Κάνοντας μια βόλτα σε κάθε γειτονιά, δύσκολα περνά απαρατήρητη η έκρηξη από γυμναστήρια, στούντιο Pilates και χώρους CrossFit που εμφανίζονται σχεδόν σε κάθε οικοδομικό τετράγωνο. Η ιστορία της γυμναστικής δείχνει ότι η άσκηση δεν είναι μόνο θέμα υγείας, αλλά έχει γίνει κομμάτι της καθημερινότητας, της κοινωνικής ζωής και της εικόνας που θέλει να προβάλλει κανείς.
Τα βάρη, η μυϊκή ενδυνάμωση και η σωματική διάπλαση βρίσκονται στο επίκεντρο μιας κουλτούρας που δεν περιορίζεται στη φυσική κατάσταση, αλλά αγγίζει την εμφάνιση, την αυτοπεποίθηση και την προσωπική ταυτότητα.
Ενδεικτικό είναι ότι, σύμφωνα με στοιχεία από τη Βρετανία, περισσότεροι από ένας στους τέσσερις νέους ενήλικες θεωρούν τη συνδρομή τους στο γυμναστήριο σημαντικότερη από τις διακοπές ή τις εξόδους για φαγητό. Παράλληλα, δεδομένα του Sport England καταγράφουν μια μετατόπιση της Gen Z από δραστηριότητες όπως το τρέξιμο, η κολύμβηση και τα ομαδικά προγράμματα προς την προπόνηση με βάρη.
Ωστόσο, όσο σύγχρονη κι αν μοιάζει αυτή η εμμονή με τη γυμναστική, η σύνδεση της άσκησης με την κοινωνική ταυτότητα, την εξωτερική εμφάνιση και τα κυρίαρχα πρότυπα κάθε εποχής έχει ιστορία τουλάχιστον δύο αιώνων. Άλλοτε οι άνθρωποι γυμνάζονταν για να γίνουν καλύτεροι στρατιώτες, άλλοτε για να ανταποκριθούν στα πρότυπα ομορφιάς και άλλοτε για να προστατεύσουν την υγεία τους.
Όπως εξηγούν σε άρθρο τους στο The Conversation η Δρ Κλερ Γουόρντεν και ο Δρ Κόνορ Χέφερναν, η ιστορία της γυμναστικής αποκαλύπτει ότι η σωματική άσκηση δεν υπήρξε ποτέ αποκλειστικά ζήτημα υγείας. Αντιθέτως, ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι γυμνάζονται αντανακλά τις κοινωνικές, πολιτικές και πολιτισμικές αντιλήψεις της εποχής τους.
Όταν οι μύες αποτελούσαν ζήτημα εθνικής ισχύος
Η σύγχρονη οργανωμένη γυμναστική συνδέεται, παραδόξως, με τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη.
Το 1806, η εισβολή των γαλλικών στρατευμάτων στην Πρωσία προκάλεσε μια στρατιωτική ήττα που ο Φρίντριχ Λούντβιχ Γιαν ερμήνευσε με έναν ιδιαίτερο τρόπο: πίστευε ότι οι Πρώσοι είχαν χάσει επειδή υστερούσαν σε σωματική δύναμη.
Για τον Γιαν, η ενίσχυση ενός έθνους δεν περνούσε μόνο από τον στρατιωτικό εξοπλισμό, αλλά και από τη φυσική κατάσταση των πολιτών του.
Το 1811 δημιούργησε έναν υπαίθριο χώρο εκγύμνασης, όπου νεαροί άνδρες προπονούνταν στο τρέξιμο, στην αναρρίχηση, στην πάλη και στα άλματα. Στον ίδιο αποδίδεται και η επινόηση οργάνων όπως το μονόζυγο και οι παράλληλοι ζυγοί.
Η πρακτική αυτή εξαπλώθηκε σταδιακά στην Ευρώπη, με την Αγγλία να αποκτά την πρώτη υπαίθρια σχολή γυμναστικής το 1825.
Η βασική αντίληψη ήταν απλή: ένα ισχυρό κράτος χρειαζόταν ισχυρά σώματα.
Έτσι, η σωματική άσκηση συνδέθηκε με την πειθαρχία, την εθνική υπερηφάνεια και τη στρατιωτική ετοιμότητα. Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, αντίστοιχα συστήματα γυμναστικής αναπτύχθηκαν τόσο για άνδρες όσο και για γυναίκες.
Ναπολέων Βοναπάρτης
Η στιγμή που το σώμα έγινε θέαμα
Προς τα τέλη του 19ου αιώνα, η σωματική δύναμη άρχισε να αποκτά και μια διαφορετική διάσταση: μετατράπηκε σε θέαμα.
Στη βικτωριανή εποχή, οι επιδείξεις δύναμης αποτελούσαν δημοφιλή μορφή διασκέδασης. Άνδρες με εντυπωσιακή μυϊκή διάπλαση ανέβαιναν στη σκηνή, σήκωναν μεγάλα βάρη και πραγματοποιούσαν κατορθώματα που προκαλούσαν τον θαυμασμό του κοινού.
Ανάμεσά τους ξεχώριζε ο Τσαρλς Σαμψών Σάμπσον, γνωστός για την ικανότητά του να σπάει αλυσίδες με το στήθος του.
Το 1889, όμως, ένας άλλος αθλητής έμελλε να αλλάξει την αντίληψη για το ιδανικό σώμα.
Ο Γιουτζίν Σάντοου εμφανίστηκε σε θέατρο του Λονδίνου, ανταποκρινόμενος σε πρόκληση του Σάμπσον. Εκείνο που εντυπωσίασε δεν ήταν μόνο η δύναμή του, αλλά κυρίως η εμφάνισή του. Ο Σάντοου είχε ένα σώμα με έντονη μυϊκή γράμμωση και συμμετρικές αναλογίες.
Ο Σάντοου έγινε ένα από τα πρώτα μεγάλα πρότυπα σωματικής διάπλασης. Ο Ντάντλεϊ Σάρτζεντ του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ τον περιέγραψε ως το καλύτερο δείγμα ανδρισμού.
Το 1901 διοργάνωσε στο Λονδίνο έναν από τους πρώτους μεγάλους διαγωνισμούς bodybuilding, ενώ δημιούργησε μια ολόκληρη επιχείρηση γύρω από το όνομά του.
Πουλούσε προγράμματα εκγύμνασης δι αλληλογραφίας, εξέδιδε περιοδικό και διαφήμιζε ακόμη και κακάο.
Ουσιαστικά, είχε αντιληφθεί κάτι που σήμερα αποτελεί βασική αρχή της βιομηχανίας του fitness. Ποιο ήταν αυτό; Ότι ένα γυμνασμένο σώμα μπορεί να γίνει εμπορικό προϊόν.
Η άσκηση άρχισε να συνδέεται όλο και περισσότερο με το αν και κατά πόσο θεωρείται ένα άτομο ελκυστικό, την κοινωνική αποδοχή και την προσωπική επιτυχία.
Voir cette publication sur Instagram
Από την καθιστική ζωή στην επανάσταση της αερόβιας
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η συζήτηση για τη γυμναστική απέκτησε νέα κατεύθυνση.
Το πρόβλημα δεν ήταν πλέον η προετοιμασία δυνατών στρατιωτών ή η δημιουργία εντυπωσιακών σωμάτων, αλλά οι συνέπειες της καθιστικής ζωής.
Μια έρευνα του 1953, με επικεφαλής τον επιδημιολόγο Τζέρι Μόρις, έδειξε ότι οι οδηγοί λεωφορείων του Λονδίνου εμφάνιζαν περισσότερα περιστατικά καρδιοπάθειας από τους εισπράκτορες, οι οποίοι κινούνταν διαρκώς κατά τη διάρκεια της εργασίας τους.
Η διαφορά αυτή ανέδειξε τη σημασία της καθημερινής σωματικής δραστηριότητας για την καρδιαγγειακή υγεία.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι καρδιακές παθήσεις αποτελούσαν ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία, οι γιατροί άρχισαν να ενθαρρύνουν το αργό τρέξιμο.
Το jogging, που είχε ήδη αναπτυχθεί στη Νέα Ζηλανδία, εξαπλώθηκε στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1960 και συνέβαλε στη δημιουργία μιας νέας κουλτούρας άσκησης.
Τα γυμναστήρια άρχισαν να προσελκύουν ανθρώπους που μέχρι τότε δεν είχαν ιδιαίτερη σχέση με τη σωματική δραστηριότητα.
Η αερόβια γυμναστική έγινε εξαιρετικά δημοφιλής, ιδιαίτερα μεταξύ των γυναικών.
Το 1969, η Τζάκι Σόρενσεν συνδύασε την άσκηση με τη μουσική και τον χορό, δημιουργώντας προγράμματα που περιλάμβαναν στοιχεία από την τζαζ, το τσα-τσα και άλλους χορούς.
Η μεγάλη έκρηξη, ωστόσο, ήρθε τη δεκαετία του 1980, όταν η Τζέιν Φόντα μετέφερε τη γυμναστική από τις αίθουσες προπόνησης στα σπίτια.
Το 1982 κυκλοφόρησε τη διάσημη βιντεοκασέτα της με ασκήσεις, η οποία γνώρισε τεράστια εμπορική επιτυχία.
Πλέον, κάποιος μπορούσε να γυμναστεί χωρίς να χρειάζεται να επισκεφθεί γυμναστήριο, ακολουθώντας τις οδηγίες μιας κινηματογραφικής σταρ μπροστά στην τηλεόρασή του.
Voir cette publication sur Instagram
Ο Σβαρτσενέγκερ και η κυριαρχία των μυών
Την ίδια περίοδο, μια διαφορετική εικόνα του γυμνασμένου σώματος αποκτούσε τεράστια δημοτικότητα.
Το 1977, το ντοκιμαντέρ Pumping Iron σύστησε στο ευρύ κοινό τον Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ, έναν Αυστριακό bodybuilder που σύντομα θα εξελισσόταν σε παγκόσμιο κινηματογραφικό αστέρα.
Ο Σβαρτσενέγκερ, με τη βοήθεια του επιχειρηματία Τζο Γουίντερ, συνέβαλε καθοριστικά στην εμπορική επιτυχία του bodybuilding.
Η μυϊκή του διάπλαση έγινε πρότυπο για μια ολόκληρη γενιά.
Οι πρωταγωνιστές των ταινιών δράσης άρχισαν να εμφανίζονται με ολοένα πιο γυμνασμένα σώματα, ενώ η επιρροή της συγκεκριμένης αισθητικής επεκτάθηκε ακόμη και στα παιδικά παιχνίδια.
Ο Σιλβέστερ Σταλόνε συνεργάστηκε με τον Φράνκο Κολούμπου, συναθλητή του Σβαρτσενέγκερ, προκειμένου να αποκτήσει τη σωματική διάπλαση που απαιτούσαν οι ταινίες Rocky και Rambo.
Παράλληλα, η προπόνηση με βάρη άρχισε να κερδίζει έδαφος και μεταξύ των γυναικών.
Το 1979, η Λίζα Λάιον κατέκτησε τον τίτλο στον πρώτο παγκόσμιο διαγωνισμό γυναικείου bodybuilding, ενώ το 2000 η άρση βαρών γυναικών εντάχθηκε στο πρόγραμμα των Ολυμπιακών Αγώνων.
Στις αρχές του 21ου αιώνα, τα βάρη είχαν πλέον πάψει να αποτελούν δραστηριότητα μιας μικρής ομάδας αθλητών.
Η εξάπλωση οικονομικών γυμναστηρίων, η λειτουργία εγκαταστάσεων σε 24ωρη βάση και η δημοτικότητα προγραμμάτων όπως το CrossFit έκαναν την προπόνηση ενδυνάμωσης μέρος της καθημερινότητας εκατομμυρίων ανθρώπων.
Voir cette publication sur Instagram
Από το λεπτό σώμα στο δυνατό σώμα
Σήμερα, η προπόνηση με βάρη έχει αποκτήσει μια νέα πολιτισμική σημασία.
Η ιδέα ότι το ιδανικό σώμα πρέπει να είναι πρωτίστως αδύνατο αμφισβητείται από μια κουλτούρα που προβάλλει τη μυϊκή δύναμη ως επιθυμητό χαρακτηριστικό.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το hashtag #strongnotskinny, το οποίο έχει διαδοθεί στο Instagram και στο TikTok, προωθώντας την εικόνα ενός δυνατού και γυμνασμένου σώματος.
Η αλλαγή αυτή δεν αφορά μόνο τις γυναίκες ή τους άνδρες, αλλά μια ευρύτερη αντίληψη για την άσκηση ως μέρος της προσωπικής ταυτότητας.
Οι influencers δημοσιεύουν προγράμματα προπόνησης, διατροφικές συνήθειες και εικόνες της σωματικής τους μεταμόρφωσης, επηρεάζοντας τις επιλογές εκατομμυρίων χρηστών.
Όπως επισημαίνει ο Άντριου Σκοτ, ειδικός στη φυσική αγωγή και τη σωματική άσκηση, οι influencers έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην εξάπλωση αυτής της τάσης.
Voir cette publication sur Instagram
Ωστόσο, η εμπορική αξιοποίηση της φυσικής κατάστασης δεν αποτελεί εφεύρεση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Ο Σάντοου χρησιμοποιούσε φωτογραφίες του σώματός του για να πουλήσει προϊόντα και προγράμματα γυμναστικής. Η Τζέιν Φόντα αξιοποίησε τη βιντεοκασέτα, ενώ ο Σβαρτσενέγκερ μετέφερε το πρότυπο του μυώδους σώματος στον κινηματογράφο.
Σήμερα, τον ίδιο ρόλο αναλαμβάνουν σε μεγάλο βαθμό οι ψηφιακές πλατφόρμες.
Η διαφορά βρίσκεται κυρίως στα μέσα προβολής και στην ταχύτητα με την οποία ένα σωματικό πρότυπο μπορεί να γίνει παγκόσμια τάση.
Από τα υπαίθρια γυμναστήρια του 19ου αιώνα μέχρι τα βίντεο προπόνησης που συγκεντρώνουν εκατομμύρια προβολές, η άσκηση εξακολουθεί να επηρεάζεται από τις κοινωνικές απαιτήσεις και τα ιδανικά κάθε εποχής.
Και αν πριν από δύο αιώνες το δυνατό σώμα θεωρούνταν απαραίτητο για την ισχύ ενός κράτους, σήμερα η εικόνα του διαμορφώνεται ολοένα περισσότερο από τις απαιτήσεις της ψηφιακής εποχής.
Κάποτε οι άνθρωποι γυμνάζονταν για να υπηρετήσουν το έθνος. Σήμερα, σε μεγάλο βαθμό, γυμνάζονται για να ανταποκριθούν στα πρότυπα που προβάλλει ο αλγόριθμος.
*Η κεντρική εικόνα αποτελεί προϊόν ψηφιακής επεξεργασίας και δεν ανταποκρίνεται σε πραγματικό γεγονός.
Βίντεο:
