Η Ισλανδία ψηφίζει αύριο, Σάββατο, σε ένα δημοψήφισμα που θα δείξει αν η χώρα θα ξεκινήσει ενταξιακές συνομιλίες με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αναμέτρηση αυτή είναι το πρώτο βήμα στο σχέδιο της φιλοευρωπαϊκής κυβέρνησης να ωθήσει το νησιωτικό κράτος προς την ένταξη.
Το αποτέλεσμα αναμένεται οριακό, αφού οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι υποστηρικτές και οι αντίπαλοι της έναρξης συνομιλιών βρίσκονται στήθος με στήθος. Από τη μία είναι όσοι θέλουν η Ισλανδία να διαπραγματευτεί την ένταξή της στον ευρωπαϊκό συνασπισμό και από την άλλη όσοι επιμένουν ότι η χώρα του βόρειου Ατλαντικού πρέπει να παραμείνει ανεξάρτητη.
– Είναι μια ψηφοφορία για ένταξη στην ΕΕ;
Όχι. Το δημοψήφισμα αφορά μόνο το αν θα ανοίξει ο δρόμος για διαπραγμάτευση με την ΕΕ. Αν οι Ισλανδοί ψηφίσουν «ναι», θα ακολουθήσουν δύο ή περισσότερα χρόνια διαπραγματεύσεων με τις Βρυξέλλες και στη συνέχεια ένα δεύτερο δημοψήφισμα, πιθανότατα το 2028, για την ίδια την ένταξη στον συνασπισμό.
– Τι θα συμβεί αν η Ισλανδία πει όχι;
Η κυβέρνηση λέει για το ενταξιακό της σχέδιο ότι είναι «ή τώρα ή ποτέ». Η πρωθυπουργός Κριστρούν Φροσταντότιρ είπε αυτόν τον μήνα στους ψηφοφόρους ότι ένα «όχι» θα έβαζε τέλος σε κάθε συζήτηση για την ΕΕ.
– Τι θα κέρδιζε η Ισλανδία, αν εντασσόταν στην ΕΕ;
Οι υποστηρικτές της ένταξης υποστηρίζουν ότι η Ισλανδία θα ενίσχυε την οικονομία της, θα είχε μεγαλύτερη δυνατότητα να αντισταθεί σε ισχυρότερους εμπορικούς εταίρους και θα στεκόταν καλύτερα απέναντι στην αντιπαλότητα στην Αρκτική υπό τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει δηλώσει ότι θέλει να ελέγχει το γειτονικό νησί της Γροιλανδίας.
Η χώρα θα γινόταν μέρος της τελωνειακής ένωσης της ΕΕ, ενός εμπορικού χώρου χωρίς εσωτερικούς δασμούς και με κοινούς εξωτερικούς δασμούς στα αγαθά που έρχονται από χώρες εκτός ΕΕ.
Θα μπορούσε επίσης να υιοθετήσει το ευρώ, αντικαθιστώντας την ασταθή ισλανδική κορώνα, με στόχο να αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό και το γενικά υψηλό κόστος ζωής, αλλά και να μειώσει τα επιτόκια.
Η Ισλανδία θα γινόταν επίσης μέλος των οργάνων της ΕΕ που λαμβάνουν αποφάσεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το αιρετό Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όπου συναντώνται οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων.
– Ποια είναι τα επιχειρήματα κατά της ένταξης στην ΕΕ;
Η αντιπολίτευση υποστηρίζει ότι η ένταξη θα έδινε ισχύ και επιρροή στις Βρυξέλλες, χωρίς να ενισχύει από μόνη της την ασφάλεια της Ισλανδίας.
Ο κλάδος της αλιείας, που είναι πυλώνας της ισλανδικής οικονομίας και σύμβολο εθνικής ταυτότητας, φοβάται ότι η κοινή διαχείριση των πόρων μέσω της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής της ΕΕ θα ανοίξει τον δρόμο για ξένα αλιευτικά στα ισλανδικά ύδατα.
Επίσης, αν η χώρα κρατήσει την κορώνα, θα διατηρήσει ένα μαξιλάρι ασφαλείας, αφού θα μπορεί να υποτιμά το νόμισμά της έναντι του ευρώ και του δολαρίου σε περιόδους ύφεσης και να το ενισχύει όταν η οικονομία της πηγαίνει καλά.
– Γιατί τώρα; Και ποιοι είναι υπέρ και ποιοι κατά;
Το Ρέικιαβικ αποχώρησε από τις ενταξιακές συνομιλίες με την ΕΕ το 2013, όταν ανέλαβε την εξουσία μια ευρωσκεπτικιστική κυβέρνηση, τέσσερα χρόνια αφού είχε καταθέσει αίτημα ένταξης. Από τότε, η άνοδος του κόστους ζωής και ο πόλεμος στην Ουκρανία αναζωπύρωσαν το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης για το θέμα.
Ο κεντροαριστερός κυβερνητικός συνασπισμός που σχηματίσθηκε το 2024 συμφώνησε να φέρει σε ψηφοφορία τη διεξαγωγή συνομιλιών για συμμετοχή στην ΕΕ, με πρωτοβουλία του Vidreisn, του πιο φιλοευρωπαϊκού κόμματος.
Οι Σοσιαλδημοκράτες της ίδιας της Φροσταντότιρ είναι υπέρ της ΕΕ, όμως δεν μιλούν ιδιαίτερα για το ζήτημα, ενώ το τρίτο κόμμα του συνασπισμού, το Λαϊκό Κόμμα, είναι ξεκάθαρα αντίθετο στην ένταξη.
Το αντιπολιτευόμενο Κόμμα της Ανεξαρτησίας της Γκούντρουν Χαφσταϊνσντότιρ ηγείται του στρατοπέδου του «όχι».
– Τι έχει να κερδίσει η ΕΕ;
Η ένταξη της Ισλανδίας θα διεύρυνε την επιρροή της ΕΕ στην Αρκτική. Αυτό συμβαίνει σε μια περίοδο κατά την οποία η περιοχή βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής και του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων.
Η νησιωτική χώρα, μέλος του ΝΑΤΟ χωρίς δικό της στρατό, βρίσκεται σε τμήμα του ωκεανού που είναι γνωστό ως θαλάσσιος διάδρομος Γροιλανδίας-Ισλανδίας-Ηνωμένου Βασιλείου (GIUK), ένα από τα πιο κρίσιμα στρατηγικά περάσματα για τον έλεγχο των κινήσεων των ρωσικών πλοίων.
Η Ισλανδία θα ήταν επίσης πιο εύκολο να ενταχθεί στην ΕΕ σε σχέση με άλλες χώρες που βρίσκονται τώρα σε διαδικασία προσέγγισης, καθώς θα χρειαζόταν λιγότερες μεταρρυθμίσεις από την Ουκρανία ή τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, κάτι που την καθιστά μία από τις λίγες περιπτώσεις όπου η ένταξη θα μπορούσε να προχωρήσει σχετικά γρήγορα.
