Ξεκαθαρίζει η εικόνα για τη συναισθηματική νοημοσύνη: μια νέα μεγάλη μελέτη δείχνει ότι οι γυναίκες έχουν κατά μέσο όρο υψηλότερη επίδοση από τους άνδρες, αλλά συχνά επωμίζονται και το αόρατο κόστος αυτής της ικανότητας.
Σε μια παρέα, μέσα στην οικογένεια ή στον χώρο εργασίας, υπάρχει συχνά κάποιος που αντιλαμβάνεται πρώτος ότι κάτι δεν πάει καλά. Πιάνει την αμηχανία, διαβάζει μια ένταση πριν γίνει σύγκρουση και ξέρει πώς να πλησιάσει έναν άνθρωπο που δυσκολεύεται. Πολύ συχνά, αυτός ο άνθρωπος είναι γυναίκα.
Η ιδέα ότι οι γυναίκες διαθέτουν περισσότερη συναισθηματική νοημοσύνη από τους άνδρες είναι τόσο διαδεδομένη, ώστε αντιμετωπίζεται σχεδόν ως αυτονόητη. Μια νέα, μεγάλης κλίμακας επιστημονική μελέτη εξετάζει αν αυτό ισχύει στην πράξη, αλλά και τη λιγότερο συζητημένη πλευρά του θέματος: τη συναισθηματική εργασία που συχνά καλούνται να προσφέρουν οι γυναίκες χωρίς αναγνώριση ή ανταμοιβή.
Σε άρθρο τους στο The Conversation, η Μέρι Μ. Χάουσφελντ, επίκουρη καθηγήτρια Διοίκησης στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, και ο Γιόχεν Μένγκες, διευθυντής του Κέντρου Ηγεσίας για το Μέλλον της Εργασίας στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, παρουσιάζουν τα ευρήματα μιας έρευνας που συγκέντρωσε δεδομένα σχεδόν τριών δεκαετιών.
Η ανάλυση καλύπτει την περίοδο 1995-2023, περιλαμβάνει στοιχεία από 76 χώρες και αφορά περισσότερους από 600.000 ανθρώπους.
Το βασικό συμπέρασμα είναι καθαρό: κατά μέσο όρο, οι γυναίκες εμφανίζουν υψηλότερη συναισθηματική νοημοσύνη από τους άνδρες. Οι διαφορές, όμως, δεν είναι ίδιες σε όλες τις συναισθηματικές δεξιότητες.
Οι γυναίκες καταλαβαίνουν καλύτερα τα συναισθήματα των άλλων
Η συναισθηματική νοημοσύνη περιλαμβάνει την ικανότητα να αναγνωρίζουμε, να κατανοούμε και να ρυθμίζουμε τα συναισθήματα, τόσο τα δικά μας όσο και των άλλων ανθρώπων.
Όπως εξηγούν οι δύο πανεπιστημιακοί, το μεγαλύτερο πλεονέκτημα των γυναικών εντοπίζεται κυρίως στη δεύτερη κατηγορία: στην ικανότητα να αντιλαμβάνονται τι αισθάνονται οι άλλοι, να ερμηνεύουν τις αντιδράσεις τους και να τους βοηθούν να διαχειριστούν όσα βιώνουν.
Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι μια εργαζόμενη καταλαβαίνει πως ένας συνάδελφος στενοχωρήθηκε όταν απορρίφθηκε η πρότασή του ή ότι μια μητέρα αναγνωρίζει τι κρύβεται πίσω από το ξέσπασμα του παιδιού της.
Οι ερευνητές διευκρινίζουν, πάντως, ότι πρόκειται για στατιστικές διαφορές και όχι για απόλυτους κανόνες. Υπάρχουν άνδρες με πολύ ανεπτυγμένη συναισθηματική νοημοσύνη και γυναίκες που δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τα συναισθήματα των άλλων.
Το ότι ένα φύλο έχει υψηλότερο μέσο όρο δεν λέει τίποτα για τις ικανότητες ενός συγκεκριμένου ανθρώπου.
Δεν γεννιούνται απαραίτητα έτσι – μαθαίνουν να το κάνουν
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας αφορά την προέλευση αυτής της διαφοράς.
Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι η υψηλότερη συναισθηματική νοημοσύνη των γυναικών οφείλεται σε βιολογικούς ή ορμονικούς παράγοντες. Οι επιστήμονες δεν αποκλείουν πλήρως αυτό το ενδεχόμενο, ωστόσο τα δεδομένα δείχνουν πως σημαντικό ρόλο ενδέχεται να παίζει η κοινωνική ανατροφή.
Η διαφορά ανάμεσα σε αγόρια και κορίτσια είναι αισθητά μικρότερη στην παιδική ηλικία και μεγαλώνει στην ενήλικη ζωή. Παράλληλα, το χάσμα μεταξύ των φύλων φαίνεται να περιορίζεται σταδιακά μέσα στις τρεις δεκαετίες που εξετάστηκαν.
Αν επρόκειτο αποκλειστικά για έμφυτη ικανότητα, μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν δυσκολότερο να εξηγηθεί.
Οι Χάουσφελντ και Μένγκες αναφέρουν ότι προηγούμενες μελέτες έχουν καταγράψει διαφορές στον τρόπο με τον οποίο οι γονείς μιλούν για τα συναισθήματα με τα παιδιά τους.
Τα κορίτσια ενθαρρύνονται συχνότερα να περιγράφουν όσα αισθάνονται, να συζητούν τις συναισθηματικές τους εμπειρίες και να προσπαθούν να κατανοήσουν τις αντιδράσεις των άλλων.
Αντίθετα, τα αγόρια δέχονται συχνότερα μηνύματα που συνδέουν τη διαχείριση των συναισθημάτων με την αυτοσυγκράτηση ή την καταπίεσή τους.
Έτσι, από μικρή ηλικία, τα κορίτσια αποκτούν περισσότερες ευκαιρίες να εξασκηθούν στην αναγνώριση και τη διαχείριση των συναισθημάτων μέσα στις ανθρώπινες σχέσεις.
Αυτή η συνεχής εξάσκηση μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη δεξιοτήτων που αργότερα εκλαμβάνονται ως φυσικά χαρακτηριστικά της γυναικείας προσωπικότητας.
Άλλωστε, μια μετα-ανάλυση 58 μελετών, που δημοσιεύθηκε το 2019, έδειξε ότι η συναισθηματική νοημοσύνη μπορεί να βελτιωθεί μέσα από εκπαίδευση, χωρίς το φύλο να επηρεάζει ουσιαστικά την αποτελεσματικότητά της.
Με άλλα λόγια, οι άνδρες δεν στερούνται την ικανότητα να αναπτύξουν υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη. Μπορεί απλώς να έχουν λιγότερες ευκαιρίες ή μικρότερη κοινωνική ενθάρρυνση να την καλλιεργήσουν.
Όταν η ικανότητα μετατρέπεται σε υποχρέωση
Εδώ βρίσκεται, σύμφωνα με τους αρθρογράφους, και η πιο προβληματική πλευρά των ευρημάτων.
Όταν η συναισθηματική νοημοσύνη αντιμετωπίζεται ως αυτονόητο γνώρισμα των γυναικών, η προσπάθεια που απαιτείται για την άσκησή της παύει να αναγνωρίζεται.
Στον χώρο εργασίας, για παράδειγμα, η γυναίκα που καταφέρνει να εκτονώνει τις εντάσεις ανάμεσα σε συναδέλφους μπορεί σταδιακά να θεωρείται υπεύθυνη για τη διατήρηση της καλής ατμόσφαιρας.
Εκείνη που αντιλαμβάνεται πρώτη ότι κάποιος περνά δύσκολα καταλήγει να αναλαμβάνει την υποστήριξή του. Η εργαζόμενη που διαχειρίζεται αποτελεσματικά τις συγκρούσεις καλείται ξανά και ξανά να μεσολαβήσει.
Πρόκειται για μια μορφή εργασίας που ωφελεί ολόκληρη την ομάδα, αλλά σπάνια αναγνωρίζεται στις αξιολογήσεις, στις αμοιβές ή στις αποφάσεις για επαγγελματική εξέλιξη.
Η συναισθηματική διαχείριση μετατρέπεται έτσι σε μια αόρατη υποχρέωση, που συχνά επιβαρύνει δυσανάλογα τις γυναίκες.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι επιχειρήσεις χρειάζεται να αναγνωρίσουν αυτές τις δεξιότητες ως πραγματική επαγγελματική συνεισφορά και να τις υπολογίζουν στις αξιολογήσεις και στις προαγωγές.
Παράλληλα, αντί να θεωρούν δεδομένο ότι ορισμένοι εργαζόμενοι θα αναλαμβάνουν τη συναισθηματική υποστήριξη των υπολοίπων, θα πρέπει να επενδύουν στην ανάπτυξη αντίστοιχων ικανοτήτων σε όλους.
Η αόρατη εργασία μέσα στην οικογένεια και στις φιλίες
Το ίδιο φαινόμενο δεν περιορίζεται στα γραφεία και στις επαγγελματικές σχέσεις.
Στην καθημερινότητα, υπάρχει συχνά ένας άνθρωπος που θυμάται ποιος περνά δύσκολα, ποιος χρειάζεται στήριξη ή ποιος έχει απομακρυνθεί από την παρέα.
Είναι εκείνος που θα στείλει πρώτος μήνυμα, θα παρατηρήσει μια αλλαγή στη συμπεριφορά κάποιου ή θα προσπαθήσει να αποκαταστήσει μια οικογενειακή ένταση.
Αυτές οι μικρές πράξεις χρειάζονται προσοχή, χρόνο και συναισθηματική διαθεσιμότητα. Όμως, επειδή συχνά γίνονται χωρίς να ζητηθούν, αντιμετωπίζονται σαν να μην απαιτούν ιδιαίτερη προσπάθεια.
Όπως προκύπτει από το άρθρο, η ικανότητα ενός ανθρώπου να φροντίζει τη συναισθηματική ισορροπία των γύρω του μπορεί να εξελιχθεί σε μια διαρκή προσδοκία.
Και όταν αυτή η ευθύνη δεν μοιράζεται, το πρόσωπο που διαθέτει μεγαλύτερη συναισθηματική νοημοσύνη μπορεί τελικά να επιβαρύνεται περισσότερο από όλους.
Η συναισθηματική νοημοσύνη δεν είναι γυναικεία υποχρέωση
Το συμπέρασμα της έρευνας δεν είναι ότι οι γυναίκες πρέπει να σταματήσουν να αξιοποιούν τις συναισθηματικές τους δεξιότητες. Ούτε ότι το πλεονέκτημα που καταγράφεται είναι αμελητέο.
Αντίθετα, τα ευρήματα δείχνουν πως πρόκειται για πραγματικές ικανότητες που αξίζουν αναγνώριση.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν μια δεξιότητα που καλλιεργείται μέσα από την εμπειρία παρουσιάζεται ως έμφυτη ιδιότητα και στη συνέχεια μετατρέπεται σε κοινωνική υποχρέωση.
Οι Χάουσφελντ και Μένγκες επισημαίνουν ότι η συναισθηματική νοημοσύνη είναι ένα πεδίο στο οποίο οι άνδρες μπορούν επίσης να αναπτύξουν σημαντικές ικανότητες, αρκεί να έχουν τις κατάλληλες ευκαιρίες και τα ανάλογα κίνητρα.
Ο άνθρωπος που ξέρει πάντα πώς να χειριστεί μια δύσκολη συζήτηση ή πώς να στηρίξει κάποιον που υποφέρει δεν γεννήθηκε απαραίτητα με αυτό το χάρισμα. Πιθανότατα έχει ασκηθεί περισσότερο.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να συνεχίσουν οι γυναίκες να αναλαμβάνουν σχεδόν αυτονόητα τη συναισθηματική φροντίδα των άλλων, αλλά να αναγνωριστεί η αξία αυτής της εργασίας και να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις ώστε η ευθύνη να μοιράζεται.
Γιατί η συναισθηματική νοημοσύνη δεν είναι αποκλειστικά γυναικείο προνόμιο.
Και σίγουρα δεν θα έπρεπε να είναι γυναικεία υποχρέωση.
