Με αφετηρία τη φυλακή της ομορφιάς, το νέο ντοκιμαντέρ για το The Swan ξαναφέρνει στο προσκήνιο ένα από τα πιο σκληρά ριάλιτι της αμερικανικής τηλεόρασης. Η ιστορία της Κέλι και των υπόλοιπων γυναικών αποκαλύπτει πώς ένα φαινομενικά δελεαστικό κάλεσμα κατέληξε σε μια εμπειρία γεμάτη πίεση, πόνο και τηλεοπτική εκμετάλλευση.
Ήταν το 2003, ενώ άκουγε έναν ραδιοφωνικό σταθμό με μουσική κάντρι, που η Κέλι άκουσε για πρώτη φορά την πρόσκληση για οντισιόν: «Έχεις ονειρευτεί την πλαστική χειρουργική, αλλά ποτέ δεν πίστεψες ότι θα μπορούσες να την αντέξεις οικονομικά;».
Αμέσως ανέβασε την ένταση. Η προσφορά ακουγόταν πολύ καλή για να είναι αληθινή: δωρεάν αισθητικές επεμβάσεις, διατροφολόγος, εργασία για την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης – μια ευκαιρία που θα άλλαζε τη ζωή και που θα μπορούσε να μεταμορφώσει τα πάντα.
Η Κρίστι, η Σίντι, η Τόνια και η Μπεθ άκουσαν κι αυτές την πρόσκληση: την υπόσχεση να ανανεωθούν από μέσα προς τα έξω, υιοθετώντας τη σιωπηρή αλλά πανταχού παρούσα ιδέα ότι, αν έχαναν λίγο βάρος και έκαναν μια μικρή αλλαγή στο πρόσωπό τους, η ζωή τους θα άνοιγε μπροστά τους. Κι εσύ, επίσης, θα μπορούσες να γίνεις ένα άσχημο παπάκι που μεταμορφώνεται σε κύκνο.
Το πρόβλημα; Όλα γίνονταν για την τηλεόραση, φυσικά, σε μια βραχύβια εκπομπή που κάποιοι έχουν χαρακτηρίσει ως μία από τις πιο σαδιστικές όλων των εποχών: το The Swan.
Το ριάλιτι σόου του Fox, που προβλήθηκε για δύο σεζόν το 2004, έφερε το θέαμα της εντατικής πλαστικής χειρουργικής – την αντοχή στον ακραίο πόνο και την ταπείνωση στην αναζήτηση ενός στενού ιδανικού ομορφιάς – στα σαλόνια των ΗΠΑ με συγκλονιστική ωμότητα: επιδέσμους και μώλωπες, χειρουργικές κάνουλες που τρυπούσαν το δέρμα, απότομες κριτικές για εξογκώματα και ανωμαλίες και δόντια που έπρεπε να διορθωθούν για να γίνεις μια καλύτερη έκδοση του εαυτού σου.
Ακόμη και ανάμεσα σε παρόμοια προγράμματα με εμμονή στη λεπτότητα από τον διαβόητα αδίστακτο άγριο δυτικό κόσμο των πρώτων χρόνων της τηλεόρασης πραγματικότητας – όπως το America’s Next Top Model και το The Biggest Loser, για να αναφέρουμε μερικά – το The Swan ξεχωρίζει ως ιδιαίτερα σκληρό, καθώς υιοθετεί απελπιστικά τα τιμωρητικά πρότυπα ομορφιάς στην οθόνη και ταυτόχρονα χειραγωγεί αναιδή εκτός αυτής.
Άνθρωποι σε κατάσταση αναισθησίας, μυστικοί διαγωνισμοί ομορφιάς, η αρχή του χαμένου κόστους, άνθρωποι που αναγκάζονται να αποχωρήσουν, δόντια που βγαίνουν ακόμα κι αν δεν το χρειάζεσαι
Η Έριν Λι Καρ, σκηνοθέτις του The Swan: Behind the Mirror, της νέας αναδρομικής σειράς του Hulu για το διαβόητο σόου, λέει πως πρόκειται για την «XXL έκδοση των πολλών προβλημάτων» που είναι ενδημικά στα ριάλιτι.
Με ανθρώπους σε κατάσταση αναισθησίας, μυστικούς διαγωνισμούς ομορφιάς, την αρχή του χαμένου κόστους, συμμετέχουσες που αναγκάζονταν να αποχωρήσουν και δόντια που έβγαιναν χωρίς να υπάρχει ανάγκη, το The Swan είναι, όπως λέει, μια σειρά που αξίζει δεύτερη κριτική ματιά.
Η εκπομπή, που δημιουργήθηκε από το πρώην στέλεχος του Telemundo και life coach, Νέλι Γκαλάν, ήταν κατά κάποιον τρόπο μια φυσική, αν και ακραία, απόρροια της αυξανόμενης γοητείας και έκθεσης των διασημοτήτων κάτω από ένα όλο και πιο αυστηρό μικροσκόπιο.
Η Καρ, σκηνοθέτις της ταινίας του Netflix Britney vs Spears του 2021, είναι κατά κάποιον τρόπο ειδική στην αμείλικτη πίεση που ασκούσε η δεκαετία του 2000 στις γυναίκες να παραμένουν σφιχτές, λείες και σεξουαλικές.
Ένα από τα πρώτα μοντάζ παρουσιάζει μια τρομακτική σειρά από τις χειρότερες τάσεις της εποχής: τη σιλουέτα της Λίντσεϊ Λόχαν που αναλύεται στο βραδινό δελτίο ειδήσεων, διασημότητες που νοσηλεύονται για εξάντληση, την Άννα Νικόλ Σμιθ που καυχιέται για τα χάπια διατροφής σε έναν καναπέ βραδινής εκπομπής.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Ωστόσο, το ντοκιμαντέρ διάρκειας 100 λεπτών δεν είναι τόσο μια ανάλυση της ακραίας κουλτούρας της δίαιτας που γέννησε ένα πρόγραμμα όπως το The Swan – για πολλούς, το γνωρίζουμε ήδη πολύ καλά – όσο μια πιο αληθινή περιγραφή των δοκιμασιών που υπέμειναν οι 32 γυναίκες που συμμετείχαν στο σόου.
Όπως αποκαλύπτουν πολλές διαγωνιζόμενες και μερικοί παραγωγοί, ελάχιστα από όσα προβλήθηκαν στην τηλεόραση το 2004 ήταν ακριβή ή αληθινά, πέρα από τον σωματικό πόνο και την ταλαιπωρία των διαγωνιζόμενων.
(Η Γκαλάν, δημιουργός του σόου, κριτής στην οθόνη και μέντορας εκτός οθόνης, αρνήθηκε να συμμετάσχει).
Όπως επιβεβαιώνουν αρκετές, η αρχική έλξη της σειράς ήταν, ναι, πιθανώς μερικά δωρεάν στήθη, αλλά και μια γνήσια ευκαιρία να βελτιώσουν την αυτοεκτίμησή τους μέσω της γυμναστικής, της θεραπείας και του σπάνιου προσωπικού χρόνου.
«Προσπαθούσα να τα βγάλω πέρα με όλα, φροντίζοντας οικονομικά την οικογένειά μου», λέει η Μπεθ, συμμετέχουσα της πρώτης σεζόν, στην ταινία. «Αντιμετώπιζα πολλά συναισθηματικά βάρη εκείνη την εποχή και χρειαζόμουν μια αλλαγή».
Η πραγματικότητα ήταν, φυσικά, πιο περίπλοκη και λιγότερο αλτρουιστική. Ενώ η αρχική ιδέα του The Swan, όπως μου την περιέγραψαν, ήταν να μεταμορφώσει τη ζωή των γυναικών, θυμάται μια παραγωγός ονόματι Τζούλι, οι απαιτήσεις ψυχαγωγίας των ριάλιτι σόου (όπως το έθεσε ένας άλλος παραγωγός: «θα πάρουμε άσχημες κοπέλες και θα τις κάνουμε σέξι») επέβαλαν κάτι διαφορετικό.
Οι διαγωνιζόμενες απομονώνονταν από τους φίλους, την οικογένεια και τον εαυτό τους – δεν υπήρχαν καθρέφτες καθ’ όλη τη διάρκεια των γυρισμάτων – για να μην αποκτήσουν καμία εξωτερική προοπτική.
Οι νοσοκόμες ή άλλοι φροντιστές εμφανίζονταν τόσο σπάνια που οι γυναίκες κατέφευγαν στο να αλλάζουν η μία τους επιδέσμους της άλλης, να ετοιμάζουν η μία τις υγρές τροφές της άλλης ή να βοηθούν στον καθαρισμό όταν, για παράδειγμα, η λιποαναρρόφηση μιας από αυτές έσταζε συνεχώς στο κρεβάτι.
Οι γυναίκες διατηρούσαν τα δικά τους λεύκωμα και ημερολόγια και συμφώνησαν σε μια σειρά κανόνων, γνωστών σε κάθε επιζώντα της κουλτούρας της δίαιτας, που αποτελούν μέρος του παραληρητικού σχεδίου για πλήρη μεταμόρφωση:
«Είμαι αποκλειστικά υπεύθυνη για να διασφαλίσω ότι ο χρόνος μου εδώ θα είναι επιτυχής· δεν θα βλέπω την οικογένεια ή τους φίλους μου· θα ακολουθήσω το πρόγραμμα που παρέχει η ομάδα ειδικών του Swan· θα πηγαίνω σε θεραπεία μία φορά την εβδομάδα· θα τηρώ αυστηρή δίαιτα· θα γυμνάζομαι έξι ημέρες την εβδομάδα, μερικές φορές δύο φορές την ημέρα· θα συνεργάζομαι με τον προπονητή του Swan για να διατηρήσω το κίνητρό μου· και δεν θα βλέπω τον εαυτό μου στον καθρέφτη, ώστε να μπορώ να επικεντρωθώ στην εσωτερική μου μεταμόρφωση».
Στις γυναίκες δεν δόθηκε σχεδόν καμία επιλογή ως προς τις επεμβάσεις που υποβλήθηκαν – από ρινοπλαστικές έως αυξητική στήθους και όψεις δοντιών, έως και έξι χειρουργικές επεμβάσεις σε 10 ώρες αναισθησίας.
Οι κάμερες συνέχιζαν να τραβούν καθώς ξυπνούσαν από το χειρουργείο, ακόμα ζαλισμένες από την αναισθησία, πρησμένες και βαριά μπαταρισμένες με επιδέσμους. (Δηλαδή, αν ξυπνούσαν – μια διαγωνιζόμενη της δεύτερης σεζόν, της οποίας τα επίπεδα οξυγόνου έπεσαν κατακόρυφα μετά την επέμβαση, διακόπτοντας τα γυρίσματα, λέει ότι ακόμα δεν ξέρει αν της έγιναν θωρακικές συμπιέσεις για να επιβιώσει).
Τέτοιες γκροτέσκες εικόνες, τις οποίες η Καρ χρησιμοποίησε με σύνεση, με πόνεσαν στην καρδιά, σε ανθρώπινο επίπεδο, είπε. «Δεν νομίζω ότι οποιοσδήποτε βγαίνει από την αναισθησία και μόλις που συνειδητοποιεί ότι είναι ξύπνιος θα μπορούσε να συναινέσει να τον βιντεοσκοπήσουν».
Δεν υπήρχε ουσιαστικά χρόνος ανάρρωσης· μέσα σε λίγες μέρες, οι γυναίκες έπρεπε να βρίσκονται στο γυμναστήριο, όπου τις επέπλητταν ενώ τα πρόσωπά τους έκαιγαν μετά την επέμβαση, ακολουθώντας μια αυστηρή δίαιτα με όχι περισσότερες από 1.200 θερμίδες την ημέρα· μέχρι τη δεύτερη σεζόν, αυτή η πρόσληψη μειώθηκε στο μισό, θέτοντας τις συμμετέχουσες σε ένα επικίνδυνο και μη βιώσιμο θερμιδικό έλλειμμα.
«Νομίζω ότι έπρεπε να μας αποανθρωποποιήσουν επειδή, τελικά, ήμασταν απλώς μια δουλειά», λέει η Μπεθ, δίπλα σε παλιό βίντεο όπου δείχνει τον αντίχειρα προς τα πάνω ενώ είναι εντελώς καλυμμένη από ιατρικούς επιδέσμους.
Ίσως το πιο εξωφρενικό – τουλάχιστον, σύμφωνα με τις συμμετέχουσες – είναι ότι οι γυναίκες δεν ενημερώθηκαν παρά μόνο μετά την επέμβαση ότι θα γινόταν διαγωνισμός ομορφιάς, ο οποίος θα περιλάμβανε τμήμα με εσώρουχα και διαγωνισμό μαγιό, και θα έβαζε τις γυναίκες να ανταγωνιστούν μεταξύ τους.
Ή, όπως το έθεσε πιο ωμά η εκπομπή στους θεατές, δύο γυναίκες μέτριας εμφάνισης αναμετρώνται για να επιβιώσουν μια ακόμη εβδομάδα ως The Swan.
«Δεν νομίζω ότι ο διαγωνισμός ομορφιάς ήταν ποτέ μέρος του αρχικού σενάριου. Νομίζω ότι ήταν μια συζήτηση στη Fox με θέμα: Ποιο είναι το πιο τρελό πράγμα που θα μπορούσαμε να σκαρφιστούμε;», είπε η Καρ, αναλογιζόμενη τη μετάβαση από μια εκπομπή μεταμόρφωσης της ζωής σε μια επίδειξη επί σκηνής μετά την επέμβαση.
«Έδινε την αίσθηση ότι όλοι έριχναν ιδέες στον τοίχο για να δουν πώς θα μπορούσαν να προκαλέσουν την αντίδραση του κοινού».
Όπως το έθεσε ο Δρ Ράνταλ Χάουορθ, ένας από τους καθορισμένους πλαστικούς χειρουργούς της εκπομπής, κατά την επιλογή των καλύτερων υποψηφίων για τις πιο εντατικές χειρουργικές επεμβάσεις: «θέλεις να δεις δράμα».
Ακόμη και σε μια εποχή γεμάτη λιποφοβία, δίαιτες της μόδας και καθαρτικά, το The Swan προκάλεσε έντονη αντίδραση ως ένα νέο χαμηλό σημείο για τα ριάλιτι σόου.
Η διάρκεια της επιτυχίας του ήταν περιορισμένη – ενώ η πρώτη σεζόν έκανε πρεμιέρα με 10 εκατομμύρια θεατές, καθιστώντας το αυτοαποκαλούμενο Νο 1 σόου μεταμόρφωσης της Αμερικής – η τηλεθέαση έπεσε κατακόρυφα στη δεύτερη σεζόν, γεγονός που οδήγησε στη διακοπή της εκπομπής πριν καν φτάσει το 2005.
Όμως, συνεχίζει να είναι ο προάγγελος του τι μας επιφυλάσσει το μέλλον – όσον αφορά τη λεπτότητα, την ψυχική υγεία και, βασικά, την προσπάθεια να εξαφανιστούμε, δήλωσε η Καρ.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Πολλά από όσα ειπώθηκαν στην εκπομπή – ότι η σωματική ομορφιά είναι δύναμη για την οποία αξίζει να θυσιαστείς, ότι μερικές μικρές πλαστικές επεμβάσεις θα αλλάξουν τη ζωή σου, ότι η πλαστική χειρουργική είναι μια μορφή ψυχιατρικής που ασκείται από διακοσμητές εσωτερικών χώρων του σώματος – έχουν ανακυκλωθεί στον σημερινό εφιάλτη της πλαστικής χειρουργικής, με επεμβάσεις όλο και πιο αόρατες, ύπουλες και ακραίες, αν και με πιο κομψούς, πιο ανθρωπιστικά ηχούντες όρους.
Τι άλλο είναι η δήλωση πολλών influencers ότι το να είσαι πιο αδύνατη απλώς βελτιώνει την ποιότητα της ζωής σου, αν όχι μια άλλη εκδοχή του «τίποτα δεν έχει τόσο καλή γεύση όσο η αίσθηση του να είσαι αδύνατη»;
«Τώρα, όπως και τότε, όλοι είναι αρκετά σαδιστικοί όταν πρόκειται για την εμφάνιση των άλλων», είπε η Καρ. «Και όλοι ξεχνούν ότι ο άλλος άνθρωπος είναι ένα ανθρώπινο ον».
Με όλα αυτά υπόψη, είναι ίσως εκπληκτικό το γεγονός ότι σχεδόν όλες οι γυναίκες δηλώνουν ότι δεν μετανιώνουν που συμμετείχαν στο The Swan – έστω και μόνο για να γνωριστούν μεταξύ τους.
Το ντοκιμαντέρ κλείνει με το κοπάδι να συγκεντρώνεται για μια επανένωση που είχε καθυστερήσει πολύ, την οποία η Καρ χαρακτήρισε ως μία από τις πιο υπέροχες μέρες της ζωής μου.
«Η θεραπεία και η χαρά που πηγάζουν από μια ομάδα γυναικών που κατανοούν η μία την άλλη είναι βαθιά», είπε. «Δεν χρειάζεται να αλλάξεις την εμφάνισή σου για να σε θεωρήσει κάποιος άλλος όμορφη».
*Το The Swan: Behind The Mirror είναι διαθέσιμο τώρα στο Hulu και στο Disney+
*Με στοιχεία από theguardian.com
Βίντεο:
