Ελλάδα και Κύπρος, κατά τη διάρκεια της πρώτης ημέρας της Συνόδου Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ζήτησαν από τις Βρυξέλλες να «απλώσουν» ευρωπαϊκή «ομπρέλα» προστασίας πάνω από τη Μεγαλόνησο, ώστε να θωρακιστεί έναντι πιθανών απειλών.
Σε συντονισμό, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης έθεσαν την ανάγκη περαιτέρω θεσμικής ενίσχυσης της ρήτρας συλλογικής άμυνας της Ε.Ε. (άρθρο 42.7), ώστε να προβλέπεται συγκεκριμένη ακολουθία βημάτων για την πρακτική ενεργοποίησή της.
Σύμφωνα με το άρθρο 42, παράγραφος 7, της Συνθήκης της Ε.Ε., «σε περίπτωση κατά την οποία κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα άλλα κράτη μέλη οφείλουν να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Αυτό δεν επηρεάζει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών μελών».
Έως σήμερα, η ρήτρα 42.7 έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά, το 2015 από τη Γαλλία μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι, κάτι που δείχνει ότι η πρακτική εφαρμογή της δεν είναι ιδιαίτερα δοκιμασμένη.
Η πρωτοβουλία αυτή έρχεται μετά την επίθεση με drones στη Βρετανική βάση της Κύπρου, στις πρώτες ημέρες του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ στο Ιράν. Η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα που συνδράμει αμυντικά τη Λευκωσία, δημιουργώντας, όπως εκτιμούν κυβερνητικές πηγές, ένα προηγούμενο και «ουσιαστικά ενεργοποίησε ατύπως τη ρήτρα της Ε.Ε.», με αποτέλεσμα να ακολουθήσουν αποστολές δυνάμεων από Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης τόνισε με την άφιξή του στη Σύνοδο: «Η κρίση ανέδειξε την ανάγκη της πραγματικής ενεργοποίησης της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής της Ευρωπαϊκής Ένωσης» και πρόσθεσε ότι θα ζητήσει «έναν σαφή οδικό χάρτη για το πώς μπορούμε αυτή την ουσιαστικά άτυπη ενεργοποίηση του άρθρου 42.7 να τη μετατρέψουμε σε μία θεσμικά στέρεη επιλογή, την οποία θα έχουν οι ευρωπαϊκές χώρες σε περίπτωση που δεχθούν εκ νέου κάποια επίθεση».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Νίκος Χριστοδουλίδης: «Δεν ενεργοποιήσαμε το άρθρο (42.7), αλλά είδαμε στην πράξη να γίνεται με την αντίδραση συγκεκριμένων κρατών. Και, αξιοποιώντας αυτή την ευκαιρία, θα πρέπει ως Ε.Ε. να έχουμε τους μηχανισμούς, το πώς γίνεται επιχειρησιακά η ενεργοποίηση του συγκεκριμένου άρθρου». Η Κύπρος θα θέσει το ζήτημα και στο Άτυπο Συμβούλιο που θα φιλοξενηθεί στο νησί τον Απρίλιο.
