Οι Ελβετοί προσέρχονται την προσεχή Κυριακή στην κάλπη για την πρόταση ενίσχυσης της ουδετερότητα της Ελβετίας, με το βλέμμα στραμμένο και στις διεθνείς αντιδράσεις που μπορεί να προκαλέσει το αποτέλεσμα. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι αναμένεται να επικρατήσει το «όχι», κάτι που πολλοί φοβούνται πως στο εξωτερικό θα εκληφθεί ως αποκήρυξη μιας αρχής άρρηκτα δεμένης με την ελβετική ταυτότητα.
Οι Ελβετοί παραμένουν βαθιά συνδεδεμένοι με την ουδετερότητα, όμως ο ακριβής ορισμός της εξακολουθεί να διχάζει, όπως δείχνει και η συζήτηση για την ενσωμάτωση μιας αυστηρής ουδετερότητας στο Σύνταγμα.
Οι πρώτες δημοσκοπήσεις έδειχναν οριακή έκβαση. Οι δύο πιο πρόσφατες, που δημοσιεύθηκαν την περασμένη εβδομάδα, δείχνουν πλέον ότι η μεγάλη πλειοψηφία των ψηφοφόρων, πολύ πάνω από το 60%, απορρίπτει την πρωτοβουλία, σε συμφωνία με τη θέση της κυβέρνησης.
Με ρίζες αιώνων στην ελβετική ιστορία, η ουδετερότητα της Ελβετίας αναγνωρίστηκε από το διεθνές δίκαιο από το 1815 και κατοχυρώθηκε στο ομοσπονδιακό Σύνταγμα το 1848, με τη χώρα να απέχει από το να παίρνει θέση σε πολέμους μεταξύ τρίτων κρατών.
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η απόφαση της Ελβετίας να υιοθετήσει κυρώσεις της ΕΕ κατά της Μόσχας επανέφεραν, πάντως, τη συζήτηση γύρω από την ουδετερότητα.
Η οργάνωση Pro Suisse, που ξεκίνησε την πρωτοβουλία «Διασφάλιση της Ελβετικής Ουδετερότητας», επιδιώκει να επιβάλει έναν πιο αυστηρό ορισμό. «Η πυξίδα μας πρέπει να είναι ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου. Και τον έχουμε χάσει τα τελευταία χρόνια, λαμβάνοντας πολύ ισχυρές θέσεις εναντίον της Ρωσίας, αλλά αντίθετα, εξαιρετικά αδύναμες θέσεις εναντίον του Ισραήλ, το οποίο παραβιάζει το διεθνές δίκαιο όσο και η Ρωσία», τόνισε ο Ζαν-Ντανιέλ Ρους, πρώην Ελβετός διπλωμάτης και συνιδρυτής του Κέντρου της Γενεύης για την Ουδετερότητα.
«Την Κυριακή, έχουμε την ευκαιρία να αποκαταστήσουμε την αξιοπιστία της ουδετερότητας», πρόσθεσε.
Η Μόσχα, που κατηγορεί τη Βέρνη ότι εγκατέλειψε την ουδετερότητά της ευθυγραμμιζόμενη με τις κυρώσεις της ΕΕ, χαιρέτισε την πρωτοβουλία, την οποία ορισμένοι αντίπαλοι του κειμένου χαρακτηρίζουν φιλορωσική.
«Ο Πούτιν θα έτριβε τα χέρια του αν δεχόμασταν αυτή την πρωτοβουλία», προειδοποίησε πρόσφατα ο σοσιαλιστής βουλευτής Σαμιέλ Μπενταάν.
Περιθώριο ελιγμών
Στο ισχύον ελβετικό ομοσπονδιακό Σύνταγμα η ουδετερότητα δεν ορίζεται αναλυτικά σε ξεχωριστό άρθρο, αλλά αντανακλάται στις αρμοδιότητες του κοινοβουλίου και της κυβέρνησης.
Η πρωτοβουλία προτείνει να κατοχυρωθεί ρητά στο Σύνταγμα μια ελβετική ουδετερότητα διαρκής και ένοπλη, καθώς και η απαγόρευση ένταξης σε οποιαδήποτε στρατιωτική ή αμυντική συμμαχία, όπως το ΝΑΤΟ, εκτός από περιπτώσεις επίθεσης ή προετοιμασίας επίθεσης εναντίον της Ελβετίας.
Το Σύνταγμα θα απαγορεύει επίσης στην Ελβετία να επιβάλλει κυρώσεις σε εμπόλεμο κράτος, με εξαίρεση εκείνες που αποφασίζονται από τον ΟΗΕ.
Όλοι όσοι συμμετέχουν στη συζήτηση δηλώνουν ότι θέλουν να διατηρήσουν την ελβετική ουδετερότητα.
Ωστόσο, η κυβέρνηση και το κοινοβούλιο απέρριψαν την πρωτοβουλία, κρίνοντάς τη υπερβολικά άκαμπτη και υποστηρίζοντας ότι θα περιόριζε το περιθώριο ελιγμών της χώρας σε ένα περιβάλλον υψηλών γεωπολιτικών εντάσεων.
«Για 180 χρόνια, από τη γέννηση της Ελβετίας, η ουδετερότητα μας επέτρεψε να αποφύγουμε τον πόλεμο, αλλά έχει πάντα χρησιμοποιηθεί με κάποιο βαθμό ευελιξίας», δήλωσε ο Ελβετός υπουργός Εξωτερικών Ινιάτσιο Κασίς στο ελβετικό δημόσιο ραδιόφωνο. «Η ουδετερότητα δεν σημαίνει αδιαφορία. Η ουδετερότητα δεν σημαίνει ότι η Ελβετία κάνει τα στραβά μάτια όταν υπάρχει παραβίαση των διεθνών κανόνων», υπογράμμισε.
Ανάμεσα στα βασικά ελβετικά κόμματα, μόνο το Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα, η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη της χώρας, υποστηρίζει την πρωτοβουλία, με την οποία συνδέεται στενά.
Η επίμαχη πρωτοβουλία έχει, ωστόσο, συγκεντρώσει και κάποια στήριξη από όλο το πολιτικό φάσμα. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Σαμιέλ Σομαρουγκά, γενικού ιατρού χωρίς κομματική ταυτότητα, γιου σοσιαλιστή βουλευτή και εγγονού πρώην προέδρου της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού, ο οποίος κινητοποιήθηκε ενεργά υπέρ της πρότασης.
Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, οι Ελβετοί αναμένεται επίσης να απορρίψουν και μια δεύτερη πρωτοβουλία που θα τεθεί σε ψηφοφορία την Κυριακή, με στόχο την αύξηση του ποσοστού επισιτιστικής αυτάρκειας της χώρας στο 70% μέσα σε δέκα χρόνια, από 42% το 2024.
