Η Οδύσσεια βρίσκεται ξανά στο προσκήνιο, όμως το επικό ποίημα του Ομήρου είναι μόνο μία από τις πολλές ιστορίες του αρχαίου κόσμου που έχουν κερδίσει το κοινό εδώ και αιώνες. Από την Αίγυπτο και την Ελλάδα έως τη Ρώμη, ο κινηματογράφος επιστρέφει διαρκώς σε αυτούς τους μύθους και τα πρόσωπα.
Η Αίγυπτος, η Ελλάδα και η Ρώμη γοήτευσαν τους δημιουργούς από τα πρώτα χρόνια του σινεμά, ενώ οι αφηγήσεις τους για τη θυσία και το πάθος δίνουν αφορμή για νέες αναγνώσεις. Στις δεκαετίες του 1960 και του 1970, Ευρωπαίοι σκηνοθέτες απομακρύνθηκαν από το θέαμα και στράφηκαν σε πιο οικείες, παράξενες και αισθησιακές πλευρές της αρχαιότητας.
Είτε ξεκινούσαν από αρχαία κείμενα είτε από ιστορικά πρόσωπα και τη μυθολογία, χρησιμοποίησαν τον κλασικό κόσμο σαν καμβά για κάτι πολύ προσωπικό, μακριά από τον επιμελημένο ρεαλισμό των σύγχρονων ιστορικών επικών ταινιών. Κάθε σκηνοθέτης αντιμετώπισε διαφορετικά τη δυσκολία να αποδώσει έναν κόσμο τόσο μακρινό και άγνωστο.
Δουλεύοντας σαν αρχαιολόγοι, συνέθεσαν κομμάτια, ιστορίες και φήμες, φτιάχνοντας με τη φαντασία τους λαμπερούς κόσμους που ήταν ταυτόχρονα αρχαίοι και εντελώς δικοί τους. Αν σας ενδιαφέρει ο αρχαίος κόσμος πέρα από τα γνωστά χολιγουντιανά πρότυπα, αυτές οι επτά ταινίες χαράζουν μια πιο ασυνήθιστη διαδρομή.
Είτε ξεκινούσαν από αρχαία κείμενα είτε από ιστορικά πρόσωπα και τη μυθολογία, χρησιμοποίησαν τον κλασικό κόσμο σαν καμβά για κάτι πολύ προσωπικό, μακριά από τον επιμελημένο ρεαλισμό των σύγχρονων ιστορικών επικών ταινιών.
Σατυρικόν, Fellini Satyricon, 1969
Η εκδοχή του Φεντερίκο Φελίνι για το Σατυρικόν του Πετρονίου – ένα προκλητικό και κωμικό ρωμαϊκό μυθιστόρημα που γράφτηκε επί Νέρωνα και σώζεται μόνο αποσπασματικά – είναι ένα σουρεαλιστικό διαμάντι. Η ταινία παρακολουθεί τις καρναβαλικές περιπέτειες δύο νεαρών ανδρών, που είναι ερωτευμένοι με τον ίδιο σκλάβο, σε μια παραληρηματική διαδρομή σε όλη τη Μεσόγειο.
Στην πορεία, οι ήρωες περνούν βάρβαρα συμπόσια, ψυχεδελικά πορνεία και αιχμαλωσία από πειρατές. Γυρισμένο στα στούντιο Cinecittà της Ρώμης, το Fellini Satyricon εκφράζει πλήρως το ιδιαίτερο βλέμμα του σκηνοθέτη, που δεν είχε καμία πρόθεση να φτιάξει πιστή διασκευή ή ρεαλιστική εικόνα της αρχαιότητας.
Αντί γι’ αυτό, ο Φελίνι μεταμορφώνει την αυτοκρατορική Ρώμη σε μια φαντασία της διαστημικής εποχής, ποτισμένη με το χίπικο πνεύμα των τελών της δεκαετίας του 1960.
Βασιλεύς Οιδίπους, ο υιός της μοίρας, Oedipus Rex, 1967
Ίσως εξίσου γνωστός με την ιστορία του Οδυσσέα, ο Οιδίποδας δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Ο Πιερ Πάολο Παζολίνι μετέφερε το 1967 την τραγωδία του Σοφοκλή για την αιμομιξία και την πατροκτονία, στην πρώτη του έγχρωμη ταινία μεγάλου μήκους.
Το Οιδίπους Τύραννος είναι το μεσαίο μέρος μιας ανεπίσημης τριλογίας για τον αρχαίο κόσμο, που ξεκινά με το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον το 1964 και κορυφώνεται με τη Μήδεια το 1969. Στον ρόλο του καταδικασμένου από την προφητεία ήρωα εμφανίζεται ο Φράνκο Τσίτι, ενώ η Σιλβάνα Μανγκάνο, που είχε υποδυθεί την Πηνελόπη και την Κίρκη στην Οδυσσέα του Μάριο Καμερίνι το 1954, παίζει τη μητέρα του, τη βασίλισσα Ιοκάστη, την οποία είναι γραφτό να παντρευτεί.
Αν και η ιστορία διαδραματίζεται σε ακαθόριστο αρχαίο παρελθόν, η ταινία αρχίζει και τελειώνει στον 20ό αιώνα, γεφυρώνοντας την απόσταση ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη εποχή. Ο Παζολίνι γεμίζει τον αυστηρά όμορφο κόσμο του με ρουμανική και ιαπωνική λαϊκή μουσική, αλλά και με α-ιστορικά κοστούμια και μάσκες.
Ο ίδιος υποστήριζε ότι, αφού η ιστορία του Οιδίποδα είναι μύθος, είναι μετα-ιστορική, και η δική του ερμηνεία του έπους είναι εξ ολοκλήρου προσωπική.
Κλεοπάτρα (Cleopatra, 1963)
Ίσως η πιο περιβόητη ταινία που γυρίστηκε ποτέ, το δονκιχωτικό υπερθέαμα του Τζόζεφ Λ. Μάνκιεβιτς Κλεοπάτρα έχει στο κέντρο του την Ελίζαμπεθ Τέιλορ και τον Ρίτσαρντ Μπάρτον, με τον δεσμό τους στο πλατό να οδηγεί σε έναν από τους πιο κολοσσιαίους γάμους του κινηματογράφου.
Έχετε δει τις φωτογραφίες: η Τέιλορ με τις περούκες και το έντονο μακιγιάζ στα μάτια, ο Μπάρτον μαυρισμένος και αισθησιακός με τη τόγκα του. Η ταινία διαρκεί πάνω από τέσσερις ώρες, αλλά με ένα διάλειμμα στη μέση – που χωρίζει τον έρωτα της Κλεοπάτρας με τον Ιούλιο Καίσαρα από τη σχέση της με τον Μάρκο Αντώνιο – παραμένει ανεκτή.
Όπως και το Fellini Satyricon, γυρίστηκε στη Cinecittà μετά από αποτυχημένη προσπάθεια στα σκοτεινά Pinewood Studios. Τα προβλήματα στο πλατό κυμάνθηκαν από την αντιπάθεια μεταξύ αλόγων και ελεφάντων – δεν υπήρχε CGI τότε – έως νάρκες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που δεν είχαν εκραγεί, μια αμμοθύελλα και γάτες που γέννησαν κάτω από τα σκηνικά.
Στη συνέχεια ήρθε ο καταιγισμός των κουτσομπολιών για την παραγωγή, μαζί με τη σταφυλοκοκκική πνευμονία της Τέιλορ, την τραχειοτομή, το απόστημα στο δόντι και τις πολλαπλές απόπειρες αυτοκτονίας, μεταξύ άλλων κρίσεων.
Καθώς η Τέιλορ και ο Μπάρτον ήταν και οι δύο παντρεμένοι, η σχέση τους καταδικάστηκε από τον Τύπο και καταγγέλθηκε ακόμη και από το Βατικανό ως ερωτική αλητεία.
Η Κλεοπάτρα είναι υπόδειγμα κινηματογραφικής υπερβολής: δεκάδες χιλιάδες κομπάρσοι, 26.000 κοστούμια, η σχεδόν χρεοκοπία της Twentieth Century Fox και μία από τις πιο εντυπωσιακές περιπτώσεις όπου η ζωή μιμείται την τέχνη.
Καλιγούλας (Caligula, 1979)
Μήπως η Οδύσσεια σάς φάνηκε πολύ ασεξουέλ; Η ιστορία του αυτοκράτορα Καλιγούλα, ένα παραμύθι εξουσίας, διαφθοράς και τρέλας, μεταφέρθηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’70 από τον μαέστρο του softcore Τίντο Μπρας σε μια περιβόητη ταινία.
Στον κλασικό ταινία Romesploitation πρωταγωνιστεί ο Μάλκολμ ΜακΝτάουελ ως Καλιγούλας, μαζί με την Τερέζα Ανν Σαβόι ως αδελφή και ερωμένη του, Δρουσίλλα, και τη Ντέιμ Χέλεν Μίρεν ως σύζυγό του, την Καίσωνα.
Ήταν ακόμη μία προβληματική παραγωγή. Ο σεναριογράφος Γκορ Βιντάλ δεν έμεινε ικανοποιημένος με τις αλλαγές του Μπρας, ενώ στο μοντάζ ο παραγωγός Μπομπ Γκουτσιόνε, ιδρυτής του Penthouse, πρόσθεσε άσχετο υλικό σκληρού πορνό για να γίνει πιο πικάντικη.
Η ταινία απαγορεύτηκε σε πολλές χώρες, όμως παραμένει ερωτική και βαθιά σοκαριστική. Τα σκηνικά του Ντανίλο Ντονάτι, που σχεδίασε επίσης το Fellini Satyricon και τον Οιδίποδα Τύραννο, είναι θεαματικά και ξεχωρίζουν στον οπτικό κόσμο αυτών των ταινιών.
Παρότι τότε δέχτηκε κακές κριτικές, σήμερα θεωρείται κλασική ταινία με φανατικό κοινό. Το 2020, ο παραγωγός Τόμας Νεγκόβαν χρησιμοποίησε τα αρχικά αρνητικά της κάμερας για να ανακατασκευάσει μια έκδοση πιο κοντά στην αρχική πρόθεση των δημιουργών, ενώ το 2023 η Caligula: The Ultimate Cut έκανε πρεμιέρα στις Κάννες, 44 χρόνια μετά την πρώτη προβολή της. Ο ΜακΝτάουελ έγραψε στο Instagram ότι, χάρη στο έργο του Νεγκόβαν, μία από τις καλύτερες ερμηνείες του βλέπει επιτέλους το φως μετά από 47 χρόνια και ότι είναι περήφανος υπερασπιστής του Καλιγούλα.
Μικρές Αφροδίτες (Young Aphrodites, 1963)
Το Young Aphrodites είναι ένα ήσυχο ποιμενικό δράμα βασισμένο στην ποίηση του Θεόκριτου και στο ελληνιστικό ρομαντικό μυθιστόρημα Δάφνις και Χλόη του Έλληνα Λόγγου.
Με φόντο το 200 π.Χ., η ταινία ακολουθεί μια ομάδα βοσκών που εξερευνούν νέους βοσκότοπους, όπου ξεδιπλώνονται δύο παράλληλες ερωτικές ιστορίες: η μία ανάμεσα σε δύο νεαρούς ενήλικες και η άλλη ανάμεσα σε ένα νεαρό αγόρι και ένα κορίτσι.
Είναι τρυφερή και ερωτική, και δείχνει τα τελετουργικά τερτίπια του φλερτ τους, με ζώα και πουλιά να συμμετέχουν στην εικόνα – πολλοί από τους ηθοποιούς ήταν πραγματικοί βοσκοί. Οι διάλογοι και η δράση είναι λίγοι, σε αντίθεση με το είδος των ταινιών σπαθί και σανδάλια που ήταν δημοφιλές τότε.
Ο Νίκος Κουνδούρος κέρδισε το Βραβείο Καλύτερης Σκηνοθεσίας για τις Μικρές Αφροδίτες στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου το 1963. Πρόκειται για μια αισθησιακή, όμορφη ιστορία νεανικού έρωτα σε έναν αθώο αλλά και σκληρό κόσμο.
*Με στοιχεία από dazeddigital.com | Αρχική Φωτό: σκηνή από την ταινία Fellini Satyricon (1969) του Federico Fellini. Στην εικόνα εμφανίζονται οι ηθοποιοί Danika La Loggia (ως Scintilla) και Magali Noël.
Πηγή περιεχομένου: in.gr
