Η υπόθεση Μάρκοβιτς επιστρέφει στο προσκήνιο μέσα από το νέο βιβλίο του Έντουαρντ Τσίζολμ για τον Αλέν Ντελόν, φωτίζοντας ξανά τη σκοτεινή ιστορία που συνδέθηκε με τον θάνατο του Γάλλου σταρ. Ο ηθοποιός πέθανε σε ηλικία 88 ετών το 2024, με τον Εμανουέλ Μακρόν να τον αποχαιρετά ως «ένα γαλλικό μνημείο».
Για τον απρόβλεπτο, ελβετικής καταγωγής ηθοποιό που έγινε πρώτα διάσημος με τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο «Γυμνοί στον Ήλιο» («Plein Soleil»), την κινηματογραφική μεταφορά του 1960 του μυθιστορήματος της Πατρίσια Χάισμιθ «Ο ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϊ», ίσως πιο ταιριαστή περιγραφή να είναι εκείνη της σφίγγας, όπως σημειώνουν οι New York Times.
Στη χρυσή του περίοδο τη δεκαετία του 1960, ο Ντελόν ήταν γνωστός τόσο για την εντυπωσιακή ομορφιά του όσο και για την απόμακρη, σχεδόν ερπετοειδή ψυχρότητά του. Αυτός ο συνδυασμός γοητείας και κινδύνου τον έκανε ιδανικό για ρόλους δολοφόνου ή εκτελεστή, ακόμη και ηλιοκαμένου πλέιμποϊ, ενώ ενίσχυσε και τη φήμη του ως εμβληματικής μορφής της παρακμιακής Γαλλικής Νουβέλ Βαγκ.
Το νεότερο κοινό που γοητεύεται από την εικόνα και το στιλ του ίσως αγνοεί ότι ο ηθοποιός συνδέθηκε και με μια πραγματική δολοφονία, οι συνέπειες της οποίας απείλησαν ισχυρά τμήματα του γαλλικού κινηματογράφου, τον εγκληματικό υπόκοσμο του Παρισιού και ακόμη και τη γαλλική προεδρία.
Το βιβλίο του Έντουαρντ Τσίζολμ «Murder in Paris ’68» επιχειρεί να ξετυλίξει αυτό το αποτρόπαιο μυστήριο, τρυπώντας την εικόνα του ακαταμάχητου κινηματογραφικού αστέρα που είχε κάποτε χαιρετιστεί ως «ο πιο όμορφος άνδρας στον κόσμο».
«Είμαι οι χαρακτήρες μου», έλεγε ο Ντελόν σε όλη την καριέρα του — και αυτό ακούγεται ανησυχητικό, αφού ο ρόλος που τον έκανε σταρ το 1960 ήταν εκείνος του κοινωνιοπαθούς και δολοφόνου Τομ Ρίπλεϊ στην πρώτη κινηματογραφική μεταφορά του The Talented Mr Ripley της Πατρίσια Χάισμιθ.
Το βιβλίο ξεκινά τον Οκτώβριο του 1968, με τον εντοπισμό μιας σορού τυλιγμένης σε πλαστικό στην άκρη δρόμου έξω από το Παρίσι. Το θύμα ταυτοποιείται ως ο Στέβαν Μάρκοβιτς, 31χρονος Γιουγκοσλάβος με ποινικό μητρώο, του οποίου η τελευταία δηλωμένη διεύθυνση ήταν η έπαυλη του Ντελόν στη Rive Droite.
Ο Μάρκοβιτς, όπως προκύπτει, δεν ήταν απλώς ένας γνωστός του σταρ. Ήταν η σκιά του Ντελόν, ο σωματοφύλακας, ο λακές και συχνά, στα γυρίσματα, ο σωσίας που ο ηθοποιός προτιμούσε για σκηνές που δεν ήθελε ο ίδιος να εκτελέσει.
Την ώρα της δολοφονίας, ο Ντελόν γύριζε το λουσμένο στο φως του ήλιου θρίλερ του Ζακ Ντερέ «Η Πισίνα» («La Piscine») στο Σεν Τροπέ, μαζί με την πρώην σύντροφό του Ρόμι Σνάιντερ. Το άλλοθι του για τον φόνο ήταν ισχυρό. Σύντομα όμως εμφανίστηκε ο αδελφός του Μάρκοβιτς με μια επιστολή που είχε γράψει το θύμα, στην οποία έλεγε ότι αν του συνέβαινε οτιδήποτε, «να μιλήσετε στον Αλέν Ντελόν, καθώς είναι 10.000 τοις εκατό υπεύθυνος».
«Για όλες τις αναποδιές μου, μιλήστε στον Αλέν Ντελόν, ως τον 10.000 τοις εκατό υπεύθυνο. Ο συνεργάτης του [] είναι ο Φρανσουά Μαρκαντονί, Κορσικανός, πραγματικός γκάνγκστερ [] για τα υπόλοιπα φταίει η Ναταλί —η σύζυγος του Αλέν. Μην της μιλήσετε ποτέ, είναι η μεγαλύτερη ψεύτρα στον κόσμο».
Μετά την επιστολή, ξεσπά σάλος και η αστυνομία εξετάζει πιθανά κίνητρα για το γιατί ο διάσημος ηθοποιός μπορεί να ήθελε να σκοτώσει τον σωσία του. Μήπως ο Ντελόν ζήλεψε για το ειδύλλιο του Μάρκοβιτς με τη σύζυγό του, την ηθοποιό και μοντέλο Ναταλί Ντελόν;
Μήπως ο Μάρκοβιτς, που είχε θυελλώδη σχέση με τον εργοδότη του, προσπαθούσε να εκβιάσει τον ηθοποιό με μυστικές φωτογραφίες από όργια της υψηλής κοινωνίας; Μήπως σε αυτές τις φωτογραφίες συμμετείχε ο Ντελόν αλλά και η πρώτη κυρία της Γαλλίας;
Ή μήπως η δολοφονία είχε στόχο να κρύψει μια πιο στενή σχέση ανάμεσα στους δύο άνδρες;
Ο συγγραφέας του βιβλίου δίνει νέα πνοή σε μια άλυτη υπόθεση δολοφονίας 60 ετών. Γράφει σε πρώτο πρόσωπο, συχνά με σύντομες, κοφτές φράσεις, σαν αφηγητής νουάρ ντετέκτιβ.
«Ο Ντελόν είχε αυτό το εφέ — στους άνδρες, στις γυναίκες. Μια ομορφιά που έβγαζε τους ανθρώπους εκτός ισορροπίας. Τους έκανε να κάνουν πράγματα» γράφει.
Οι περιγραφές του είναι υποβλητικές και κινηματογραφικές. Φαντάζεται, για παράδειγμα, το αρχηγείο της αστυνομίας ως «έξι ορόφους γραφειοκρατίας, με παρκέ δάπεδα που μυρίζουν τσιγαρίλα». Οι δικές του έρευνες και οι οξυδερκείς παρεμβάσεις του δίνουν στην αφήγηση έναν σύγχρονο παλμό.
Όμως η ένταση του Murder in Paris ’68 δεν περιορίζεται στο ποιος διέπραξε το έγκλημα στην υψηλή κοινωνία της Γαλλίας. Ο Τσίζολμ χρησιμοποιεί τη δολοφονία ως αφετηρία για να αποτυπώσει τη ριζικά μεταβαλλόμενη γαλλική κοινωνία της δεκαετίας του 1960, καθώς περνούσε από τη μεταπολεμική στωικότητα του Ντε Γκωλ σε πιο ηδονιστικές και υλιστικές εποχές.
«Όταν συνάντησα για πρώτη φορά την υπόθεση Μάρκοβιτς σε μια παρισινή εγκληματολογική βιβλιοθήκη στο Καρτιέ Λατέν, νόμιζα ότι ήταν μια ταινία του Ντελόν που δεν είχα δει. Ένας δολοφονημένος σωματοφύλακας, ο εγκληματικός υπόκοσμος, ένας μελλοντικός πρόεδρος, διεφθαρμένοι κατάσκοποι».
Με αφετηρία το μυστήριο για το αν ο Ντελόν δολοφόνησε ή έδωσε εντολή να δολοφονηθεί ο έμπιστός του, η αφήγηση μετακινείται από την κρεβατοκάμαρα του πρωθυπουργού και της συζύγου του στις φοιτητικές διαμαρτυρίες στη Σορβόννη και από τα κινηματογραφικά σετ της Ριβιέρα στις εγκληματικές φωλιές της διαβόητης γαλλικής μαφίας, της Le Milieu.
Το βιβλίο συνθέτει ένα ζωντανό πανόραμα του σκοτεινού Παρισιού, το οποίο, όπως σημειώνει ο Τσίζολμ, εκείνη την εποχή είχε «περισσότερες κινηματογραφικές οθόνες από οποιαδήποτε άλλη πόλη στον κόσμο».
Στην καρδιά του βρίσκεται η παράλληλη πορεία δύο ανδρών που έμοιαζαν πολύ. Δύο γοητευτικοί outsider, περίπου στην ίδια ηλικία, που αποτινάσσουν τα δύσκολα παιδικά τους χρόνια και φτάνουν στην ελίτ της Γαλλίας που φλέγεται. Ο ένας γίνεται θεός. Ο άλλος ξυλοκοπείται, πυροβολείται και πετιέται σε ένα χαντάκι.
Στη σκοτεινή χρονολογική καταγραφή του Τσίζολμ, δεν αργεί να γίνει αισθητή η σκληρότητα και η μνησικακία του Ντελόν, την ώρα που ο αναγνώστης συμπάσχει ολοένα και περισσότερο με τον απεγνωσμένο και παραπλανημένο Μάρκοβιτς. Νωρίς, η αστυνομία συγκρίνει τους δύο άνδρες: «Ο ένας παίζει εγκληματίες. Ο άλλος είναι ένας», γράφει ο Τσίζολμ.
Μέχρι το τέλος του βιβλίου, η διάκριση αυτή δεν μοιάζει πλέον τόσο βέβαιη.
Ακολουθεί απόσπασμα από το βιβλίο όπως δημοσιεύτηκε στην The Telegraph:
Στις 26 Οκτωβρίου 1968, ο Αλεξάντερ Μάρκοβιτς πέρασε την πόρτα του αστυνομικού τμήματος στην οδό Φομπούργκ Σεντ-Ονορέ 127 και ζήτησε να μιλήσει με τον επιθεωρητή που είχε αναλάβει την υπόθεση δολοφονίας του αδελφού του. Είχε σημαντικές πληροφορίες, όπως είπε.
Πρώην αξιωματικός του γιουγκοσλαβικού ναυτικού, ο Αλεξάντερ είχε ταξιδέψει στο Παρίσι από τη Τεργέστη, όπου εργαζόταν στον τομέα των «εισαγωγών-εξαγωγών». Ήταν ψηλός, με φαρδείς ώμους, αραιωμένα μαλλιά και βαρύ σαγόνι, και έμοιαζε μεγαλύτερος από τα 38 του χρόνια. Πολύ λιγότερο εμφανίσιμος από τον Στέβαν, ο οποίος λίγες εβδομάδες νωρίτερα είχε βρεθεί πεταμένος σε δάσος έξω από τις Βερσαλλίες, με το κεφάλι του παραμορφωμένο από το ξύλο.
Οι χωροφύλακες είχαν αρχικά αρχειοθετήσει την υπόθεση ως καυγά μεταξύ αστέγων. Στη συνέχεια όμως ταυτοποίησαν τα δακτυλικά αποτυπώματα και αναγνώρισαν το πτώμα: Στέβαν Μάρκοβιτς, 31 ετών, πολιτικός πρόσφυγας — και, περίεργα, δηλωμένος ως κάτοικος στην οδό Messine 22, την κατοικία του Αλέν Ντελόν, για τον οποίο φάνηκε ότι εργαζόταν ως σωματοφύλακας.
Μια μεταγενέστερη συνέντευξη με τον Ντελόν δεν απέδωσε καρπούς, καθώς ισχυρίστηκε ότι μόλις που γνώριζε τον άνθρωπο.
Ο Αλεξάντερ έβγαλε από τον χαρτοφύλακά του αντίγραφο χειρόγραφης επιστολής με σφραγίδα ταχυδρομείου Παρισιού, 25 Σεπτεμβρίου. «Από τον αδελφό μου», είπε. Μεταφράζοντας από τα σερβικά —και παραλείποντας ορισμένα σημεία που έδειχναν πόσο παρανοϊκός είχε γίνει ο Στέβαν τους μήνες πριν από τον θάνατό του— μπήκε κατευθείαν στην ουσία.
«Θεωρήστε ό,τι γράφω ως μια κατάθεση» έγραφε ο νεκρός. «Αν μου συμβεί κάτι, έτσι θα ξέρετε πού να ψάξετε και από ποιον να ζητήσετε απαντήσεις».
Ο Αλεξάντερ κοίταξε τον επιθεωρητή για να βεβαιωθεί ότι είχε την προσοχή του. «Για όλες τις αναποδιές μου, μιλήστε στον Αλέν Ντελόν, ως τον 10.000 τοις εκατό υπεύθυνο. Ο συνεργάτης του [] είναι ο Φρανσουά Μαρκαντονί, Κορσικανός, πραγματικός γκάνγκστερ [] για τα υπόλοιπα φταίει η Ναταλί —η σύζυγος του Αλέν. Μην της μιλήσετε ποτέ, είναι η μεγαλύτερη ψεύτρα στον κόσμο».
Στις 1 Νοεμβρίου 1968, ο 78χρονος πρόεδρος Σαρλ ντε Γκωλ βρισκόταν πάνω από τον τάφο της κόρης του όταν τον διέκοψε ο γενικός γραμματέας του, κρατώντας φάκελο με υλικό που είχαν συγκεντρώσει η αστυνομία και οι μυστικές υπηρεσίες για την υπόθεση Μάρκοβιτς. Φωτογραφίες γνωστών γκάνγκστερ, φωτογραφίες παρακολούθησης, υποκλοπές τηλεφωνημάτων, ανώνυμες αναφορές μυστικών πρακτόρων, αλλά το πιο επικίνδυνο ήταν το όνομα του πρώην πρωθυπουργού του Ντε Γκωλ, του ανθρώπου που οι περισσότεροι πίστευαν ότι θα γινόταν ο επόμενος πρόεδρος: του Ζορζ Πομπιντού.
Επικράτησε σιγή στο δωμάτιο. Χωρίς να διακόψει την οπτική επαφή, ο επιθεωρητής σήκωσε το τηλέφωνο και ζήτησε να τον συνδέσουν με τον ανακριτή στις Βερσαλλίες.
Γνώριζαν ήδη τον Μαρκαντονί, έναν πρώην μαχητή της Αντίστασης που μετατράπηκε σε αρχηγό του εγκλήματος και ήταν γνωστός για το κομψό του ντύσιμο, τα πούρα Αβάνας και τη φημολογούμενη —αλλά αναπόδεικτη— σύνδεσή του με διάφορα συμβόλαια θανάτου. Ο ίδιος επέμενε ότι ο πλούτος του οφειλόταν στην απίστευτη τύχη του στα στοιχήματα και τις ιπποδρομίες.
Πέρα από την επίσημη έρευνα, η αστυνομία είχε ακούσει και δύο άλλες φήμες που κυκλοφορούσαν στο Παρίσι. Στα κακόφημα μπαρ του Πιγκάλ έλεγαν ότι η επίσημη νεκροψία ήταν συγκάλυψη και ότι ο Στέβαν δεν είχε ξυλοκοπηθεί μέχρι θανάτου αλλά είχε εκτελεστεί με μια σφαίρα στο πίσω μέρος του κεφαλιού.
Παράλληλα, στις πιο σικ μπρασερί του Σεν-Ζερμέν-ντε-Πρε και στο πίσω μέρος των κυβερνητικών αυτοκινήτων, κυκλοφορούσε η φήμη ότι ο Στέβαν οργάνωνε όργια για την ελίτ και τραβούσε φωτογραφίες για να τις χρησιμοποιήσει για εκβιασμό.
Οι φήμες στο Παρίσι φούντωσαν μέσα στον Οκτώβριο. Όλοι, ακόμη και ο Τύπος, φαινόταν να ξέρουν τι είχε συμβεί. Κάποιοι έλεγαν πως είχαν και ονόματα. Ο Στέβαν, στο μεταξύ, παρουσιαζόταν άλλοτε ως πλέιμποϊ, άλλοτε ως χαρτοκλέφτης, εκβιαστής, εγκληματικός εγκέφαλος ή ακόμη και ξένος πράκτορας.
Στις 1 Νοεμβρίου 1968, ο 78χρονος πρόεδρος Σαρλ ντε Γκωλ βρισκόταν πάνω από τον τάφο της κόρης του όταν τον διέκοψε ο γενικός γραμματέας του, κρατώντας έναν φάκελο με υλικό που είχε συγκεντρώσει η αστυνομία και οι μυστικές υπηρεσίες για την υπόθεση. Φωτογραφίες γνωστών γκάνγκστερ, φωτογραφίες παρακολούθησης, υποκλοπές τηλεφωνημάτων, ανώνυμες αναφορές μυστικών πρακτόρων, αλλά το πιο επικίνδυνο ήταν το όνομα του πρώην πρωθυπουργού του Ντε Γκωλ, του ανθρώπου που οι περισσότεροι πίστευαν ότι θα ήταν ο επόμενος πρόεδρος: Ζορζ Πομπιντού.
«Η άνοδός του Ντελόν ήταν μετεωρική. Σε 10 χρόνια, είχε περάσει από έναν απολύτως άγνωστο σε έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους και σεβαστούς ηθοποιούς στον κόσμο. Η ομορφιά του ήταν καθηλωτική, το ταλέντο του αδιαμφισβήτητο. Ήταν τέτοια που το 1964, το Γαλλικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου πραγματοποίησε μια τριήμερη αναδρομική έκθεση του έργου του —μια τιμή που συνήθως επιφυλάσσεται για τη συνολική προσφορά ζωής. Ο Ντελόν ήταν μόλις 28 ετών».
View this post on Instagram
«Πόσοι άνθρωποι το γνωρίζουν;» ρώτησε ο Ντε Γκωλ.
«Μόνο τρεις υπουργοί, κύριε».
Αυτό δεν ήταν αλήθεια, και ο γενικός γραμματέας το γνώριζε. Όλοι στο Παρίσι μιλούσαν γι’ αυτό.
Κανείς δεν μπορούσε τότε να γνωρίζει ότι, όταν το πτώμα του Στέβαν ανακαλύφθηκε κοντά στις Βερσαλλίες, ο άνθρωπος που θα έπαιρνε την κεντρική θέση στην έρευνα βρισκόταν σε κινηματογραφικό σετ στο Σεν Τροπέ, υποδυόμενος έναν χαρακτήρα που δολοφονεί τον καλύτερό του φίλο. Τους μήνες που ακολούθησαν, όταν οι ντετέκτιβ κάθισαν τελικά μαζί του, τα απομαγνητοφωνημένα κείμενα εκείνων των συνεντεύξεων διαβάζονταν σαν σενάριο.
Οι ερευνητές επισκέφθηκαν τον Ντελόν στη νοικιασμένη βίλα του στο Σεν Τροπέ. «Έχετε ακούσει για τον Στέβαν Μάρκοβιτς, υποθέτουμε», είπε ένας.
Ο Ντελόν εξέπνευσε μια μακριά στήλη καπνού, με τα φρύδια σμιγμένα σαν να σκεφτόταν βαθιά. «Τίποτα δεν θα μπορούσε να με προετοιμάσει για ένα τέτοιο πράγμα», είπε τελικά, ψυχρά. Παραδέχτηκε ότι ο Στέβαν ήταν φίλος και ότι δεν ήταν ακριβώς υπάλληλος, αλλά πως του είχε δώσει βεβαίωση μισθοδοσίας για να δικαιολογήσει την ιδιότητά του ως πολιτικού πρόσφυγα.
«Ποιος θα μπορούσε να έχει σκοτώσει τον Στέβαν;» ρώτησε ένας από τους ντετέκτιβ.
Ακολούθησε μακρά σιωπή. Τζίτζικες ακούγονταν έξω. Μέσα στη βίλα επικρατούσε σιωπή. Η σκηνή έμοιαζε γραμμένη για ταινία. Ο Ντελόν κράτησε τη στιγμή, πήρε ανάσα και έχτισε την ένταση πριν απαντήσει.
«Δεν έχω απολύτως καμία ιδέα», είπε. «Η σχέση μας τελείωσε όταν έφυγα από την οδό Messine. Είχε γίνει αδιάκριτος. Δεν ήταν πλέον μέρος της ζωής μου».
«Πότε τον είδατε για τελευταία φορά;»
«Αρχές Αυγούστου. Στο Παρίσι. Ήταν να κατέβει για τα γυρίσματα. Αλλά δεν εμφανίστηκε ποτέ».
Η συνέντευξη κράτησε μέχρι τη νύχτα. Ο Ντελόν δεν έχασε την ψυχραιμία του ούτε στιγμή. Ούτε μία φορά δεν βγήκε από τον ρόλο του.
Ήταν είτε η συμπεριφορά ενός αθώου ανθρώπου είτε κάποιου που είχε πάψει προ πολλού να ξεχωρίζει τον εαυτό του από τους ρόλους που υποδυόταν. Ο συγγραφέας γράφει ότι πέρασε τέσσερα χρόνια προσπαθώντας να καταλάβει ποιο από τα δύο ίσχυε.
Το 1968, ο Ντελόν ήταν 33 ετών. Η πορεία του ήταν μετεωρική. Σε 10 χρόνια, είχε περάσει από έναν άγνωστο σε έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους και σεβαστούς ηθοποιούς στον κόσμο. Η ομορφιά του ήταν καθηλωτική και το ταλέντο του αδιαμφισβήτητο. Είχε ήδη συνεργαστεί με μερικούς από τους μεγαλύτερους σκηνοθέτες της εποχής: Μέλβιλ, Βισκόντι, Αντονιόνι, Καβαλιέ, Κλεμάν.
Παρά τη φήμη του, πάντα υπήρχε ένα πέπλο μυστηρίου γύρω από τον γαλανομάτη αριστοτέχνη, ένα μυστήριο που ο Ντελόν δεν θέλησε ποτέ να διαλύσει. Είχε καταταγεί στο ναυτικό ως ανήλικος και είχε σταλεί στον πόλεμο της Ινδοκίνας. Από τότε που επέστρεψε το 1956, τριγυρνούσε στα πιο σκοτεινά μέρη του Πιγκάλ. Καμία τυπική εκπαίδευση, καμία δραματική σχολή. Και ύστερα, ξαφνικά, ήταν παντού.
Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1960, μαζί με τα αυτοκίνητα Renault και την Μπριζίτ Μπαρντό, ήταν ένα από τα μεγαλύτερα εξαγώγιμα προϊόντα της Γαλλίας.
«Ο Ντελόν στεκόταν με το ένα πόδι στον κόσμο της λάμψης και με το άλλο στον κόσμο που προηγήθηκε —τον κόσμο της τιμής και της ομερτά, των ανδρών που κρατούσαν τον λόγο τους και έλυναν τα προβλήματά τους σε καπνισμένα καταγώγια. Γι’ αυτό ίσως ήταν τόσο δύσκολο, όταν η υπόθεση Μάρκοβιτς εξερράγη, να γνωρίζει κανείς πού τελείωνε η οθόνη και πού άρχιζε ο άνθρωπος».
View this post on Instagram
Τόσο μεγάλη ήταν η άνοδός του, ώστε το 1964 το Γαλλικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου πραγματοποίησε μια τριήμερη αναδρομική έκθεση του έργου του —τιμή που συνήθως επιφυλάσσεται για τη συνολική προσφορά ζωής. Ο Ντελόν ήταν μόλις 28 ετών και αρκετές από τις ταινίες του θεωρούνταν ήδη αριστουργήματα.
«Είμαι οι χαρακτήρες μου», έλεγε επανειλημμένα σε όλη την καριέρα του — και αυτό είναι ανησυχητικό, αφού ο ρόλος που τον έκανε πρώτα σταρ το 1960 ήταν εκείνος του κοινωνιοπαθούς Τομ Ρίπλεϊ στην πρώτη κινηματογραφική μεταφορά του The Talented Mr Ripley της Πατρίσια Χάισμιθ. Ο Ρίπλεϊ, ο χαμαιλέοντας χωρίς παρελθόν· ο άνθρωπος που καθρεφτίζει τους άλλους για να επιβιώσει και τελικά τους δολοφονεί για να πάρει τη θέση τους.
Από τότε και μετά, ο Ντελόν είχε «κατοικήσει» το δέρμα εκτελεστών, κατεστραμμένων μποξέρ, συναισθηματικά κενών χρηματιστών, φιλόδοξων ευγενών, λιποτακτών της Λεγεώνας των Ξένων, ληστών τραπεζών και ανταρτών.
Στο παρασκήνιο, η Γαλλία περνούσε κάτι ανάλογο: μια ανήσυχη, συνεχώς μεταβαλλόμενη περίοδο, ανάμεσα σε έναν παραδοσιακό καθολικό προπολεμικό κόσμο και σε κάτι νεότερο που δεν είχε ακόμη διαμορφωθεί. Πουθενά αυτό δεν ήταν πιο έντονο από ό,τι στον κινηματογράφο, με το Παρίσι στο επίκεντρο αυτής της επανάστασης. Η Νουβέλ Βαγκ είχε ξαναγράψει τους κανόνες και ο κινηματογράφος άρχισε να μοιάζει με τη ζωή: χαοτικός, κατακερματισμένος, γυρισμένος σε πραγματικούς χώρους με πραγματικό φως. Η οθόνη και ο δρόμος είχαν γίνει το ίδιο μέρος.
Ο Ντελόν στεκόταν με το ένα πόδι σε εκείνον τον κόσμο και με το άλλο στον κόσμο που προηγήθηκε —τον κόσμο της τιμής και της ομερτά, των ανδρών που κρατούσαν τον λόγο τους και έλυναν τα προβλήματά τους σε καπνισμένα πίσω δωμάτια. Ήταν το σημείο όπου συναντήθηκαν και γι’ αυτό ίσως ήταν τόσο δύσκολο, όταν η υπόθεση Μάρκοβιτς εξερράγη, να ξέρει κανείς πού τελείωνε η οθόνη και πού άρχιζε ο άνθρωπος.
«Θα είναι φίλος μου για πάντα», δήλωσε ο Ντελόν στους New York Times το 1970 για τον γκάνγκστερ Μαρκαντονί. Όταν ρωτήθηκε από έναν δημοσιογράφο τι σήμαινε για εκείνον η φιλία, απάντησε: «Ένας φίλος είναι κάποιος που μπορείς να καλέσεις στις τρεις το πρωί. Να του πεις ότι διέπραξες ένα έγκλημα και να σε ρωτήσει: “Πού είναι το πτώμα;”».
Η σχέση μου με τον Ντελόν ξεκίνησε το 2011, στις αρχές της δεκαετίας των 20 μου, στους ανεξάρτητους κινηματογράφους του Παρισιού. Υπήρχε κάτι ακαταμάχητο στην παρουσία του στην οθόνη —η ανεπιτήδευτη ψυχραιμία, η κομψότητα στο ντύσιμο, ο τρόπος που έκανε το πέρασμα από ένα δωμάτιο να μοιάζει επικίνδυνο.
Στην οθόνη, η ομορφιά του ήταν σαγηνευτική, εύθραυστη αλλά και σκληρή. Εκτός οθόνης, οι ίδιες ποιότητες προσέλκυαν διαφορετικό κοινό. Πολλοί αρχηγοί του εγκλήματος, ανάμεσά τους και ο Μεμέ Γκουερίνι, ο αρχηγός της μαφίας της Μασσαλίας, τον περιλάμβαναν στους φίλους τους. Δεν υποδυόταν απλώς αυτούς τους άνδρες — τους γνώριζε.
Και όμως, αναγνωρίζουμε κάτι στον Ντελόν. Είναι ο καταραμένος αντι-ήρωας με την αγγελική εμφάνιση. Εκφράζει εκείνο το κομμάτι του εαυτού μας που δεν θέλουμε να κοιτάξουμε πολύ προσεκτικά — τις σκοτεινότερες παρορμήσεις, τις αμοραλιστικές σκέψεις, τους δρόμους που δεν πρέπει να ακολουθηθούν. Αυτή είναι η δύναμή του.
Όταν συνάντησα για πρώτη φορά την υπόθεση Μάρκοβιτς σε μια παρισινή εγκληματολογική βιβλιοθήκη στο Καρτιέ Λατέν, νόμιζα ότι ήταν μια ταινία του Ντελόν που δεν είχα δει. Ένας δολοφονημένος σωματοφύλακας, ο εγκληματικός υπόκοσμος, ένας μελλοντικός πρόεδρος, διεφθαρμένοι κατάσκοποι.
Αυτό που ξεκίνησε ως περιέργεια μετατράπηκε σε τετραετές πρότζεκτ: συναντήσεις με συνταξιούχους αστυνομικούς, κατασκόπους και δημοσιογράφους, και στη συνέχεια μελέτη των ακόμη απόρρητων αρχείων του γαλλικού κράτους. Αυτό που βρέθηκε ήταν πιο παράξενο από τη φαντασία, με περισσότερες ανατροπές από θρίλερ. Η λεπτή γραμμή ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα θόλωσε ακόμη περισσότερο, όπως και εκείνη ανάμεσα στο έγκλημα και την πολιτική.
Όταν οι φήμες στο Πιγκάλ έγιναν αδύνατο να αγνοηθούν, έγινε εκταφή του Στέβαν και πραγματοποιήθηκε δεύτερη νεκροψία. Οι φωτογραφίες είναι οδυνηρές. Ένας άνθρωπος που ο συγγραφέας προσπαθούσε να γνωρίσει μέσα από τις επιστολές που άφησε πίσω του και τα λόγια όσων τον ήξεραν βρισκόταν μπροστά του, σε κατάσταση μερικής αποσύνθεσης.
Προσπαθούσε να μπει στο μυαλό του — και τώρα έβλεπε κυριολεκτικά το εσωτερικό του κρανίου του. Δεν είχε ξυλοκοπηθεί μέχρι θανάτου. Η μικρή οπή επιβεβαίωσε αυτό που έλεγαν στο Πιγκάλ: ο Στέβαν είχε δολοφονηθεί. Μια σφαίρα 9 χιλιοστών στο πίσω μέρος του κεφαλιού.
Υπήρχε τεράστιος όγκος υλικού στο αρχείο — ένας ιστορικός τον υπολόγισε σε πέντε τόνους: απομαγνητοφωνήσεις υποκλοπών, συνεντεύξεις με γκάνγκστερ, φωτογραφίες νεκροψίας, αναφορές βαλλιστικής, φωτογραφίες παρακολούθησης του Ντελόν, οι ιδιωτικοί τραπεζικοί λογαριασμοί του, συνεντεύξεις με όσους ισχυρίζονταν ότι είχαν κοιμηθεί μαζί του. Η ζωή του ανθρώπου διαλύθηκε εντελώς.
Ωστόσο, ο Ντελόν δεν κλονίστηκε ποτέ, ακόμη κι όταν αποκαλύφθηκε ότι ο Στέβαν κοιμόταν με τη σύζυγό του, Ναταλί. Ο ίδιος επέμενε ότι ο Στέβαν ήταν κάποιος που είχε βοηθήσει, αλλά που άρχισε να ξεφεύγει και γι’ αυτό αποκλείστηκε από τον στενό του κύκλο. Η λέξη στην οποία επανερχόταν ήταν τιμή.
Η πορεία του Στέβαν ήταν εκείνη ενός μοιραίου ήρωα της Νουβέλ Βαγκ: ο μικροαπατεώνας που ανέβηκε κάθε σκαλοπάτι της γαλλικής κοινωνίας για να φτάσει ακριβώς στην κορυφή, παρτάροντας με μοντέλα, τραγουδιστές, ηθοποιούς και κάθοντας σε τραπέζια πόκερ με την ελίτ του εγκληματικού κόσμου.
Ο συγγραφέας αρχίζει να βλέπει τον εαυτό του στον Στέβαν. Όχι με τον τρόπο που αναγνώρισε μια σκοτεινότερη έλξη στον Ντελόν, αλλά στην ορμή, στον φόβο της αποτυχίας και, τελικά, στην εμμονή που μοιράζονταν και οι δύο. Ακολουθώντας τα βήματά του μπόρεσε να πλησιάσει τον στενό κύκλο του κόσμου του Ντελόν και να δει την επίδραση που είχε στους ανθρώπους.
Το διαμέρισμά του μετατράπηκε σε ένα παράξενο εικονοστάσι για τον Ντελόν, γεμάτο συνεντεύξεις περιοδικών, παλιές εφημερίδες, βιβλία βιβλιοθήκης και DVD. Ήταν ένα χάος, όπως και το δωμάτιο του Στέβαν όταν το έψαξε η αστυνομία. Μόνο που το δικό του δεν είχε λεηλατηθεί από κάποιον άλλον που έψαχνε κάτι, αλλά μόνο από τον ίδιο. Ο Στέβαν κουβαλούσε τη φωτογραφία του Ντελόν στο πορτοφόλι του και ένα μεγάλο πορτρέτο του δίπλα στο κρεβάτι του — αντικείμενα που, μαζί με αρκετά άλλα, εξαφανίστηκαν μετά τον θάνατό του. Ένας φίλος είπε: «Γινόταν κάποιος άλλος γύρω τους. Εξαφανιζόταν εντελώς».
Στο τέλος, τον κατέστρεψε. Τον κατέστρεψε μέχρι σημείου ολοκληρωτικού αφανισμού.
Σε μια ακόμη απόκοσμη απήχηση του Ρίπλεϊ, τα ρούχα που φορούσε ο Στέβαν όταν βρέθηκε ανήκαν στον Ντελόν.
Η έρευνα για τη δολοφονία κράτησε επτά χρόνια. Ο Μαρκαντονί συνελήφθη, φυλακίστηκε χωρίς κατηγορίες και αφέθηκε ελεύθερος. Παρά την εμπλοκή σχεδόν όλων των αστυνομικών δυνάμεων της Ευρώπης, του FBI και της Interpol, κανείς δεν κατηγορήθηκε για τον θάνατο του Στέβαν. Η γαλλική αστυνομία δεν μπόρεσε να πει ακριβώς πότε, πού ή γιατί δολοφονήθηκε. Η υπόθεση παραμένει ανεξιχνίαστη.
Ο Πομπιντού άντεξε την καταιγίδα και έγινε πρόεδρος. Μόλις ανέλαβε την εξουσία, φρόντισε για την αποδιοργάνωση των μυστικών υπηρεσιών, κρατώντας σημειωματάριο στο οποίο κατέγραφε κάθε όνομα που συνδεόταν με την υπόθεση που είχε επιχειρήσει να τον καταστρέψει. Το σημειωματάριο βρίσκεται στην κατοχή του βιογράφου του, με την οδηγία να δημοσιευτεί μόνο όταν όλοι οι εμπλεκόμενοι θα έχουν πεθάνει. Στο τέλος των απομνημονευμάτων του, ο Πομπιντού έγραψε ότι δεν μπορούσε να αποκλειστεί η εμπλοκή ξένης δύναμης.
Όσο για τον Μαρκαντονί, όταν τον πίεζαν για την υπόθεση Μάρκοβιτς, απαντούσε απλά: «Υπάρχουν μόνο τρεις άνθρωποι που ξέρουν την αλήθεια: εγώ, ο Ντελόν και ο Θεός. Και ο Θεός δεν καρφώνει». Όπως τα περισσότερα πράγματα στη ζωή του Ντελόν, ακούγεται σαν ατάκα από ταινία.
Ο Ντελόν πέθανε το 2024, μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο, αλλά εκείνος και ο Μαρκαντονί είχαν παραμείνει σταθεροί φίλοι μετά την υπόθεση.
«Θα είναι φίλος μου για πάντα», δήλωσε ο Ντελόν στους New York Times το 1970. Η φιλία ήταν κάτι που μετρούσε για τον Ντελόν. Όταν ρωτήθηκε από δημοσιογράφο τι σήμαινε ακριβώς για εκείνον, απάντησε: «Ένας φίλος; Είναι κάποιος που μπορείς να καλέσεις στις τρεις το πρωί και να πεις ότι διέπραξες ένα έγκλημα — και να σε ρωτήσει: “Πού είναι το πτώμα;”».
Το βιβλίο Murder in Paris ’68; a True Story of Death and Glamour του Έντουαρντ Τσίλζομ κυκλοφόρησε στη Βρετανία τον Απρίλιο και στις ΗΠΑ τώρα.
