Η Παρασκευή και 13 έχει αποκτήσει παγκοσμίως φήμη «κακοτυχίας» και σκοτεινών μύθων, ιδίως στις αγγλοσαξωνικές χώρες.
Η μέρα αυτή συνδέεται με δεισιδαιμονίες που ξεκινούν από απλές προλήψεις, όπως το να περάσεις κάτω από σκάλα, να σπάσεις καθρέφτη ή να ανοίξεις ομπρέλα μέσα στο σπίτι, έως πιο περίπλοκες ιστορίες μυθολογίας και θρησκευτικών συμβάντων.
Ο φόβος που σχετίζεται με την ημέρα έχει και επιστημονική ονομασία: παρασκευδεκατριαφοβία (Paraskavedekatriaphobia). Η λέξη προέρχεται από τα ελληνικά «Παρασκευή», «δεκατρία» και «φοβία», και περιγράφει την έντονη ανησυχία ή ακόμα και σωματικά συμπτώματα που βιώνουν κάποιοι άνθρωποι, όπως ταχυκαρδία, ιδρώτα ή τρέμουλο, όταν έρχεται αυτή η μέρα.
Ιστορικές και θρησκευτικές ρίζες
Η προκατάληψη γύρω από τον αριθμό 13 και την Παρασκευή έχει βαθιές ρίζες σε διάφορες κουλτούρες. Στη χριστιανική παράδοση, το 13 συνδέεται με τον Ιούδα, τον 13ο καλεσμένο στο Μυστικό Δείπνο, ενώ η Παρασκευή θεωρείται δυσοίωνη, καθώς σύμφωνα με τη Βίβλο, εκείνη τη μέρα ο Χριστός σταυρώθηκε και σημειώθηκαν άλλα σημαντικά τραγικά γεγονότα, όπως η δολοφονία του Αβελ από τον Κάιν. Στη μυθολογία των Νορών, ο θεός Λόκι που εμφανίζεται απρόσκλητος σε ένα δείπνο 12 θεών προκαλεί τον θάνατο του αγαπημένου θεού Μπάλντερ, καθιστώντας το 13ο άτομο μοιραίο.
Στην Ιστορία, ο φόβος έχει και πιο συγκεκριμένα περιστατικά. Για παράδειγμα, η μαζική σύλληψη και εκτέλεση των Ναϊτών Ιπποτών διατάχθηκε Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1307 από τον πάπα και τον βασιλιά Φίλιππο Δ’ της Γαλλίας. Ακόμα, η αποστολή της NASA «Απόλλων 13» εκτοξεύθηκε στις 13.13, αλλά η αποστολή αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα και αναγκάστηκε να διακοπεί στις 13 Απριλίου.
Η γρουσουζιά της Παρασκευής και 13 έχει επηρεάσει ακόμα και τον σχεδιασμό πόλεων και κτηρίων. Στην ψηφιακή εποχή, η Παρασκευή και 13 δεν έμεινε μόνο στη σφαίρα της προλήψεως. Το 1988 δημιουργήθηκε στο Ισραήλ ένας ιός υπολογιστών ονόματι «Friday 13th», που ενεργοποιούνταν μόνο όταν η ημερομηνία έδειχνε Παρασκευή και 13, προκαλώντας επιβράδυνση στη λειτουργία του υπολογιστή.
Αν και πολλές από τις πεποιθήσεις γύρω από την Παρασκευή και 13 φαίνονται υπερβολικές, η ημέρα εξακολουθεί να ασκεί έντονη γοητεία και φόβο. Ο κινηματογράφος, όπως η σειρά ταινιών «Friday the 13th», έχει ενισχύσει την εικόνα της ως ημέρα μυστηρίου και τρόμου.
Στην Ελλάδα, η «γρουσουζιά» αλλάζει ημέρα
Στην ελληνική παράδοση, η ημέρα που προκαλεί φόβο δεν είναι η Παρασκευή, αλλά η Τρίτη. Όταν αυτή συμπίπτει με τον αριθμό 13, η προληπτική φαντασία την αναδεικνύει σε ιδιαίτερα άτυχη. Αντίστοιχα, οι Ισπανόφωνοι λαοί μοιράζονται την ίδια πεποίθηση: η Τρίτη θεωρείται αποφράς και επικίνδυνη. Στην Ισπανία υπάρχει η γνωστή παροιμία «En martes, ni te cases ni te embarques» – «Την Τρίτη, μη παντρεύεσαι και μην ξεκινάς ταξίδι». Στην Ελλάδα, οι προληπτικοί αποφεύγουν σημαντικές αποφάσεις, νέα ξεκινήματα ή ταξίδια κατά τη διάρκεια της Τρίτης, ενώ η ημέρα θεωρείται αντίθετα ευνοϊκή για μαγικές πρακτικές.
Η επιλογή της Τρίτης ως γρουσουζικής μέρας έχει και ιστορική βάση: η πτώση της Κωνσταντινούπολης στους Οθωμανούς, την Τρίτη 29 Μαΐου 1453, συνδέθηκε με την αρνητική επίδραση της ημέρας.
Η αστρολογική παράδοση ενισχύει τον φόβο: η Τρίτη συνδέεται με τον πλανήτη Άρη, που φέρει ένταση και ενέργεια, ενώ κάποια «κακιά ώρα» της ημέρας θεωρείται ακόμη πιο επικίνδυνη λόγω της συγχώνευσης με τον Κρόνο. Επειδή η συγκεκριμένη στιγμή δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια, ολόκληρη η Τρίτη αντιμετωπίζεται ως δυσοίωνη.
Η επιρροή της ημερομηνίας φαίνεται και σε πιο πρόσφατα γεγονότα. Την Τρίτη 13 Μαρτίου 1936, ο Ελευθέριος Βενιζέλος υπέστη εγκεφαλική συμφόρηση στο Παρίσι, παραμένοντας σε κώμα για πέντε ημέρες πριν φύγει από τη ζωή. Παρά τις ιατρικές εξηγήσεις, η σύμπτωση της ημερομηνίας ενίσχυσε τον μύθο γύρω από την Τρίτη και 13.
Έτσι, στην ελληνική κουλτούρα, η Τρίτη και 13 παραμένει η ημέρα της δεισιδαιμονίας – μια ημέρα που συνδυάζει ιστορικά γεγονότα, αστρολογικές πεποιθήσεις και κοινωνικές προλήψεις, χωρίς όμως να χάνει τη γοητεία της στο συλλογικό φαντασιακό.
