Σε μια αναμέτρηση που προδιαγράφεται εξαιρετικά αμφίρροπη, οι Σουηδοί καλούνται στις κάλπες την Κυριακή. Στο επίκεντρο βρίσκεται αν το ακροδεξιό κόμμα Σουηδοί Δημοκράτες θα περάσει τελικά στην κυβέρνηση.
Το κόμμα, με νεοναζιστικές ρίζες, για χρόνια αντιμετωπιζόταν ως πολιτικός παρίας. Ωστόσο, στις τελευταίες δημοσκοπήσεις εμφανίζεται να συγκεντρώνει περίπου το 19% των ψήφων, ενώ η κεντροδεξιά κυβέρνηση συνασπισμού έχει δηλώσει ότι θα αποδεχθεί τη συμμετοχή του, ώστε ο απερχόμενος πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον να διεκδικήσει δεύτερη θητεία.
«Συμφωνήσαμε ότι θα διεξάγουμε προεκλογικό αγώνα με στόχο τον σχηματισμό μιας κοινής κυβέρνησης πλειοψηφίας και ότι εγώ θα ηγηθώ αυτής της κυβέρνησης», δήλωσε ο Κρίστερσον στο Reuters στα τέλη Αυγούστου.
Η κάλπη της Κυριακής θα δείξει αν οι Σουηδοί ψηφοφόροι θέλουν να εμβαθύνει η πολιτική στροφή στη χώρα, η οποία έχει ήδη ανατρέψει δεκαετίες συναίνεσης για τη μετανάστευση και την εθνική ταυτότητα, μετατρέποντας μία από τις πιο ανοιχτές κοινωνίες της Ευρώπης σε πεδίο δοκιμής αυστηρότερων πολιτικών για την ένταξη, την ιθαγένεια και τους συνοριακούς ελέγχους.
Η κυβέρνηση συνασπισμού υπό τον Κρίστερσον, που δεν διαθέτει πλειοψηφία στο κοινοβούλιο, συνεργάζεται από το 2022 με τον ηγέτη των Σουηδών Δημοκρατών, Τζίμι Άκεσον. Ο απερχόμενος πρωθυπουργός θεωρεί ότι αυτή η συνεργασία έχει ήδη φέρει ανάπτυξη, χαμηλότερες τιμές στην ενέργεια και τα τρόφιμα, περιορισμό της εγκληματικότητας των συμμοριών και μείωση των αιτήσεων ασύλου σε ιστορικό χαμηλό.
Γι’ αυτό έχει δεσμευθεί να εμβαθύνει τους δεσμούς του με το ακροδεξιό κόμμα μετά τις εκλογές της Κυριακής και να δώσει υπουργικές θέσεις σε στελέχη του.
Την τελευταία τετραετία η κυβέρνηση Κρίστερσον κατάργησε το καθεστώς μόνιμης διαμονής για τους πρόσφυγες, αυστηροποίησε τους κανόνες για τα κοινωνικά επιδόματα και αύξησε τις απελάσεις όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής.
Οι αιτήσεις ασύλου έχουν υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 40 ετών και, παρότι ο Κρίστερσον υποστηρίζει ότι πλέον προτεραιότητα θα δοθεί στην ένταξη των μεταναστών, οι Σουηδοί Δημοκράτες θέλουν να προχωρήσουν ακόμη πιο πέρα.
«Στη Σουηδία ισχύουν ο σουηδικός πολιτισμός, η σουηδική γλώσσα, οι σουηδικοί νόμοι, οι σουηδικοί κανόνες, η σουηδική ηθική και οι σουηδικές παραδόσεις», υπογράμμισε ο Ματίας Κάρλσον, βουλευτής των Σουηδών Δημοκρατών και ένας από τους στενότερους συμμάχους του Άκεσον.
«Αν κάποιος δεν μπορεί να το αποδεχθεί, θα πρέπει να ψάξει να ζήσει αλλού», πρόσθεσε.
Παρά τη γενική αποδοχή για αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, πολλοί Σουηδοί εξακολουθούν να νιώθουν άβολα με την ακροδεξιά, ενώ οι δημοσκοπήσεις δίνουν μικρό προβάδισμα στην κεντροαριστερή αντιπολίτευση, που στηρίζει τη Μαγκνταλένα Άντερσον των Σοσιαλδημοκρατών για την πρωθυπουργία.
«Αν οι Σουηδοί Δημοκράτες ενταχθούν στην κυβέρνηση, αυτό θα έχει ένα πολύ αρνητικό αντίκτυπο στα φιλελεύθερα ιδανικά της χώρας μας», σχολίασε η Μπριγκίτα Όλσον, υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων από το 2010 ως το 2014 και πλέον βουλευτής του Κόμματος του Κέντρου. «Είδαμε τις επιπτώσεις όταν βρίσκονταν εκτός κυβέρνησης, τώρα θα είναι δέκα φορές χειρότερες», πρόσθεσε.
Η άνοδος της ακροδεξιάς έχει ήδη αλλάξει το πολιτικό τοπίο της Ευρώπης, με ακροδεξιά κόμματα να συμμετέχουν σε κυβερνητικούς συνασπισμούς στη Φινλανδία, την Ιταλία, την Κροατία και την Τσεχία, ενώ απειλούν τα παραδοσιακά κόμματα στη Γαλλία και τη Γερμανία.
Καθώς οι Σουηδοί Δημοκράτες στηρίζουν τον Κρίστερσον στο κοινοβούλιο τα τελευταία τέσσερα χρόνια, κάποιοι αναλυτές θεωρούν ότι αυτές οι εκλογές δεν θα αποτελέσουν τόσο σοβαρό σημείο καμπής για το κόμμα όσο η επιτυχία του Άκεσον να το απομακρύνει από το ακραίο παρελθόν του. Το 2025 οι Σουηδοί Δημοκράτες ζήτησαν συγγνώμη για το νεοναζιστικό τους παρελθόν και τις αντισημιτικές τους απόψεις.
«Οι εκλογές αποτελούν δημοψήφισμα για τους Σουηδούς Δημοκράτες, για το αν θα συνεχίσουν την πορεία τους στο ακροδεξιό μονοπάτι», σχολίασε ο Ζαν Γκιγιού, συγγραφέας και πολιτικός αναλυτής.
Πολιτικές που πριν από μία δεκαετία πολλοί Σουηδοί θα αντιμετώπιζαν ως απόρριψη των φιλελεύθερων αξιών της χώρας έχουν πλέον κερδίσει γενική αποδοχή σε μεγάλο μέρος του πολιτικού φάσματος.
Οι δύο αντίπαλοι συνασπισμοί έχουν επίσης συγκλίνει σε αρκετά ζητήματα που απασχολούν τους ψηφοφόρους, καθώς και οι δύο υπόσχονται ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, συνέχιση της στήριξης προς την Ουκρανία, επανεξοπλισμό και μέτρα για την ανακούφιση από την κρίση του κόστους διαβίωσης που έχει πλήξει πολλά νοικοκυριά.
«Πιστεύω ότι θα δείτε μια συνεχιζόμενη κανονικοποίηση των Σουηδών Δημοκρατών», εκτίμησε ο Λαρς Τράγκαρντ, ιστορικός. «Έχει έρθει η ώρα να μειωθεί η υστερία», πρόσθεσε.
Οι επικριτές τους, ωστόσο, φοβούνται ότι οι υποσχέσεις των Σουηδών Δημοκρατών να βάλουν τέλος στην πολυπολιτισμικότητα, να αποκαταστήσουν τις παραδοσιακές σουηδικές αξίες και να απαγορεύσουν ορισμένα μουσουλμανικά ενδύματα μπορεί να βαθύνουν τον κοινωνικό διχασμό και να μετατοπίσουν το πολιτικό κέντρο βάρους ακόμη πιο δεξιά.
«Φοβάμαι ότι περισσότεροι άνθρωποι θα απελαθούν. Ανησυχώ για τον Τύπο, την ελευθερία του λόγου και την ελευθερία του συναθροίζεσθαι», δήλωσε ο Κούρντο Μπάκσι, συγγραφέας και ακτιβιστής κατά του ρατσισμού, μιλώντας στο περιθώριο διαδήλωσης υπέρ των μεταναστών στη Στοκχόλμη.
Σε ανάρτησή της στο Facebook, η Μαγκνταλένα Άντερσον ανέφερε ότι οι ψηφοφόροι την Κυριακή δεν θα επιλέξουν αν θα είναι εκείνη ή ο Κρίστερσον ο νέος πρωθυπουργός της χώρας, αλλά αν οι Σουηδοί Δημοκράτες θα είναι αυτοί που θα διαμορφώνουν την πολιτική για την άμυνα, τα σχολεία, την οικονομία και τον πολιτισμό.
«Αυτή θα ήταν μια πολύ διαφορετική Σουηδία», τόνισε.
Ακόμη κι αν κερδίσει, η Άντερσον, σύμφωνα με το ΑΠΕ, αντιμετωπίζει το δύσκολο έργο του σχηματισμού σταθερού συνασπισμού.
Τα τέσσερα κόμματα της αντιπολίτευσης —οι Σοσιαλδημοκράτες, οι Πράσινοι, το Αριστερό Κόμμα και το Κόμμα του Κέντρου— συμφωνούν στην αύξηση των δημόσιων δαπανών και της κοινωνικής πρόνοιας. Ωστόσο, διαφωνούν σε άλλα κεντρικά ζητήματα, από τη φορολόγηση των δισεκατομμυριούχων έως το αν η Σουηδία πρέπει να κατασκευάσει νέους πυρηνικούς αντιδραστήρες. Επιπλέον, το Κόμμα του Κέντρου αρνείται να συνεργαστεί σε κυβέρνηση με το Αριστερό Κόμμα.
