Η πρώτη ελληνική στελεχωμένη διαστημική αποστολή περνά από τον σχεδιασμό στην προετοιμασία και την υλοποίηση, με τον δρ Αδριανό Γολέμη να γίνεται ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης. Η Ανεζίνα Σολωμονίδου, υπεύθυνη της αποστολής για την Ελλάδα, περιγράφει πώς οργανώνεται το εγχείρημα, ποιες δυσκολίες υπάρχουν και ποια παρακαταθήκη θέλει να αφήσει.
«Πρόκειται για μια ιστορική αποστολή, καθώς για πρώτη φορά η Ελλάδα θα συμμετάσχει σε στελεχωμένη διαστημική αποστολή με Έλληνα αστροναύτη», λέει η κ. Σολωμονίδου. Ωστόσο, όπως σημειώνει, «η σημασία της δεν περιορίζεται στον ισχυρό συμβολισμό αυτής της “πρώτης φοράς”».
Το μεγάλο στοίχημα είναι αυτή η αποστολή να μην αποτελέσει απλώς ένα ιστορικό γεγονός, αλλά την αφετηρία για κάτι που θα έχει συνέχεια. Η κ. Σολωμονίδου τονίζει ότι προτεραιότητα είναι να παραχθεί ουσιαστικό επιστημονικό και τεχνολογικό αποτύπωμα για τη χώρα, μέσα από ελληνικά πειράματα σε συνθήκες μικροβαρύτητας, με τη συμμετοχή πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και εταιρειών.
Κάθε βήμα έξω από το γήινο σύστημα μάς εξελίσσει χρόνια μπροστά, αναφέρει, επισημαίνοντας ότι η συμμετοχή της Ελλάδας τη βάζει ερευνητικά και τεχνολογικά «μέσα στα πράγματα» της νέας διαστημικής εποχής που έχει ξεκινήσει εδώ και λίγα χρόνια.
—
Σε πλήρη εξέλιξη η προετοιμασία
—
Η εκτόξευση της αποστολής PAM-6 (VAST-PAM-1) προγραμματίζεται, με τα σημερινά δεδομένα, «όχι νωρίτερα από τον Ιούλιο του 2027», όπως λέει η κ. Σολωμονίδου. Διευκρινίζει, πάντως, ότι το ακριβές χρονοδιάγραμμα μπορεί να αλλάξει ανάλογα με τον συνολικό προγραμματισμό των πτήσεων και τις επιχειρησιακές απαιτήσεις, ενώ οι τελικές λεπτομέρειες για την ημερομηνία και τη διάρκεια θα οριστικοποιηθούν όσο προχωρά η προετοιμασία.
Το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, η διαστημική υπηρεσία της χώρας, είχαν κεντρικό ρόλο από την αρχική διερεύνηση της συμμετοχής της Ελλάδας σε αποστολή αστροναυτών έως τις συζητήσεις και τον συντονισμό με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) και τους υπόλοιπους εμπλεκόμενους φορείς.
Πλέον, ο ρόλος τους περνά στην πιο απαιτητική φάση, δηλαδή στην προετοιμασία και υλοποίηση της ελληνικής συμμετοχής, τόσο σε επιστημονικό και επιχειρησιακό επίπεδο όσο και ως προς την αξιοποίηση της αποστολής για την ελληνική ερευνητική, τεχνολογική και εκπαιδευτική κοινότητα.
—
Τα ελληνικά πειράματα
—
Το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και το ΕΛΚΕΔ προχώρησαν ήδη σε πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος προς την ελληνική επιστημονική και τεχνολογική κοινότητα για πειράματα και δραστηριότητες που θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο της αποστολής.
«Η ανταπόκριση ήταν ιδιαίτερα μεγάλη, γεγονός που θεωρούμε εξαιρετικά ενθαρρυντικό», λέει η Ανεζίνα Σολωμονίδου. Οι προτάσεις βρίσκονται πλέον σε διαδικασία αξιολόγησης και διερεύνησης της τεχνικής και επιχειρησιακής δυνατότητας υλοποίησής τους στο περιβάλλον του ISS.
Οι προτάσεις προήλθαν από διαφορετικούς χώρους της ελληνικής ερευνητικής, ακαδημαϊκής και τεχνολογικής κοινότητας και καλύπτουν ευρύ επιστημονικό φάσμα. Μεταξύ άλλων περιλαμβάνουν βιοϊατρική έρευνα και ανθρώπινη φυσιολογία, βιολογία και κυτταρικά μοντέλα, τεχνολογικές επιδείξεις, επιστήμη υλικών και κρυστάλλωση, διατροφή και τρόφιμα για το Διάστημα, παρατήρηση της Γης, αλλά και εκπαιδευτικές και πολιτιστικές δραστηριότητες.
Υπάρχουν δύο βασικά κριτήρια για την επιλογή των πειραμάτων: «η επιστημονική αξία και η δυνατότητα πραγματικής υλοποίησης στο Διάστημα». Όπως εξηγεί η κ. Σολωμονίδου, ένα πείραμα μπορεί να είναι επιστημονικά εξαιρετικό, όμως πρέπει να μπορεί να ενσωματωθεί με ασφάλεια και μέσα στους πολύ συγκεκριμένους περιορισμούς μιας στελεχωμένης αποστολής.
«Εξετάζουμε την επιστημονική ποιότητα και πρωτοτυπία, την προστιθέμενη αξία της πραγματοποίησης του πειράματος σε μικροβαρύτητα, την τεχνολογική ωριμότητα, την ασφάλεια, τις απαιτήσεις σε εξοπλισμό και πόρους, τη μάζα και τον όγκο που απαιτείται να μεταφερθούν, τον χρόνο που θα χρειαστεί ο αστροναύτης για την εκτέλεσή του και, φυσικά, τη συμβατότητα με τις τεχνικές και επιχειρησιακές απαιτήσεις του ISS και της ίδιας της αποστολής», σημειώνει.
Τα πειράματα, όμως, είναι μόνο ένα μέρος μιας «πολύ σύνθετης προετοιμασίας». Με εμπειρία στη NASA και την ESA, η κ. Σολωμονίδου επισημαίνει ότι μια στελεχωμένη διαστημική αποστολή απαιτεί συντονισμό πολλών ομάδων και οργανισμών, με αυστηρά χρονοδιαγράμματα και διαδικασίες.
«Πρέπει να οργανωθούν η εκπαίδευση και η προετοιμασία του αστροναύτη, οι επιχειρησιακές και ιατρικές διαδικασίες, η προετοιμασία και πιστοποίηση των πειραμάτων, η μεταφορά εξοπλισμού και φορτίου, οι επικοινωνίες, καθώς και ένα μεγάλο πρόγραμμα επιστημονικής και εκπαιδευτικής αξιοποίησης της αποστολής στην Ελλάδα», αναφέρει.
Παράλληλα, υπάρχει συνεχής συντονισμός με την ESA, τη NASA, την αμερικανική διαστημική εταιρεία Vast που οργανώνει την αποστολή και τους διεθνείς εταίρους της αποστολής. «Είναι ένα μεγάλο εγχείρημα διαχείρισης έργου, στο οποίο πολλές διαφορετικές διαδικασίες πρέπει να ολοκληρωθούν στον σωστό χρόνο και με απόλυτη ακρίβεια», συμπληρώνει.
—
Από τη NASA και την ESA στην ελληνική διαστημική υπηρεσία
—
Η Ανεζίνα Σολωμονίδου έχει εργαστεί ως μέλος της αποστολής Cassini-Huygens, που εξερεύνησε για 13 χρόνια το σύστημα του Κρόνου και τον δορυφόρο Τιτάνα, ενώ σήμερα συμμετέχει στις διαστημικές αποστολές JUICE της ESA και Europa Clipper της NASA, που βρίσκονται καθ’ οδόν προς το σύστημα του Δία. Είναι εθνική εκπρόσωπος της Ελλάδας στην ESA για την ανθρώπινη και ρομποτική εξερεύνηση και ασχολείται με τον σχεδιασμό και τον διεθνή συντονισμό των διαστημικών προγραμμάτων.
Η εμπειρία αυτή, λέει, την έχει διδάξει κυρίως ότι στις διαστημικές αποστολές η επιστημονική φιλοδοξία πρέπει πάντα να συμβαδίζει με την επιχειρησιακή πραγματικότητα. Υπάρχουν αυστηρές προθεσμίες, διαδικασίες πιστοποίησης και ασφάλειας και πολλοί διαφορετικοί οργανισμοί και ομάδες που πρέπει να λειτουργήσουν συντονισμένα.
Στη διαχείριση της ελληνικής συμμετοχής στην αποστολή PAM-6, οι βασικές προτεραιότητες είναι η ασφάλεια και η σωστή προετοιμασία του αστροναύτη, η επιλογή επιστημονικά ισχυρών αλλά και επιχειρησιακά υλοποιήσιμων πειραμάτων, η τήρηση των ιδιαίτερα απαιτητικών χρονοδιαγραμμάτων και ο αποτελεσματικός συντονισμός όλων των εμπλεκόμενων ελληνικών και διεθνών φορέων.
—
«Η αποστολή να φτάσει στην κοινωνία»
—
Το μεγάλο στοίχημα, όπως λέει η κ. Σολωμονίδου, είναι να αξιοποιηθεί αυτή η ευκαιρία για να δημιουργηθούν τεχνογνωσία, νέες συνεργασίες και δυνατότητες για την ελληνική επιστημονική και τεχνολογική κοινότητα, με συνέχεια.
«Θέλουμε επίσης η αποστολή να φτάσει στην κοινωνία και ιδιαίτερα στους νέους ανθρώπους», υπογραμμίζει. «Να δουν μαθητές και φοιτητές ότι η διαστημική έρευνα, η επιστήμη και η τεχνολογία δεν είναι κάτι μακρινό από την Ελλάδα και ότι μπορούν και οι ίδιοι να αποτελέσουν μέρος αυτής της προσπάθειας». Αν μετά την αποστολή υπάρχουν περισσότεροι νέοι που στρέφονται στις επιστήμες και στην τεχνολογία, περισσότερες ελληνικές ομάδες που συμμετέχουν σε διεθνή διαστημικά προγράμματα και μια χώρα πιο έτοιμη για τις επόμενες ευκαιρίες στην ανθρώπινη εξερεύνηση του Διαστήματος, τότε, όπως λέει, θα έχει επιτευχθεί κάτι πολύ μεγαλύτερο από μία μεμονωμένη πτήση.
«Και πάνω από όλα», καταλήγει, «θέλω όταν ολοκληρωθεί η αποστολή να έχουμε αφήσει πίσω μας κάτι μόνιμο: εμπειρία, τεχνογνωσία και ένα ισχυρότερο ελληνικό οικοσύστημα ανθρώπινης διαστημικής πτήσης και εξερεύνησης. Αυτή, για μένα, θα είναι η πραγματική παρακαταθήκη της πρώτης ελληνικής στελεχωμένης διαστημικής αποστολής».
Μαρία Κουζινοπούλου
* Φωτογραφίες από τη συμμετοχή της Ανεζίνας Σολωμονίδου στο International Space Summit στο Παρίσι, τις οποίες παραχώρησε η ίδια για χρήση: Στη μία φωτογραφία η κ. Σολωμονίδου απεικονίζεται μαζί με τον Αδριανό Γολέμη και στη δεύτερη με τον Αδριανό Γολέμη και τον γενικό διευθυντή της ESA, Γιόζεφ Ασμπάχερ
