Με την έλευση του χειμώνα, οι λοιμώξεις του αναπνευστικού γίνονται συχνότερες και το ενδιαφέρον για την προστασία του ανοσοποιητικού συστήματος αυξάνεται.
Γράφει ο Στέφανος Μαρκόπουλος, MSc Κλινικός Διαιτολόγος / Διατροφολόγος, Υποψήφιος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Διατροφολόγος Δήμου Αθηναίων
Συχνά αναζητούμε ένα συγκεκριμένο τρόφιμο ή συμπλήρωμα που θα μας προστατεύσει από τις ιώσεις. Ωστόσο, η σωστή λειτουργία του ανοσοποιητικού δεν εξαρτάται από μία μεμονωμένη τροφή, αλλά από τη συνολική ποιότητα της διατροφής και τον τρόπο ζωής μας. Η πρόληψη, βέβαια, δεν περιορίζεται μόνο στις ατομικές μας επιλογές. Χρειάζεται ενημέρωση, έγκαιρη παρέμβαση και πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Δήμος Αθηναίων αναπτύσσει δράσεις προαγωγής της υγείας μέσα από τα Δημοτικά Ιατρεία, αλλά και προγράμματα διατροφικής αγωγής στις Λέσχες Φιλίας.
Διατροφή και ανοσοποιητικό: Ποια είναι η σύνδεσή τους;
Το ανοσοποιητικό σύστημα χρειάζεται ενέργεια και συγκεκριμένα θρεπτικά συστατικά για να επιτελεί σωστά τις λειτουργίες του. Η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης, βιταμινών και μετάλλων συμβάλλει στην ανάπτυξη και τη λειτουργία των ανοσοκυττάρων καθώς και στην παραγωγή αντισωμάτων και άλλων ουσιών που συμμετέχουν στην άμυνα του οργανισμού.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι βιταμίνες : C, D, Α, ο ψευδάργυρος και το σελήνιο. Η ανεπαρκής πρόσληψή τους μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ανοσολογική λειτουργία. Και δεν σημαίνει πως η υπερβολική κατανάλωση ή η λήψη συμπληρωμάτων χωρίς ένδειξη προσφέρει επιπλέον προστασία.
Το έντερο: Ένας σημαντικός σύμμαχος του ανοσοποιητικού
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πεδία της σύγχρονης διατροφικής έρευνας είναι η σχέση του εντερικού μικροβιώματος με το ανοσοποιητικό σύστημα. Το έντερο φιλοξενεί τρισεκατομμύρια μικροοργανισμούς, οι οποίοι συμμετέχουν στη διατήρηση της εντερικής ισορροπίας και στην επικοινωνία με το ανοσοποιητικό.
Οι φυτικές ίνες αποτελούν βασική τροφή για πολλά ωφέλιμα βακτήρια του εντέρου. Κατά τη ζύμωσή τους παράγονται λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου, όπως το βουτυρικό, τα οποία συμβάλλουν στη διατήρηση της εντερικής ακεραιότητας και στη ρύθμιση της φλεγμονής.
Γι’ αυτό αξίζει να εντάσσουμε καθημερινά στη διατροφή μας όσπρια, βρώμη, φρούτα, λαχανικά, ξηρούς καρπούς, αλλά και τρόφιμα με ζωντανές καλλιέργειες, όπως το γιαούρτι και το κεφίρ.
Πέντε μικροθρεπτικά συστατικά που αξίζει να προσέχουμε
- Βιταμίνη C: Συμμετέχει στη φυσιολογική λειτουργία των ανοσοκυττάρων και στην αντιοξειδωτική προστασία. Τη βρίσκουμε στο ακτινίδιο, το πορτοκάλι, τις πιπεριές, το μπρόκολο και τις φράουλες.
- Βιταμίνη D: Συμβάλλει στη ρύθμιση της ανοσολογικής απόκρισης. Καλές διατροφικές πηγές είναι οι σαρδέλες, ο σολομός, ο κρόκος αυγού και τα εμπλουτισμένα τρόφιμα.
- Βιταμίνη Α: Συμβάλλει στη διατήρηση των βλεννογόνων, οι οποίοι αποτελούν σημαντική πρώτη γραμμή άμυνας του οργανισμού. Τη συναντάμε στο καρότο, τη γλυκοπατάτα, το σπανάκι και το αυγό.
- Ψευδάργυρος: Είναι απαραίτητος για την ανάπτυξη και τη λειτουργία των ανοσοκυττάρων. Πηγές του είναι τα θαλασσινά, το μοσχάρι, οι κολοκυθόσποροι και τα όσπρια.
- Σελήνιο: Συμμετέχει στη λειτουργία αντιοξειδωτικών ενζύμων και στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού. Το βρίσκουμε στα ψάρια, τα αυγά, το κρέας και τα brazil nuts.
Παράλληλα, η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης καθημερινά από αυγά, ψάρια, γαλακτοκομικά, όσπρια και άπαχο κρέας είναι απαραίτητη για τη σύνθεση αντισωμάτων και άλλων πρωτεϊνών της ανοσολογικής άμυνας.
Ο καθημερινός κανόνας «5-a-day»
Το γνωστό «5-a-day» σημαίνει τουλάχιστον πέντε μερίδες φρούτων και λαχανικών καθημερινά. Μπορούμε να τις μοιράζουμε σε όλα τα γεύματα, επιλέγοντας φρούτα και λαχανικά εποχής, όπως ακτινίδια, μανταρίνια, πορτοκάλια, μπρόκολο, λάχανο και καρότο. Δεν χρειάζεται να τα καταναλώνουμε μόνο ως σνακ ή σαλάτα· μπορούμε να τα εντάσσουμε σε σούπες, ομελέτες και κυρίως γεύματα. Με αυτόν τον τρόπο αυξάνουμε την πρόσληψη φυτικών ινών και πολύτιμων συστατικών, όπως η βιταμίνη C και τα καροτενοειδή, που συμβάλλουν στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού. Η ποικιλία και η καθημερινή συνέπεια είναι το κλειδί!
Έξυπνοι συνδυασμοί τροφίμων στην καθημερινότητά μας
Δεν αρκεί να γνωρίζουμε ποια θρεπτικά συστατικά χρειάζεται ο οργανισμός μας. Σημασία έχει και πώς τα συνδυάζουμε:
- Φακές με λεμόνι, κόκκινη πιπεριά και μαϊντανό: Η βιταμίνη C από το λεμόνι και την πιπεριά βελτιώνει την απορρόφηση του φυτικού σιδήρου που περιέχουν οι φακές.
- Γιαούρτι με βρώμη, ακτινίδιο και καρύδια: Ένας συνδυασμός ζωντανών καλλιεργειών, φυτικών ινών, βιταμίνης C και ω-3 λιπαρών.
- Ψητή κολοκύθα και καρότο με ελαιόλαδο: Το ελαιόλαδο διευκολύνει την απορρόφηση των καροτενοειδών, που αποτελούν πρόδρομες μορφές της βιταμίνης Α.
- Σαρδέλες με μπρόκολο και λεμόνι: Προσφέρουν πρωτεΐνη, ω-3 λιπαρά, βιταμίνη D και βιταμίνη C, μέσα από ένα πλήρες γεύμα.
Ενυδάτωση και καθημερινές συνήθειες
Η επαρκής ενυδάτωση δεν προλαμβάνει άμεσα τις λοιμώξεις, είναι όμως απαραίτητη για τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού. Νερό, ζεστά ροφήματα χωρίς υπερβολική ζάχαρη και σούπες λαχανικών ή κοτόσουπες μπορούν να συμβάλουν στην καθημερινή πρόσληψη υγρών.
Εξίσου σημαντικός είναι ο ποιοτικός ύπνος, η τακτική φυσική δραστηριότητα και η διαχείριση του χρόνιου στρες. Όλα αποτελούν μέρος μιας συνολικής προσέγγισης για την υγεία.
Τι μπορούμε να κάνουμε όταν εμφανιστεί ένα κρυολόγημα;
Όταν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα, προτεραιότητα έχουν η ξεκούραση, η επαρκής ενυδάτωση και η διατροφή ανάλογα με την όρεξή μας. Ένα ζεστό ρόφημα με λίγο μέλι μπορεί να καταπραΰνει τον ερεθισμένο λαιμό και τον βήχα, ενώ μια θρεπτική σούπα μπορεί να προσφέρει υγρά, ενέργεια και πρωτεΐνη.
Δεν χρειάζεται να καταναλώνουμε υπερβολικές ποσότητες βιταμίνης C ή να λαμβάνουμε αυθαίρετα συμπληρώματα με την εμφάνιση μιας ίωσης. Επίσης, τα αντιβιοτικά δεν αντιμετωπίζουν το κοινό κρυολόγημα, καθώς προκαλείται από ιούς.
Ο ρόλος της πρόληψης
Η φροντίδα της υγείας και η πρόληψη χρειάζονται συνέπεια, ενημέρωση και οργανωμένες παρεμβάσεις σε κάθε επίπεδο. Η δυνατότητα των πολιτών να απευθύνονται σε υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας, να ενημερώνονται έγκυρα και να συμμετέχουν σε δράσεις πρόληψης αποτελεί σημαντικό μέρος αυτής της προσπάθειας.
Στον Δήμο Αθηναίων, τα Δημοτικά Ιατρεία αποτελούν καθημερινό σημείο αναφοράς για πολλούς κατοίκους, παρέχοντας υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας, παρακολούθησης και πρόληψης. Παράλληλα, αναπτύσσουν ενημερωτικές και προληπτικές δράσεις για διαφορετικές ανάγκες υγείας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η λειτουργία του Ιατρείου Διακοπής Καπνίσματος, με νέο κύκλο συνεδριών να ξεκινά τον Νοέμβριο, σε συνεργασία με την Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία. Η υποστήριξη όσων επιθυμούν να διακόψουν το κάπνισμα αποτελεί μια ουσιαστική παρέμβαση για την προστασία της αναπνευστικής και συνολικής υγείας.
Επιπλέον, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη, στις 24 Νοεμβρίου διοργανώνεται διαδικτυακό σεμινάριο με θέμα «Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2: Μικρές αλλαγές, μεγάλα οφέλη για την υγεία μας». Μέσα από τις ομιλίες, οι πολίτες έχουν τη δυνατότητα να ενημερωθούν για τους παράγοντες κινδύνου, την έγκαιρη διάγνωση και την πρόληψη, αλλά και για τον ρόλο της διατροφής και των καθημερινών συνηθειών στη διαχείριση της υγείας.
Μια ακόμη σημαντική πρωτοβουλία είναι η λειτουργία του νέου Ιατρείου Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής στο 1ο Πολυδύναμο Δημοτικό Ιατρείο. Απευθύνεται σε ενήλικες άνω των 18 ετών και προσφέρει διεπιστημονική υποστήριξη, με ατομική ψυχοθεραπεία, ψυχιατρική παρακολούθηση και διαιτολογική υποστήριξη. Η συγκεκριμένη υπηρεσία αναδεικνύει τη σημασία της έγκαιρης αναγνώρισης και αντιμετώπισης των διατροφικών διαταραχών, καθώς η σχέση μας με το φαγητό συνδέεται άμεσα με τη σωματική και ψυχική υγεία.
Σημαντική θέση στην πρόληψη και την προαγωγή της υγείας έχει και το πρόγραμμα «Διατροφική Αγωγή για τα Άτομα Τρίτης Ηλικίας», το οποίο υλοποιείται στις Λέσχες Φιλίας του Δήμου Αθηναίων. Μέσα από ενημερωτικές συναντήσεις, μετρήσεις σύστασης σώματος και εξατομικευμένη διατροφική καθοδήγηση από κλινικό διαιτολόγο, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία συμπολίτες μας έχουν τη δυνατότητα να ενημερωθούν και να υιοθετήσουν πιο ισορροπημένες διατροφικές συνήθειες. Στόχος είναι η ενίσχυση της υγιούς γήρανσης και η ουσιαστική υποστήριξη της υγείας και της ποιότητας ζωής σε κάθε ηλικία.
Τέτοιου είδους πρωτοβουλίες υπενθυμίζουν ότι η πρόληψη δεν είναι μια μεμονωμένη ενέργεια, αλλά μια συνεχής διαδικασία που χρειάζεται να ξεκινά εγκαίρως και να αφορά όλους τους πολίτες.
Το ανοσοποιητικό μας χρειάζεται καθημερινή φροντίδα
Δεν υπάρχουν μαγικές τροφές ή συμπληρώματα που εγγυώνται ότι δεν θα νοσήσουμε. Μπορούμε, όμως, να υποστηρίξουμε τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού μέσα από μια διατροφή με ποικιλία, επάρκεια και ισορροπία, σε συνδυασμό με έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι τα συμπληρώματα διατροφής δεν χρειάζονται σε όλους ούτε πρέπει να λαμβάνονται αυθαίρετα. Η χρήση τους πρέπει να βασίζεται στις εξατομικευμένες ανάγκες μας, στο ατομικό ιστορικό και, όπου κρίνεται απαραίτητο, στα αποτελέσματα των εξετάσεών μας, με την καθοδήγηση γιατρού ή κλινικού διαιτολόγου και τη συμβουλή φαρμακοποιού για την ασφαλή χρήση τους.
Γιατί η φροντίδα της υγείας μας δεν ξεκινά με την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων μιας ίωσης, αλλά χτίζεται καθημερινά, μέσα από τις επιλογές μας.
Στέφανος Μαρκόπουλος, MSc Κλινικός Διαιτολόγος / Διατροφολόγος, Υποψήφιος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Διατροφολόγος Δήμου Αθηναίων
![]()
