Το λογοτεχνικό ντοκιμαντέρ για την ταινία του Νίκου Γραμματικού «Απόντες», μία από τις σημαντικότερες στιγμές του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου, παρουσιάστηκε 30 χρόνια μετά την πρώτη προβολή της σε εκδήλωση στο πλαίσιο του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Στη διάρκεια της παρουσίασης, ο σκηνοθέτης και οι συντελεστές γύρισαν πίσω στον χρόνο και περιέγραψαν πώς έγιναν μια παρέα μέσα και έξω από τα κινηματογραφικά πλατό.
Στο βιβλίο «Απόντες: Μια προφορική ιστορία» (εκδόσεις Αντίποδες) του δημοσιογράφου Θεοδόση Μίχου, οι δημιουργοί και οι πρωταγωνιστές της ταινίας ανακαλούν την περίοδο των γυρισμάτων, μαζί με τις δύσκολες και τις αστείες στιγμές που τους έδεσαν μεταξύ τους.
«Ήταν μια ιδέα που γεννήθηκε σε ανύποπτο χρόνο και χωρίς κάποια επετειακή αφορμή. Το 2019 έτυχε να ξαναδώ την ταινία τέταρτη, πέμπτη φορά στο YouTube. Κυκλοφορούσε ακόμη τότε σε κάκιστη ψηφιακή ανάλυση, αλλά ήταν ο μόνος τρόπος να τη δει κανείς. Πιθανολογώ ότι επειδή τότε κόντευα τα 40, με “χτύπησε” κάπως διαφορετικά σε σχέση με τις προηγούμενες φορές που την είχα δει και αποφάσισα να κάνω ένα ρεπορτάζ» ανέφερε ο συγγραφέας του βιβλίου.
«Η ιδέα του ρεπορτάζ μετεξελίχθηκε σε βιβλίο. Χωρίς να παρθεί κάποια στρατηγική απόφαση, αποφάσισα να το ξεκινήσω», τόνισε, προσθέτοντας ότι άρχισε τις συνεντεύξεις με όλους τους εν ζωή συντελεστές της ταινίας.
Ο συγγραφέας είπε ότι από την αρχή ήξερε πως τα κεφάλαια θα είναι επτά, αριθμός που έχει κομβικό ρόλο στην ταινία, αφού και οι ήρωες είναι επτά.
Τόνισε ότι το βιβλίο είναι προφορική ιστορία, ένα φορμάτ που δεν δουλεύεται στην Ελλάδα για θέματα ποπ κουλτούρας. «Στην προφορική ιστορία δίνεις τον λόγο στους πρωταγωνιστές της ιστορίας που ερευνάς και εσύ ως ερευνητής – συγγραφέας – δημοσιογράφος είσαι πίσω από τις κάμερες, ουσιαστικά δεν φαίνεται πουθενά ο δικός σου λόγος, η δική σου παρέμβαση» διευκρίνισε.
Για να γίνει αυτή η προφορική ιστορία χρειάζονται ώρες επί ωρών, ώστε να στοιχειοθετηθεί η σωστή σειρά και να πλάσεις ουσιαστικά έναν διάλογο, ώστε να δημιουργηθεί στον αναγνώστη η επίφαση, η ψευδαίσθηση ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι βρίσκονται την ίδια στιγμή στον ίδιο χώρο και μιλάνε ταυτόχρονα για τα ζητήματα που τους θέτεις, κάτι που φυσικά δεν ισχύει. Με άλλους μίλησα τηλεφωνικά, με άλλους βρεθήκαμε από κοντά, με άλλους ξανά τηλεφωνικά και ούτω καθεξής, εξήγησε.
Ο Θεοδόσης Μίχος τόνισε ότι ο σεναριογράφος της ταινίας, μαζί με τον Νίκο Γραμματικό, Νίκος Παναγιωτόπουλος, τον βοήθησε σε επίπεδο ενθάρρυνσης και τον ώθησε, χαρακτηρίζοντας το εγχείρημά του λογοτεχνικό ντοκιμαντέρ.
Επιπλέον, είπε ότι ένα από τα στοιχήματα που έβαλε με τον εαυτό του ήταν να μην «σιδερωθεί» η διακριτή φωνή του κάθε ενός από τους ομιλούντες.
«Νομίζω ότι όπως και στην ταινία που ο καθένας και καθεμιά μπορεί να ταυτιστεί περισσότερο ενδεχομένως με κάποιον από τους χαρακτήρες, το ίδιο συμβαίνει και με τα πραγματικά πρόσωπα μέσα στο βιβλίο», ανέφερε.
«Αυτό που κρατάω εγώ περισσότερο από όλα, για να είμαι ειλικρινής, είναι η μεγάλη φόρτιση όλων των ομιλούντων κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων και των συναντήσεών μας.
Όλοι, ο καθένας με τον τρόπο του και με τα εκφραστικά του χαρακτηριστικά, αυτό αποτύπωνε και αυτό μου μετέδιδε μια πάρα πολύ μεγάλη φόρτιση, μια πάρα πολύ μεγάλη συγκίνηση, μια αίσθηση ότι από τη μία υπήρχε μεγάλη έκπληξη που κάποιος αποφάσισε να κάνει ένα βιβλίο για τους Απόντες σε έναν ανύποπτο χρόνο. Ταυτόχρονα όμως, εκτός από την έκπληξη, υπήρχε και ένα αίσθημα ή τουλάχιστον έτσι το διάβαζα εγώ ότι “ναι, καιρός ήταν, κάποιος έπρεπε να το κάνει επιτέλους αυτό”», ανέφερε ο Θεοδόσης Μίχος.
«Όταν σε παίρνει ένας δημοσιογράφος τηλέφωνο και σου λέει “θα ασχοληθώ με τους Απόντες που ήταν καλτ, ήταν φήμη, ανάμνηση που βλέπει μία συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων που ψάχνουν το σινεμά, θεωρείς ότι το έργο φεύγει από τα στενά όρια και θα πάει στη συλλογική μνήμη και θα εγκαθιδρυθεί”», είπε ο Αιμίλιος Χειλάκης, ένας από τους πρωταγωνιστές της ταινίας.
«Ένιωσα μια απίστευτη ευτυχία και μια απίστευτη ευθύνη ότι να μεταφέρουμε την αντίληψη που είχαν κάποιοι άνθρωποι για τη γενιά τους και μίλησαν για το τι είναι η φιλία», σημείωσε.
«Εγώ άκουσα έναν άνθρωπο να μιλάει με πολύ πάθος για την ταινία Απόντες. Με χαροποίησε και μάλλον με κέρδισε ως άνθρωπος», είπε ο ηθοποιός Γιώργος Ευγενικός, ο οποίος είχε επίσης πρωταγωνιστικό ρόλο και τόνισε ότι ο συγγραφέας κατάφερε να ξεκλειδώσει όλους τους συντελεστές.
«Το βιβλίο έχει ενδιαφέρον και το τι λένε οι διακριτές φωνές και τα επτά κεφάλαια. Χαίρομαι πολύ που έγινε και είναι μια καλή αρχή», είπε ο Νίκος Παναγιωτόπουλος.
«Μας βρήκε σχετικά έτοιμους και σχετικά θετικούς. Γιατί τελικά απ’ ό,τι φαίνεται όλοι ήθελαν να μιλήσουν για την ταινία. Έχω την εντύπωση ότι επειδή αυτή η ταινία είχε πάει άπατη, ήταν μία καλή ευκαιρία, καθίσαμε απέναντι και είπαμε ιστορίες», τόνισε ο Βαγγέλης Μουρίκης, ένας από τους πρωταγωνιστές.
«Δεν έχω τολμήσει ακόμα να το διαβάσω», είπε για το βιβλίο ο Νίκος Γεωργάκης. Σημειώνοντας ότι δεν έχει ξαναγραφτεί βιβλίο για μία ταινία, αναφέρθηκε στη συγκίνηση που κυριάρχησε στην προβολή της ταινίας στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης μετά την απονομή του Τιμητικού Χρυσού Αλέξανδρου στον σκηνοθέτη Νίκο Γραμματικό.
Μία ταινία που αντέχει στον χρόνο
«Από τη μεριά μου δεν έζησα τις καταστάσεις που ζήσανε οι άλλοι συντελεστές. Ο μοντέρ μπαίνει μέσα και βλέπει το υλικό. Παρ’ όλα αυτά διέκρινα αυτή τη συνοχή, την αγάπη αυτή που υπήρχε», επισήμανε ο μοντέρ της ταινίας, Γιώργος Μαυροψαρίδης.
«Εκείνη την εποχή ήταν τρίτη ταινία που κάναμε τον Νίκο, τον ήξερα πολύ καλά. Ήταν μια προσωπική του ιστορία και κατά κάποιον τρόπο με άγγιξε και εμένα γιατί και εγώ έβγαλα το εξατάξιο Γυμνάσιο του Ταύρου και πολύ συχνά πήγαινα κι εγώ στη Σαλαμίνα. Οι φίλοι μου είχαν εξοχικό εκεί και είχα ζήσει αυτή την κατάσταση. Γι’ αυτό νομίζω η ταινία είναι διαχρονική. Όλοι έχουμε χάσει αυτή την αθωότητα της εφηβείας μας, χάσαμε την παρέα μας, πήραμε δρόμους διαφορετικούς και καταφέρνει η ταινία και αγγίζει αυτή τη φλέβα», επισήμανε.
«Είναι ένα πολύ ιδιαίτερο κείμενο. Όπως κάνουμε εμείς μοντάζ στην ταινία, ο Θεοδόσης πήρε το βιβλίο και το μόνταρε. Είναι ένα μοντάζ ιστοριών που όλοι είπαμε», τόνισε ο σκηνοθέτης, Νίκος Γραμματικός.
«Έχω την εντύπωση ότι το βιβλίο όταν το ανοίξει κάποιος θέλει να διαβάσει και παρακάτω τι γίνεται, γιατί το έχει φτιάξει με έναν τρόπο να έχει και κάποιο σασπένς», συμπλήρωσε.
Ο σκηνοθέτης είπε ότι το κοινό του Φεστιβάλ είναι πολύ συγκεκριμένο και αγαπάει το σινεμά, προσθέτοντας ότι σε ερώτηση που έγινε σε προβολή της ταινίας «Απόντες» στον κινηματογράφο Ίριδα για το πώς η ταινία αντέχει ακόμα στον χρόνο, ο Νίκος Παναγιωτόπουλος απάντησε «πως μάλλον ό,τι γίνεται με ειλικρίνεια βρίσκει ανταπόκριση».
«Ήταν μια ταινία που όντως είχε ξεκινήσει από τα βιώματα τα δικά μου. Μετά μπήκαν και τα βιώματα του Νίκου και μετά ήρθαν και όλοι οι άλλοι», είπε ο σκηνοθέτης και πρόσθεσε:
«Νομίζω ότι οι “Απόντες” έχουν κάτι το οποίο είναι αρχετυπικό, τις ανδρικές φιλίες που κάποιοι έχουν και φοβούνται ότι θα τις χάσουνε και κάποιοι τις έχουν χάσει ή έχουν κάνει καινούργιες. Γίναμε μια παρέα στους “Απόντες”, αλλά λίγο λίγο ο καθένας πήρε τον δρόμο του, όπως λένε και οι Joy Division μέσα στην ταινία».
Κατερίνα Γιαννίκη
