδιότητες του συστήματος κράτησης. Υπό το πρίσμα αυτών των εξελίξεων, η καταγραφή και η αντιμετώπιση της πραγματικότητας πίσω από τα κάγκελα καθίστανται πιο επιτακτικές από ποτέ».
