Η Διεθνής Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού επαναφέρει στο προσκήνιο ένα πρόβλημα που αφορά μαθητές, γονείς και σχολεία. Τα στοιχεία δείχνουν αύξηση των περιστατικών και ανάγκη για άμεση παρέμβαση.
Η πρώτη Πέμπτη του Νοεμβρίου είναι αφιερωμένη στη Διεθνή Ημέρα κατά της ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού, συμπεριλαμβανομένου του κυβερνοεκφοβισμού. Φέτος, τιμάται σήμερα, Πέμπτη 5 Νοεμβρίου.
Η ημέρα αυτή δεν είναι απλώς μια υπενθύμιση. Είναι μια αφορμή για ένα δύσκολο ερώτημα. Πόσο ασφαλές είναι ένα παιδί στο σχολείο; Πόσο ασφαλές είναι στη διαδρομή προς το σπίτι; Και πόσο προστατευμένο είναι όταν κρατά στα χέρια του ένα κινητό;
Η UNESCO επισημαίνει ότι η βία και ο εκφοβισμός πλήττουν το δικαίωμα των παιδιών στην εκπαίδευση. Επηρεάζουν, επίσης, την ψυχική τους υγεία και την καθημερινή τους ζωή.
Τι είναι το λεγόμενο “bullying”
Το bullying δεν είναι μια απλή διαφωνία ούτε ένας μεμονωμένος καυγάς ανάμεσα σε μαθητές. Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενη επιθετική συμπεριφορά, πρόθεση και ανισορροπία δύναμης.
Μπορεί να εκδηλωθεί με απειλές, χτυπήματα, εξευτελισμό, απομόνωση, εκβιασμό ή καταστροφή προσωπικών αντικειμένων. Μπορεί, επίσης, να μεταφερθεί στο διαδίκτυο, μέσα από πλαστά προφίλ, προσβλητικά μηνύματα, δημοσίευση φωτογραφιών χωρίς συναίνεση ή διαπόμπευση σε ομαδικές συνομιλίες.
«Χαμόγελο του Παιδιού» – Έρευνα Focus Bari
Σήμερα, λοιπόν, πραγματοποιήθηκε και η εκδήλωση του «Χαμόγελου του Παιδιού» για τη συμπλήρωση 31 χρόνων δράσης του, στο Ωδείο Αθηνών. Εκεί, παρουσιάστηκε και μια νέα έρευνα επί του θέματος από την Focus Bari.
Έτσι, λοιπόν, η πανελλαδική έρευνα της Focus Bari, με τίτλο «Τα Παιδιά στο Επίκεντρο», πραγματοποιήθηκε από τις 15 έως τις 20 Οκτωβρίου 2026, μέσω διαδικτυακών συνεντεύξεων, σε δείγμα 1.004 ενηλίκων, ανδρών και γυναικών, πανελλαδικά. Την παρουσίαση των ευρημάτων έκανε η ιδρύτρια της Focus Bari, Ξένια Κούρτογλου.
Τα στοιχεία φωτίζουν μια πραγματικότητα που δεν αφορά μόνο το σχολείο. Αφορά το σπίτι, την οθόνη, την εμπιστοσύνη των παιδιών στους ενήλικες και τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται τη βία κατά των ανηλίκων.
Τα παιδιά και η τεχνητή νοημοσύνη
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα της έρευνας αφορά τη σχέση των παιδιών με την τεχνητή νοημοσύνη.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, το 58% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι ένα παιδί μπορεί να νιώθει πιο άνετα να μιλήσει σε ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης παρά σε έναν ενήλικα.
Το εύρημα αυτό ανοίγει μια δύσκολη συζήτηση. Δείχνει ότι ένα μέρος της κοινωνίας αντιλαμβάνεται πως τα παιδιά μπορεί να μη βρίσκουν πάντα χώρο, χρόνο ή ασφάλεια για να μιλήσουν στους ανθρώπους γύρω τους. Την ίδια στιγμή, όμως, η προσφυγή σε εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης για συναισθηματική υποστήριξη προκαλεί έντονη ανησυχία.
Το 84% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι ανησυχεί όταν τα παιδιά αναζητούν συναισθηματική υποστήριξη από chatbots. Παράλληλα, το 80% προβληματίζεται για την άκριτη εμπιστοσύνη των παιδιών στις απαντήσεις της τεχνητής νοημοσύνης.
Η ανάγκη εκπαίδευσης εμφανίζεται ως κοινή παραδοχή. Το 84% θεωρεί απαραίτητη την οργανωμένη εκπαίδευση των παιδιών στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.
Στη σχετική θεματική συζήτηση συμμετείχε ο Παναγιώτης Αναστασιάδης, καθηγητής Διά Βίου και εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης. Όπως υπογράμμισε, «το ζητούμενο είναι τα παιδιά να μην εκχωρούν τη σκέψη και τον συναισθηματικό τους κόσμο στον αλγόριθμο».
Η οικογένεια υπό πίεση
Η έρευνα καταγράφει και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γονείς στην καθημερινότητα. Συγκεκριμένα, το 83% των ερωτηθέντων αναγνωρίζει ότι η κούραση και η έλλειψη χρόνου δυσκολεύουν τους γονείς στην εφαρμογή σταθερών κανόνων. Παράλληλα, το 88% επισημαίνει ότι το κόστος κάλυψης των αναγκών ενός παιδιού επιβαρύνει σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η οικογένεια καλείται να λειτουργήσει μέσα σε αυξημένη πίεση.
Οι γονείς χρειάζεται να είναι παρόντες, να θέτουν όρια και να στηρίζουν τα παιδιά τους, ενώ συχνά έχουν να διαχειριστούν κόπωση, οικονομική επιβάρυνση και περιορισμένο χρόνο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το εύρημα ότι σχεδόν οι μισοί ερωτηθέντες, ποσοστό 48%, εξακολουθούν να θεωρούν πως «λίγος φόβος για τον γονιό» είναι απαραίτητος για να μάθει ένα παιδί να σέβεται.
Στη θεματική για την οικογένεια συμμετείχε ο Γιώργος Χρούσος, καθηγητής και πρόεδρος του Τμήματος Παιδιατρικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, ο οποίος εξήρε τον σημαντικό ρόλο του «Χαμόγελου του Παιδιού» στην προστασία των παιδιών.
Η σιωπή γύρω από τον εκφοβισμό
Στο πεδίο της βίας, η έρευνα αναδεικνύει ένα από τα πιο κρίσιμα προβλήματα: τη σιωπή των παιδιών.
Το 85% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι τα παιδιά συχνά δεν αποκαλύπτουν στους γονείς τους ότι δέχονται εκφοβισμό, εξαιτίας φόβου ή ντροπής. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι πολλά περιστατικά μπορεί να μένουν κρυφά, ακόμη και από το πιο κοντινό περιβάλλον του παιδιού.
Την ίδια στιγμή, το 48% αμφιβάλλει ότι οι αρμόδιοι φορείς θα προσφέρουν ουσιαστική βοήθεια σε περιστατικό βίας κατά παιδιού. Η δυσπιστία αυτή προσθέτει ακόμη μία δυσκολία. Αν ένα παιδί φοβάται να μιλήσει και οι ενήλικες αμφιβάλλουν για την αποτελεσματικότητα της βοήθειας, τότε η προστασία γίνεται πιο δύσκολη.
Στη συζήτηση για τη βία συμμετείχε ο Γιάννης Πανούσης, καθηγητής Εγκληματολογίας του ΕΚΠΑ. Ο ίδιος στάθηκε, μεταξύ άλλων, στην αυξημένη σκληρότητα των επεισοδίων μεταξύ παιδιών, καθώς και στη χρήση μαχαιριών το τελευταίο διάστημα.
Το ζητούμενο είναι να μη μένει κανένα παιδί μόνο
Τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν ότι τα παιδιά μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον πιο σύνθετο από ποτέ. Η βία μπορεί να εκδηλωθεί στο σχολείο, στον δρόμο ή στο διαδίκτυο. Η σιωπή μπορεί να κρύβει φόβο ή ντροπή. Και η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει χώρος στον οποίο ένα παιδί αναζητά απαντήσεις, όταν δεν βρίσκει εύκολα έναν ενήλικα να ακούσει.
Το ζητούμενο, όπως αναδεικνύεται και από τη συζήτηση γύρω από τη σχολική βία, είναι να υπάρχουν ασφαλείς δρόμοι επικοινωνίας. Τα παιδιά χρειάζονται ενήλικες που ακούν χωρίς να υποτιμούν, σχολεία που παρεμβαίνουν χωρίς στιγματισμό και θεσμούς που εμπνέουν εμπιστοσύνη.
Γιατί η σιωπή δεν προστατεύει τα παιδιά. Προστατεύει τoν φαύλο κύκλο της βίας.
