Η μεταπολεμική παγκόσμια τάξη περνά πλέον σε μια κρίσιμη ιστορική καμπή. Όπως γράφει ο ερευνητής διεθνούς πολιτικής Φιράς Νταμπάγκ σε άρθρο του στο Al Jazeera, το μοντέλο που διαμορφώθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο διαβρώθηκε σταδιακά από την πορεία που ακολούθησε ο Ντόναλντ Τραμπ.
Η περίοδος μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στηρίχθηκε σε έναν ιδεαλισμό που οδήγησε στη συγκρότηση ενός πυκνού πλέγματος πολυμερών θεσμών και πλαισίων διακυβέρνησης υπό τη ηγεσία της Δύσης.
Το πρότυπο εξωτερικής πολιτικής που διαμορφώθηκε στις δύο θητείες του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ, με μονομερισμό, συναλλακτικό εθνικισμό και αναπροσαρμογή ιστορικών συμμαχιών, συνιστά απότομη ρήξη με τους μέχρι τότε διεθνείς κανόνες.
Με τον συνδυασμό πίεσης και στρατηγικής χειραγώγησης των μέσων ενημέρωσης, αυτή η στροφή έδωσε υπόσταση σε ένα νέο φαινόμενο στην εξωτερική πολιτική: τον Τραμπισμό.
Ο Τραμπισμός, διασταυρώνοντας τις διεκδικήσεις εθνικής κυριαρχίας με έναν έντονο τόνο εναντίον του κατεστημένου, αμφισβητεί συστηματικά τις βασικές παραδοχές που στήριζαν την παγκόσμια διακυβέρνηση επί γενιές.
Στον πυρήνα του, αντιπροσωπεύει μια συνειδητή απομάκρυνση από τη δυτικοκεντρική παγκόσμια ηγεσία προς μια αποκεντρωμένη, εστιασμένη σε συγκεκριμένα ζητήματα και βαθιά συναλλακτική διεθνή τάξη.
Οι πυλώνες της συναλλακτικής πολιτικής του Τραμπ
Η επιχειρησιακή στρατηγική του Τραμπισμού αντικατέστησε τις παραδοσιακές πολυμερείς δεσμεύσεις με μια ρεαλιστική εστίαση στην οικονομική πολιτική και το εθνικό συμφέρον.
Οι δεσμεύσεις εξωτερικής πολιτικής συνδέθηκαν ρητά με εγχώριες οικονομικές προτεραιότητες, όπως η εκ νέου βιομηχανοποίηση, η αναζωογόνηση της αμυντικής βιομηχανικής βάσης, η ενεργειακή κυριαρχία, το ισορροπημένο εμπόριο και η ηγεσία στον χρηματοπιστωτικό τομέα.
Για την επίτευξη αυτών των στόχων, η κυβέρνηση Τραμπ απέφυγε τις εκτεταμένες πολυεθνικές συμφωνίες και προτίμησε τις διμερείς διαπραγματεύσεις, χρησιμοποιώντας επιθετικούς δασμούς, καταναγκαστικά εμπορικά μέτρα και κυρώσεις ως βασικά εργαλεία κρατικής ισχύος.
Η εξάρτηση της κυβέρνησης από καθεστώτα κυρώσεων και επιθετική εξωεδαφική επιβολή πυροδότησε έντονες παγκόσμιες συζητήσεις για το διεθνές δίκαιο, την κρατική κυριαρχία και τα νόμιμα όρια της εθνικής δικαιοδοσίας.
Υπό το σύνθημα ειρήνη μέσω δύναμης, ο Τραμπισμός ενσωμάτωσε νομικούς, οικονομικούς και στρατηγικούς μηχανισμούς για να πιέζει τόσο συμμάχους όσο και αντιπάλους.
Οι επιχειρήσεις επιβολής του νόμου και οι στόχοι εθνικής ασφάλειας μετατράπηκαν συστηματικά σε άμεσα εργαλεία εξωτερικής πολιτικής.
Αυτή η συναλλακτική στάση επεκτάθηκε και στις δομές συλλογικής άμυνας και ασφάλειας, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα το ΝΑΤΟ.
Ο Τραμπισμός έθεσε υπό έντονη κριτική τις δυτικές ρυθμίσεις κατανομής του αμυντικού βάρους, αναδεικνύοντας σοβαρές ανισορροπίες, καθώς οι ΗΠΑ είχαν αναλάβει δυσανάλογο μερίδιο δαπανών και στρατηγικών κινδύνων.
Τα συστημικά αποτελέσματα του Τραμπισμού έγιναν αισθητά σε κάθε επίπεδο της ιεραρχίας της παγκόσμιας διακυβέρνησης.
Στα πολυμερή φόρουμ, η κυβέρνηση έδειξε πρωτοφανή αμφιθυμία και απρόβλεπτη στάση, αθετώντας συχνά καθιερωμένες διεθνείς συμφωνίες και αποσύροντας τη συμμετοχή της από πολυμερείς θεσμούς.
Αυτή η ασταθής ηγετική συμπεριφορά ανέδειξε βαθιές ευπάθειες στο σύστημα της παγκόσμιας διακυβέρνησης και επιτάχυνε τον κατακερματισμό της φιλελεύθερης διεθνούς τάξης μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Ένα από τα σημαντικότερα θύματα αυτής της θεσμικής αναστάτωσης ήταν τα Ηνωμένα Έθνη και, ειδικά, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Οι πολιτικές του Τραμπ όξυναν τις ήδη υπάρχουσες συζητήσεις για τη νομιμότητα, την εκπροσώπηση και την αποτελεσματικότητα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Παρατηρητές σημειώνουν ότι οι παγιωμένες γεωπολιτικές αντιπαλότητες, η θεσμική αδράνεια και οι δομικές ιεραρχίες με ρίζες στην αποικιακή εποχή είχαν ήδη παραλύσει το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, το οποίο είχε μείνει σε στάδιο προ-εξέτασης της μεταρρύθμισης αντί να προχωρά σε ουσιαστικές δομικές αλλαγές.
Η θεσμική αποχώρηση των ΗΠΑ επιδείνωσε περαιτέρω αυτή την αδράνεια και έθεσε ερωτήματα για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα και την εξουσία των διεθνών οργάνων ασφάλειας.
Αν και οι υποστηρικτές υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει αναγκαίες θεσμικές μεταρρυθμίσεις μέσω επιλεκτικής, υψηλού επιπέδου εμπλοκής, όπως η συνεργασία με ομοϊδεάτες συμμάχους και με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ σε κοινές προτεραιότητες, οι επικριτές εκτιμούν ότι αυτές οι κινήσεις δίνουν προτεραιότητα στα άμεσα εθνικά συμφέροντα έναντι της παγκόσμιας σταθερότητας.
Καθώς οι ΗΠΑ αποσύρονται από τον παγκόσμιο ηγετικό ρόλο, το κενό εξουσίας που δημιουργείται επιταχύνει μια βαθιά αναδιάρθρωση της διεθνούς πολιτικής, με τις μεσαίες δυνάμεις και τους περιφερειακούς συνασπισμούς να αναλαμβάνουν όλο και περισσότερο πρωτοβουλίες για να καλύψουν τα κενά στη διακυβέρνηση.
Αυτοί οι παράγοντες έχουν αρχίσει να συγκροτούν περιφερειακά πλαίσια και συνασπισμούς για συγκεκριμένα ζητήματα, παρουσιάζοντάς τα ως ζωτικά συμπληρώματα ή άμεσες εναλλακτικές λύσεις των παραδοσιακών θεσμών που κυριαρχούνται από τη Δύση.
Αυτή η παγκόσμια στροφή έχει ανοίξει έντονη συζήτηση μεταξύ μελετητών διεθνών σχέσεων και υπευθύνων χάραξης πολιτικής για την κληρονομιά του Τραμπ.
Κάποιοι υποστηρίζουν ότι οι αναταράξεις που προκάλεσε λειτούργησαν ως καταλύτης για μεταρρυθμίσεις και συστημική ανθεκτικότητα, επειδή ανάγκασαν τις μεσαίες δυνάμεις και τις μη δυτικές χώρες να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη για την περιφερειακή ασφάλεια και τον οικονομικό συντονισμό, προωθώντας μια πιο πλουραλιστική, χωρίς αποκλεισμούς και ρεαλιστική παγκόσμια τάξη.
Άλλοι προειδοποιούν ότι η αποχώρηση των ΗΠΑ από τις πολυμερείς δεσμεύσεις έχει διαλύσει τις συλλογικές ρυθμίσεις ασφάλειας και έχει υποβαθμίσει τη θεσμική νομιμότητα.
Από αυτή την οπτική, η αποδυναμωμένη δυτική ηγεσία έχει ανοίξει τον δρόμο για διαρκή στρατηγικό ανταγωνισμό, περιφερειακή αστάθεια και επικίνδυνα κενά διακυβέρνησης σε κρίσιμα διεθνή φόρουμ.
Η εξωτερική πολιτική της προεδρίας Τραμπ δεν μπορεί να αποδοθεί σε μια προσωρινή παρέκκλιση ή σε μια απλή αλλαγή προσωπικού ύφους· δικαιολογεί τη μόνιμη ονομασία Τραμπισμός, καθώς έχει καθιερώσει ένα ξεχωριστό και αναπαραγώγιμο πρότυπο διεθνούς πολιτικής.
Με την εσκεμμένα απρόβλεπτη διπλωματία ως όπλο, με προτεραιότητα στην εθνική ευημερία έναντι της θεσμικής συνέχειας και με την απόλυτη εθνική κυριαρχία απέναντι στους περιορισμούς της παγκόσμιας διακυβέρνησης, ο Τραμπισμός επαναπροσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο μια μεγάλη δύναμη ασκεί επιρροή στη σύγχρονη εποχή.
Η εξωτερική πολιτική του Τραμπ αναμένεται να αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στο σύγχρονο διεθνές σύστημα.
Αμφισβητώντας τις θεμελιώδεις παραδοχές της φιλελεύθερης διεθνούς τάξης, θα αλλάξει μόνιμα την ισορροπία δυνάμεων, ωθώντας τον κόσμο σε μια νέα εποχή με αποκεντρωμένη εξουσία, εντονότερο περιφερειακό χαρακτήρα και συνεχή αναζήτηση νέων μοντέλων διακυβέρνησης.
Πηγή περιεχομένου: in.gr
