Η φράση Ιρανός Τραμπ αποδίδεται από την επίκουρη καθηγήτρια του Sciences Po Νικόλ Γκραγιέφσκι στον πανίσχυρο πρόεδρο του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ. Το ερώτημα είναι αν η σύγκριση στέκει πραγματικά.
Ο Γκαλιμπάφ είναι στρατηγός ε.α. του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), πρώην αρχηγός της αστυνομίας και πρώην δήμαρχος της Τεχεράνης επί 12 χρόνια. Πρόκειται για άνθρωπο γέννημα θρέμμα του ιρανικού συστήματος, με τέσσερις διαδοχικές εκλογικές ήττες στην προεδρία, το 2005, το 2013, το 2017 και το 2024.
Τους τελευταίους μήνες ο ρόλος του στην πολιτική σκηνή του Ιράν έχει ενισχυθεί, καθώς συμμετέχει ενεργά στις διαπραγματεύσεις της χώρας του με τις επιτιθέμενες ΗΠΑ.
Σύμφωνα με ανάλυση της Γκραγιέφσκι στο Foreign Policy, ο Γκαλιμπάφ μπορεί να είναι μία από τις ελάχιστες προσωπικότητες που μπορούν να διαπραγματευτούν και να υλοποιήσουν μια συμφωνία με τις ΗΠΑ, με όρους που θα διαμορφωθούν από τη λογική που καθόρισε τη σταδιοδρομία του: θεσμική επιβίωση, ελεγχόμενη κατανομή πόρων και διαχείριση της εξουσίας μέσω αδιαφανών αλλά εξαιρετικά δομημένων δικτύων. Όλα αυτά λειτουργούν τελικά ως μηχανισμός διασφάλισης της δικής του επιβίωσης και της επιβίωσης του συστήματος.
Η επίκουρη καθηγήτρια υποστηρίζει ότι ο Τραμπ και ο Γκαλιμπάφ έχουν πολλά κοινά. Και οι δύο έχτισαν τη σταδιοδρομία τους πάνω στο χάσμα ανάμεσα στη δημόσια διάψευση και την ιδιωτική συναλλαγή, αξιοποίησαν τις υποδομές —υλικές, χρηματοπιστωτικές και θεσμικές— ως βασικό εργαλείο συσσώρευσης και κατανομής εξουσίας και βρέθηκαν αντιμέτωποι με εκτεταμένες καταγγελίες διαφθοράς, από τις οποίες βγήκαν όχι μόνο αλώβητοι, αλλά και ενισχυμένοι.
Το ιστορικό του Γκαλιμπάφ συνδέεται με σειρά καταγγελιών περί διαφθοράς που τον ακολούθησαν στους ρόλους του. Κατά τη θητεία του ως δημάρχου της Τεχεράνης (2005-2017), έρευνες συνέδεσαν το γραφείο του με μεγάλης κλίμακας μεταβιβάσεις δημοτικής περιουσίας, αξίας εκατοντάδων εκατ. δολαρίων, σε πολιτικά διασυνδεδεμένους δικαιούχους με πολύ μεγάλες εκπτώσεις.
Οι προσπάθειες διερεύνησης της υπόθεσης στο κοινοβούλιο τέθηκαν τελικά στο αρχείο υπό πολιτική πίεση.
Στη συνέχεια, η ειδικός επικαλείται δημοσιεύματα του 2022 —σε μια περίοδο έντονης οικονομικής δυσπραγίας για τους απλούς Ιρανούς— που ανέφεραν ότι η οικογένειά του είχε ταξιδέψει στην Τουρκία για να αγοράσει πολυτελή βρεφικά είδη.
Αποκαλύφθηκε επίσης ότι η σύζυγος, η κόρη και ο γαμπρός του φέρονταν να είχαν αγοράσει δύο πολυτελή διαμερίσματα σε γνωστό συγκρότημα της Κωνσταντινούπολης, συνολικής αξίας περίπου 1,6 εκατ. δολαρίων, ποσό εξαιρετικά μεγάλο για δημόσιο αξιωματούχο σε μια χώρα της οποίας οι πολίτες συνθλίβονταν από τις κυρώσεις.
Είναι, όμως, πράγματι έτσι;
Στην πραγματικότητα, η ειδικός επέλεξε στοιχεία των δύο προσωπικοτήτων για να δείξει την ομοιότητά τους, στοιχεία που συναντώνται σε χιλιάδες πολιτικούς. Η προσωποποίηση της πολιτικής δεν είναι χαρακτηριστικό που συναντά κανείς μόνο στον Γκαλιμπάφ. Μια προσωπικότητα που θα μπορούσε να συγκριθεί με τον Τραμπ ήταν ο Ιταλός πρωθυπουργός Σίλβιο Μπερλουσκόνι: δισεκατομμυριούχος επιχειρηματίας και media celebrity που μπήκε στην πολιτική ως outsider.
Ο Γκαλιμπάφ, πάντως, μόνο outsider δεν είναι, καθώς, όπως υποστηρίζει η Γκραγιέφσκι, ήταν παιδί του συστήματος.
Επίσης, δεν τεκμαίρεται ότι ο πλουτισμός είναι βασικό χαρακτηριστικό του προέδρου του ιρανικού κοινοβουλίου. Αντίθετα, το Reuters υπολογίζει ότι ο Τραμπ και η οικογένειά του κέρδισαν πάνω από 1,4 δισ. δολάρια μόνο το 2025 από δραστηριότητες κρυπτονομισμάτων, μεταξύ άλλων από τη World Liberty Financial και το Trump meme coin, ενώ παράλληλα ως πρόεδρος προωθούσε πολιτικές φιλικές προς τα crypto.
Το ίδιο ισχύει και για την πολιτική επιβίωση παρά τα σκάνδαλα διαφθοράς. Η πολιτική επιστήμων σημειώνει όμως ότι και οι δύο έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με εκτεταμένες καταγγελίες για διαφθορά και όχι μόνο βγήκαν αλώβητοι από αυτές, αλλά ενισχύθηκαν κιόλας.
Οι καταγγελίες, όμως, εξισώνουν δύο διαφορετικές πραγματικότητες. Σε αντίθεση με τον Τραμπ, που κρίθηκε ένοχος σε 34 κατηγορίες για παραποίηση επιχειρηματικών εγγραφών πρώτου βαθμού, αδίκημα κακουργηματικού χαρακτήρα στη Νέα Υόρκη, ο Γκαλιμπάφ φαίνεται να μην έχει καταδικαστεί για υποθέσεις διαφθοράς.
Η σύγκριση Γκαλιμπάφ-Τραμπ βασίζεται, επομένως, σε υπαρκτές αλλά γενικές ομοιότητες: πολιτική αντοχή, συγκεντρωτισμός και καταγγελίες για αδιαφανείς συναλλαγές.
Όταν όμως εξεταστούν οι διαδρομές τους, οι διαφορές είναι ουσιώδεις. Ο Γκαλιμπάφ είναι προϊόν του στρατιωτικού και πολιτικού κατεστημένου της Ισλαμικής Δημοκρατίας και τα σκάνδαλα που τον περιβάλλουν παραπέμπουν κυρίως σε δίκτυα πατρωνίας και κατανομής κρατικών πόρων.
Ο δισεκατομμυριούχος Αμερικανός πρόεδρος έχει μετατρέψει το πολιτικό και προσωπικό του brand σε πηγή τεράστιου ιδιωτικού οικονομικού οφέλους για τον ίδιο και την οικογένειά του.
Αναρωτιέται κανείς πώς μια επιστήμονας αποφάσισε να βάλει την ετικέτα Ιρανός Τραμπ, κάτι που δεν θα το επέλεγε και ο πιο αντι-ιρανός δημοσιογράφος.
