Στον απόηχο της κατεδάφισης του Τείχους του Βερολίνου τον Νοέμβριο του 1989, η techno του Βερολίνου βρέθηκε στο επίκεντρο μιας απρόσμενης συνάντησης. Νέοι από την Ανατολική και τη Δυτική Γερμανία συγκεντρώθηκαν στον χώρο που απελευθερώθηκε μετά την κατεδάφιση για να παρτάρουν με soundtrack τη μουσική techno.
Πολλά έχουν γραφτεί για τον ρόλο της techno σκηνής στο Βερολίνο και για τη δύναμη της μουσικής να δημιουργεί ή να ενισχύει την κοινωνική συνοχή.
Τρεις προϋποθέσεις έπρεπε να συνυπάρχουν στο Βερολίνο του 1989 για να αναλάβει η μουσική αυτόν τον ρόλο: ατρόμητοι νέοι που ήθελαν να χορέψουν και να ιδρώσουν αναζητώντας νέες εμπειρίες, επιχειρηματίες με ρίζες στην κοινωνία για τη διοργάνωση αυτών των raves και διαθέσιμος χώρος για να στηθούν τα βινύλια, τα decks και οι πίστες, σημειώνει η Μπεάτε Πέτερ, ανώτερη λέκτορας Γερμανικών στο Μητροπολιτικό Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, με την περεστρόικα και τη γκλάσνοστ να αντηχούν στην Ανατολική Γερμανία, οι εκκλησίες άρχισαν να παίζουν όλο και πιο σημαντικό ρόλο στο Ανατολικό Βερολίνο.
Παρόλο που οι εκκλησίες συνέχιζαν να λειτουργούν στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας (ΛΔΓ), απαιτούνταν πείσμα και θάρρος από τους ανθρώπους για να εκφράσουν την αντίθεσή τους στο κομμουνιστικό καθεστώς.
Οι εκκλησίες συνέχισαν να παρέχουν ασφαλείς χώρους για να συγκεντρώνεται ειρηνικά ο κόσμος. Επιπλέον, έγιναν εναλλακτικοί χώροι για συναυλίες.
Τα Bluesmessen (εκκλησιαστικές λειτουργίες με μουσική για νέους) έγιναν όλο και πιο δημοφιλή, καθώς αυτές οι εκδηλώσεις δεν διέπονταν από τη νομοθεσία της ΛΔΓ περί εκδηλώσεων (Veranstaltungsgesetz) και ξέφευγαν από την κρατική λογοκρισία.
Μετά από χρόνια καλλιτεχνικής αστυνόμευσης μέσω της Lektoratskommission (μιας κρατικής επιτροπής αξιολόγησης στίχων και μουσικής) και την απαίτηση αδειών για τη ζωντανή εκτέλεση ποπ μουσικής (Spielerlaubnis), αυτό που ήθελαν οι νέοι στην Ανατολική Γερμανία ήταν να είναι αυθεντικοί και άμεσοι.
Το δυτικογερμανικό πανκ συγκρότημα Die Toten Hosen, για παράδειγμα, έπαιξε δύο παράνομες συναυλίες το 1983 και ξανά το 1988 σε εκκλησίες στο Ανατολικό Βερολίνο. Η ανάγκη παραγωγής και κατανάλωσης μη κονφορμιστικής μουσικής ήταν εμφανής πολύ πριν πέσει το Τείχος, γράφει στο The Conversation.
Αλλά αυτό που ίσως χρειαζόταν ήταν ένα νέο είδος μουσικής – κάτι όχι τόσο πολιτισμικά ή πολιτικά φορτισμένο όσο το πανκ, για παράδειγμα, το οποίο σήμαινε διαφορετικά πράγματα στα δύο τμήματα της πόλης (όχι μόνο επειδή οι πανκς δεν υπήρχαν επίσημα στη ΛΔΓ). Χρειαζόταν ένα άλλο soundtrack, χρειαζόταν η techno.
Ενωμένοι στον ιδρώτα
Το 1989, δύο διαφορετικές νεανικές κουλτούρες συνάντησαν η μία την άλλη στην πίστα. Το Δυτικό Βερολίνο ήταν γνωστό ως ένας τόπος όπου οι νεαροί άνδρες από τη Δυτική Γερμανία μπορούσαν να αποφύγουν τη στρατιωτική θητεία λόγω της αποστρατιωτικοποίησής του μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Αυτή η έλλειψη υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας έτεινε να προσελκύει ένα συγκεκριμένο είδος νέων, που βοήθησε στη διαμόρφωση μιας πολύ εναλλακτικής, δημιουργικής και καλλιτεχνικής σκηνής σε εκείνο το κομμάτι της πόλης.
Μέσα από αυτή τη σκηνή προέκυψαν επιχειρηματίες που ήταν συνηθισμένοι να διοργανώνουν πάρτι και συνέχισαν να το κάνουν σε τμήματα του Βερολίνου που ήταν πλέον προσβάσιμα στο κοινό μετά την κατεδάφιση του Τείχους.
Εγκαταλειμμένα κτίρια στην πρώην «λωρίδα του θανάτου» που χώριζε την πόλη οικειοποιήθηκαν σύντομα ως χώροι για χορό. Η νεοεκλεγείσα Γερουσία του Βερολίνου το ανεχόταν αυτό, παρόλο που πολλοί από αυτούς τους χώρους χρησιμοποιούνταν παράνομα.
Εδώ είναι που οι κοινωνικοί επιχειρηματίες του Δυτικού Βερολίνου συνάντησαν τους νέους από το Ανατολικό Βερολίνο που ήθελαν να εκφραστούν αυθεντικά και χωρίς κρατική επιτήρηση.
Η πράξη του χορού βοήθησε στη σύνδεση των ανθρώπων με έναν τρόπο που η πολιτική στη Γερμανία ακόμα και σήμερα αγωνίζεται να επιτύχει.
Πολλοί Ανατολικογερμανοί συνεχίζουν να νιώθουν κατώτεροι και βλέπουν τη γερμανική ενοποίηση ως προσάρτηση του πρώην κράτους τους, χάνοντας το νόμισμά τους (και για πολλούς, τις οικονομίες τους), το εκπαιδευτικό τους σύστημα, την προστασία της απασχόλησης, ακόμα και τα ονόματα των δρόμων τους.
Κανείς δεν τους είπε ποτέ τι σημαίνει οικονομία της ελεύθερης αγοράς και πώς ανταγωνίζεσαι με επιτυχία για θέσεις εργασίας, αυξήσεις μισθών ή προαγωγές.
Ο χορός έγινε ένας τρόπος για τους νέους να συνδεθούν μέσω των σωμάτων παρά μέσω των λέξεων – και η techno στο Βερολίνο προσέφερε έναν λευκό καμβά για να νιώσουν οι νέοι μέρος της κοινωνίας με έναν τρόπο που ίσως η πολιτική δεν κατάφερε.
Χορός ως τουρισμός
Ο ενθουσιασμός και η αφοσίωση ορισμένων από τους κοινωνικούς επιχειρηματίες της δεκαετίας του 1980 και του 1990 είχαν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας ζωντανής μουσικής σκηνής στο Βερολίνο σήμερα.
Μέσα στα χρόνια που ακολούθησαν την πτώση του Τείχους, η techno σκηνή του Βερολίνου έχει γίνει τόσο διάσημη που οι τουρίστες επισκέπτονται το Βερολίνο όχι απαραίτητα για να επισκεφθούν αξιοθέατα ή πολιτιστικά ιδρύματα, αλλά για να πάνε στα κλαμπ.
Αυτή η εξέλιξη επέτρεψε στο Βερολίνο να αυτοπροσδιοριστεί ως η «πρωτεύουσα της techno», δείχνοντας την αξία που τόσο οι τουρίστες όσο και η Γερουσία του Βερολίνου αποδίδουν στην ηλεκτρονική μουσική σκηνή της πόλης.
Αυτό επιβεβαιώνεται ακόμη περαιτέρω από τον τρόπο με τον οποίο η πόλη προσπαθεί να σώσει ορισμένους από τους μοναδικούς ναούς της techno σκηνής μέσω επιδοτήσεων, κάτι που το Λονδίνο αποτυγχάνει να κάνει.
Επιπλέον πολλοί από τους ανθρώπους που διοργάνωναν πάρτι και συναυλίες τότε έχουν γίνει σημαντικοί κοινωνικοί και πολιτισμικοί σχολιαστές και συντελεστές στην κουλτούρα της πόλης και πέρα από αυτήν.
Για παράδειγμα, ο Μαρκ Ρίντερ, ο οποίος διοργάνωσε τις παράνομες συναυλίες των Die Toten Hosen τη δεκαετία του 1980, δημιουργώντας ευκαιρίες για τους νέους στο Ανατολικό Βερολίνο να συγκεντρωθούν και να εκφραστούν, έγινε ιδιοκτήτης δισκογραφικής εταιρείας (MfS) και πολιτιστικός σχολιαστής.
Ο Ντίμιτρι Χέγκεμαν μας έδωσε το διάσημο νυχτερινό κλαμπ Tresor. Η techno μουσική που προώθησε το Tresor θεωρείται πλέον ότι παρείχε το soundtrack για τη γερμανική ενοποίηση.
Ο Χέγκεμαν είναι ένας διεθνούς επιρροής πολιτιστικός σχολιαστής και επιχειρηματίας που συνεχίζει να αναπτύσσει ενδιαφέροντα έργα που ωφελούν τόσο την πόλη όσο και την αγροτική Γερμανία.
Η ενοποίηση είναι ολοκληρωμένη στις πίστες του Βερολίνου. Οι Βερολινέζοι και οι τουρίστες επωφελούνται από αυτή τη συνάντηση δημιουργικής ενέργειας, ενθουσιασμού και αφοσίωσης χρόνια μετά την ιστορική νύχτα της 9ης προς 10η Νοεμβρίου 1989, όταν το Τείχος έπεσε έπειτα από 28 χρόνια διαχωρισμού της γερμανικής πρωτεύουσας.
Η techno του Βερολίνου Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της UNESCO
Δύο χρόνια πριν, τον Μάρτιο του 2024, η βερολινέζικη techno εντάχθηκε στον κατάλογο της UNESCO για την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά -o κατάλογος αναγνωρίζει και προστατεύει σημαντικές παραδόσεις, συνήθειες και δραστηριότητες χωρίς υλική υπόσταση.
Η σκηνή της techno της πόλης ήταν μία από τις έξι προσθήκες σε αυτόν τον κατάλογο, μαζί με άλλες γερμανικές παραδόσεις, από τον μηλίτη viez μέχρι την ορειβασία στη Σαξονία.
Η techno έχει «διαμορφώσει μεγάλο μέρος της πόλης του Βερολίνου από τα μέσα έως και τα τέλη της δεκαετίας του 1980», ανέφερε η UNESCO στην ανακοίνωση της είδησης.
Ενώ το είδος έχει ρίζες που φτάνουν μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980 τόσο στη Γερμανία όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες – ιδίως στη Φρανκφούρτη, το Βερολίνο και το Ντιτρόιτ – η σκηνή απογειώθηκε μετά την πτώση του Τείχους όταν άδειοι, εγκαταλελειμένοι βιομηχανικοί χώροι του Ανατολικού Βερολίνου έγιναν εμβληματικά νυχτερινά κέντρα όπως το περιβόητο Berghain, που ιδρύθηκε το 1998.
Ο τίτλος θα μπορούσε να συμβάλει στη διαφύλαξη της βερολινέζικης techno από απειλές όπως ο εξευγενισμός ή οι αυστηρότεροι κανονισμοί που θα μπορούσαν να καταπνίξουν τη δημιουργικότητα της σκηνής
«Από την κουλτούρα των DJ που αναδύθηκε τα προηγούμενα χρόνια, η techno έγινε το soundtrack του πνεύματος αισιοδοξίας μετά την επανένωση», συνεχίζει η UNESCO.
Όπως σημείωσε η ΜΚΟ Rave the Planet που ανέλαβε την πρωτοβουλία για την αναγνώριση από την UNESCO με εκστρατεία για την ευαισθητοποίηση σχετικά με την πολιτιστική σημασία, τον κοινωνικό αντίκτυπο και την εξέλιξη της βερολινέζικης techno η αναγνώριση συμβάλει στη διαφύλαξη της βερολινέζικης techno από απειλές όπως ο εξευγενισμός (gentrification) ή από κανονισμούς που θα μπορούσαν να καταπνίξουν τη δημιουργικότητα της σκηνής.
