Η Ρόζα Φραγκοράπτη από τη Θεσσαλονίκη έφερε τον ήχο της αρχαίας ελληνικής λύρας στο soundtrack της «Οδύσσειας», στη νέα κινηματογραφική μεταφορά που ταξιδεύει ήδη στις αίθουσες όλου του κόσμου. Πίσω από τη μουσική της ταινίας βρίσκεται μια επτάχορδη χέλυς λύρα, την οποία χειρίζεται η ίδια σε συνεργασία με τον οσκαρικό σκηνοθέτη και την ομάδα του.
Από μια μυστική κωδική ονομασία ξεκίνησε η συνεργασία της Ρόζας Φραγκοράπτη με την παραγωγή της «Οδύσσειας», όπως περιγράφει η ίδια στο ραδιόφωνο «Πρακτορείο 104,9 FM».
«Δεν γνώριζα εξ αρχής περί τίνος επρόκειτο. Το πρότζεκτ είχε κωδικό όνομα και η αρχική διερεύνηση αφορούσε απλώς τη διαθεσιμότητά μου για κάποιες ηχογραφήσεις μέσα στον χειμώνα», εξηγεί η Ρόζα Φραγκοράπτη. «Όταν έφτασα στα Real World Studios, κοντά στο Μπαθ, στο Ηνωμένο Βασίλειο, έμαθα ότι επρόκειτο για την “Οδύσσεια”… Ήταν μια τεράστια και εξαιρετικά ευχάριστη έκπληξη», σημειώνει η Θεσσαλονικιά μουσικολόγος και μουσικός, με τη σπάνια ειδίκευση.
Έτσι, ένα αρχαίο ελληνικό μουσικό όργανο βρέθηκε από τα εργαστήρια της Θεσσαλονίκης στην «καρδιά» μεγάλων χολιγουντιανών παραγωγών. Η μελετήτρια της αρχαίας επτάχορδης χέλυος λύρας συνεργάστηκε για να ντυθεί μουσικά η πολυσυζητημένη ταινία «Οδύσσεια» του 2026.
Πίσω από τις ατμοσφαιρικές χορδές του αρχαιότροπου οργάνου βρίσκεται και η Ελλάδα, καθώς η Ελληνίδα μουσικός συνεργάστηκε με τον βραβευμένο με Όσκαρ συνθέτη Λούντβιχ Γκόρανσον (Ludwig Göransson) για το πρωτότυπο soundtrack της ταινίας. Η ίδια αναφέρεται με χαμηλούς τόνους στη σημασία αυτής της επιλογής.
Η ίδια περιγράφει τη διαδρομή από την έρευνα και τη μελέτη της αρχαίας ελληνικής μουσικής έως τα φημισμένα Real World Studios της Αγγλίας και το κόκκινο χαλί της λαμπερής πρεμιέρας ως μια διαδρομή που γράφτηκε αναπάντεχα στην καριέρα της.
Η Ρόζα Φραγκοράπτη ξεκίνησε τις μουσικές της σπουδές από το πιάνο, πέρασε από ωδεία και το Μουσικό Σχολείο της Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια ταξίδεψε στην Ιταλία για σπουδές Μουσικολογίας. Εκεί ήρθε σε επαφή με τα θεωρητικά κείμενα, τα εικονογραφικά στοιχεία και τα διασωθέντα αποσπάσματα της αρχαίας ελληνικής μουσικής και άρχισε τη μελέτη της. «Η έρευνά μας εστιάζει στην ανακατασκευή των οργάνων και στο πώς μπορούσαν να ακούγονται, καθώς δεν υπάρχουν ηχογραφήσεις από την αρχαιότητα», σημειώνει και προσθέτει: «μελετάμε στοιχεία φιλολογίας, αγγειογραφίες και μουσικά αποσπάσματα σε συνεργασία με αρχαιομουσικολόγους, φιλολόγους, και οργανοποιούς».
Το όργανο που ακούγεται στην ταινία είναι ανακατασκευή της αρχαίας επτάχορδης χέλυος λύρας, δημιουργία του διακεκριμένου οργανοποιού Νικόλαου Μπρα, βραβευμένου κατασκευαστή μουσικών οργάνων. «Η χέλυς λύρα είναι μια απλή αλλά μαγευτική κατασκευή: αποτελείται από το ηχείο, δύο πήχεις (μπράτσα), τον ζυγό και επτά χορδές. Το κλειδί για τον χαρακτηριστικό της ήχο είναι το πλήκτρο στο δεξί χέρι, με το οποίο κρούονται οι χορδές, ενώ το αριστερό χέρι μένει ελεύθερο χάρη στον τελαμώνα», επισημαίνει.
Οι ηχογραφήσεις έγιναν τον περασμένο Φεβρουάριο σε κλίμα «απόλυτης ελευθερίας αλλά και μεγάλης σαφήνειας», όπως λέει η ίδια. Στο Ηνωμένο Βασίλειο και στα Real World Studios, συγκρότημα στούντιο ηχογράφησης που ίδρυσε ο Πήτερ Γκάμπριελ στο παλιό κτίριο Box Mill στο Wiltshire της Αγγλίας, η Ρόζα Φραγκοράπτη συνεργάστηκε με τον πολυβραβευμένο Σουηδό συνθέτη, παραγωγό, τραγουδοποιό Ludwig Emil Tomas Göransson. Η συνεργασία με τον βραβευμένο με Όσκαρ δημιουργό, όπως λέει, είναι κάτι που θα θυμάται για πάντα. «Πρόκειται για έναν μοναδικό, ανοιχτό χώρο όπου η ηχογράφηση, το editing συνέβαιναν ταυτόχρονα. Ο Λούντβιχ Γκόρανσον και όλη η ομάδα εργάζονταν με υποδειγματικό teamwork, χωρίς ιεραρχικές αποστάσεις, δείχνοντας βαθύ σεβασμό στα όργανα και στον ιδιαίτερο ήχο που παράγουν», αναφέρει η Ελληνίδα μουσικός.
Το soundtrack της «Οδύσσειας» στηρίζεται δομικά σε αρχαιότροπα όργανα και παραδοσιακές ηχητικές φόρμες: την αρχαία λύρα, τον διπλό αυλό τον οποίο εκτελεί ο Κάλουμ Άρμστρονγκ (Callum Armstrong), τα φλάουτα της αλβανικής πολυφωνίας, τα φωνητικά, πληθώρα κρουστών και στοιχεία συνθεσάιζερ. «Αυτό που με συγκίνησε περισσότερο, όταν άκουσα το τελικό αποτέλεσμα, στην πρεμιέρα στο Λονδίνο, ήταν η απόλυτη ηχητική πιστότητα», τονίζει η κ. Φραγκοράπτη. «Ο συνθέτης και οι μηχανικοί ήχου σεβάστηκαν τον φυσικό, ωμό ήχο των οργάνων. Δεν υπάρχει καμία παραμόρφωση και αυτό που ακούει ο θεατής στην αίθουσα είναι ακριβώς ο ήχος που βγάζουν τα όργανα όταν παίζουμε ζωντανά».
Στο κόκκινο χαλί της πρεμιέρας, ανάμεσα στους πρωταγωνιστές και τους συντελεστές της ταινίας, η ίδια στάθηκε στην ταπεινότητα που συνάντησε σε μια τόσο μεγάλη παραγωγή. «Ήταν στην πρεμιέρα όταν και συνειδητοποιήσαμε πραγματικά το μέγεθος του εγχειρήματος. Παρά τη λαμπρότητα της διοργάνωσης, τόσο ο συνθέτης όσο και ο σκηνοθέτης ήταν άνθρωποι εξαιρετικά απλοί και ταπεινοί. Μας ευχαρίστησαν θερμά για τη συμβολή μας, κι εμείς από την πλευρά μας τους ευχαριστήσαμε για την τόλμη να βασίσουν το soundtrack μιας τέτοιας ταινίας σε όργανα που βρίσκονται ακόμη σε στάδιο ερευνητικής αναβίωσης», σχολίασε.
Για τη συμμετοχή της σε ένα από τα μεγαλύτερα κινηματογραφικά γεγονότα της χρονιάς, η κ. Φραγκοράπτη λέει λίγες μόνο λέξεις: «Είμαι βαθιά ευγνώμων. Αυτό έχω να πω. Ήταν μια αληθινή ευλογία. Για τον τρόπο που έγινε, τη χρονική στιγμή που συνέβη και τη δημιουργική συνάντηση ανθρώπων και πολιτισμών γύρω από την αρχαία ελληνική μουσική κληρονομιά».
Σωτήρης Κυριακίδης
*Τις φωτογραφίες παραχώρησε η κυρία Φρακοράπτη
