Τι θα γινόταν αν υπήρχε ένα σημείο στη ζωή σας όπου θα μπορούσατε να πείτε ότι έχετε αποταμιεύσει αρκετά, ώστε από εκεί και πέρα ο χρόνος και οι επενδύσεις να αναλάβουν το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς για τη μελλοντική σας σύνταξη;
Αυτή είναι η βασική λογική πίσω από το Coast FI, μια στρατηγική οικονομικής ανεξαρτησίας που έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής στις ΗΠΑ και πλέον συζητείται ευρύτερα, καθώς όλο και περισσότεροι νέοι αναζητούν τρόπους να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο στο οικονομικό τους μέλλον.
Το FI προέρχεται από το Financial Independence, δηλαδή την οικονομική ανεξαρτησία, και συνδέεται με το ευρύτερο κίνημα FIRE (Financial Independence, Retire Early), που ενθαρρύνει τους εργαζομένους να αποταμιεύουν και να επενδύουν σημαντικό μέρος του εισοδήματός τους από νωρίς.
Το Coast FI, όμως, ακολουθεί διαφορετική φιλοσοφία. Δεν έχει ως βασικό στόχο να αφήσει κάποιος την εργασία του στα 40 ή στα 50.
Στόχος είναι να φτάσει αρκετά νωρίς σε ένα επίπεδο αποταμίευσης όπου, θεωρητικά, το ήδη επενδεδυμένο κεφάλαιο μπορεί να συνεχίσει να αυξάνεται μέχρι τη συνταξιοδότηση, ακόμη κι αν οι νέες εισφορές μειωθούν σημαντικά.
Με άλλα λόγια, πρόκειται για μια προσπάθεια να αγοραστεί χρόνος.
Και όσο νωρίτερα ξεκινά αυτή η διαδικασία, τόσο μεγαλύτερη είναι η δύναμη της σύνθετης απόδοσης, σύμφωνα με την The Wall Street Journal.
Η λογική του Coast FI βασίζεται ακριβώς στη σύνθετη απόδοση. Όσο περισσότερα χρόνια έχει μπροστά του ένα κεφάλαιο για να επενδύεται και να αποδίδει, τόσο περισσότερο μπορεί να αυξηθεί χωρίς να απαιτούνται συνεχείς νέες καταθέσεις.
Για παράδειγμα, αν ένας εργαζόμενος θέλει να έχει συγκεντρώσει 1,8 εκατομμύρια δολάρια μέχρι τα 65 του, και στα 35 διαθέτει περίπου 239.600 δολάρια με μέση ετήσια απόδοση 7%, θεωρητικά θα μπορούσε να φτάσει στον στόχο των 1,8 εκατ. δολαρίων χωρίς να βάλει άλλα χρήματα.
Ο βασικός τύπος είναι:
Coast FI = Στόχος συνταξιοδοτικής αποταμίευσης / (1 + r)ᵗ
όπου r είναι η ετήσια απόδοση των επενδύσεων και t τα χρόνια που απομένουν μέχρι τη συνταξιοδότηση.
Πρόκειται, επομένως, για έναν υπολογισμό που δείχνει πόσα χρήματα θα πρέπει θεωρητικά να έχουν ήδη επενδυθεί σήμερα, ώστε η μελλοντική ανάπτυξη του κεφαλαίου να αρκεί για να καλύψει τον τελικό στόχο.
Η ιδέα μοιάζει απλή, όμως στην πράξη στηρίζεται σε αρκετές παραδοχές. Κυρίως, ότι οι επενδύσεις θα συνεχίσουν να αποδίδουν σε βάθος δεκαετιών και ότι οι ανάγκες του ανθρώπου δεν θα αλλάξουν δραματικά στην πορεία.
Εδώ βρίσκεται και το ενδιαφέρον του Coast FI: ο στόχος δεν είναι μόνο να συγκεντρωθούν χρήματα για τα γηρατειά, αλλά να δημιουργηθεί από νωρίς ένα επίπεδο οικονομικής ασφάλειας που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο κάποιος αντιμετωπίζει την εργασία του.
Για τους υποστηρικτές του Coast FI, το σημαντικότερο πλεονέκτημα δεν είναι απαραίτητα η πρόωρη συνταξιοδότηση. Είναι η ελευθερία επιλογών.
Κάποιος που έχει φτάσει σε αυτό το οικονομικό ορόσημο μπορεί να νιώθει μεγαλύτερη ασφάλεια ώστε να αλλάξει επαγγελματική πορεία, να δεχθεί μια θέση με χαμηλότερες απολαβές, να κάνει ένα διάλειμμα από την εργασία ή ακόμη και να ξεκινήσει τη δική του επιχείρηση.
Η Τζέσικα Φικ, για παράδειγμα, διαπίστωσε στα 31 της ότι η ίδια και ο σύζυγός της είχαν φτάσει στο δικό τους Coast FI, με περίπου 300.000 δολάρια σε αποταμιεύσεις. Το ζευγάρι εγκατέλειψε αργότερα τις θέσεις εργασίας του σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς και ξεκίνησε μια επιχείρηση.
Για τη Φικ, το Coast FI δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος πρέπει να σταματήσει να αποταμιεύει. Μπορεί να λειτουργήσει περισσότερο ως ένα οικονομικό μαξιλάρι που επιτρέπει στον άνθρωπο να παίρνει αποφάσεις με βάση τις προσωπικές του ανάγκες και όχι μόνο τον μισθό.
Αυτή η διάσταση εξηγεί και γιατί η ιδέα αποκτά ενδιαφέρον πέρα από την αμερικανική αγορά.
Σε μια Ευρώπη όπου οι νέοι γνωρίζουν ότι θα χρειαστεί να εργαστούν για πολλές δεκαετίες, αλλά δεν γνωρίζουν με βεβαιότητα τι θα τους προσφέρει το συνταξιοδοτικό σύστημα στο τέλος αυτής της διαδρομής, η προσωπική αποταμίευση αποκτά διαφορετική σημασία.
Η συζήτηση για το Coast FI δεν μπορεί να μεταφερθεί αυτούσια από τις ΗΠΑ στην Ευρώπη. Τα ευρωπαϊκά κράτη έχουν διαφορετικά συνταξιοδοτικά συστήματα, με σημαντικό ρόλο του δημόσιου πυλώνα.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι οι μελλοντικοί συνταξιούχοι μπορούν να θεωρούν δεδομένο το σημερινό, ακόμη και χαμηλό, επίπεδο παροχών.
Οι σημερινοί 25χρονοι ή 30χρονοι δεν μπορούν να ξέρουν με ακρίβεια ποιο θα είναι το ύψος της σύνταξής τους όταν φτάσουν στα 65 ή στα 70. Γνωρίζουν τους σημερινούς κανόνες, όχι όμως το οικονομικό και δημογραφικό περιβάλλον του 2060 ή του 2070.
Και αυτό είναι ένα από τα βασικά προβλήματα των ευρωπαϊκών ασφαλιστικών συστημάτων: οι κανόνες που ισχύουν σήμερα καλούνται να εξυπηρετήσουν μια κοινωνία που θα είναι διαφορετική στο μέλλον.
Το δημογραφικό πρόβλημα είναι ίσως ο μεγαλύτερος αντίπαλος των παραδοσιακών συνταξιοδοτικών συστημάτων.
Οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, ενώ οι γεννήσεις έχουν μειωθεί σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Αυτό σημαίνει ότι η αναλογία μεταξύ εργαζομένων και συνταξιούχων μεταβάλλεται σταδιακά.
Το αποτέλεσμα είναι μια δύσκολη εξίσωση: περισσότερα χρόνια συνταξιοδότησης πρέπει να χρηματοδοτηθούν από μια αναλογικά μικρότερη βάση εργαζομένων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η γήρανση θα συνεχίσει να ασκεί σημαντικές πιέσεις στις συνταξιοδοτικές δαπάνες τις επόμενες δεκαετίες. Για χώρες όπως η Ελλάδα, η δημογραφική εξέλιξη αποτελεί ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση, καθώς η χώρα αντιμετωπίζει χαμηλή γεννητικότητα και γήρανση του πληθυσμού.
Αυτό δημιουργεί ένα δύσκολο δίλημμα για τις κυβερνήσεις. Για να παραμείνουν τα συστήματα βιώσιμα, μπορεί να χρειαστούν υψηλότερες εισφορές, περισσότερα χρόνια εργασίας ή περιορισμός της μελλοντικής αύξησης των παροχών.
Για τον σημερινό εργαζόμενο, επομένως, η αβεβαιότητα δεν αφορά μόνο το αν θα πάρει σύνταξη. Αφορά κυρίως το πόσο θα αξίζει αυτή η σύνταξη σε σχέση με το εισόδημα και το κόστος ζωής της εποχής.
Υπάρχει, ωστόσο, ένα σοβαρό μειονέκτημα στην ιδέα ότι όλοι μπορούν απλώς να αποταμιεύσουν περισσότερο.
Δεν μπορούν.
Η δυνατότητα επίτευξης Coast FI εξαρτάται από το εισόδημα, το κόστος στέγασης, την οικογενειακή κατάσταση, την πρόσβαση σε επενδυτικά προϊόντα και τη σταθερότητα της εργασίας.
Για έναν εργαζόμενο με υψηλό εισόδημα, η συστηματική επένδυση ενός σημαντικού ποσοστού του μισθού μπορεί να είναι εφικτή. Για κάποιον που δυσκολεύεται να πληρώσει ενοίκιο, λογαριασμούς και βασικές ανάγκες, η ίδια συμβουλή είναι πολύ πιο δύσκολο να εφαρμοστεί.
Η ανισότητα αυτή δεν εξαφανίζεται με τη συνταξιοδότηση. Αντίθετα, μπορεί να γίνει ακόμη πιο εμφανής.
Η δυνατότητα δημιουργίας ιδιωτικού κεφαλαίου λειτουργεί έτσι ως ένα πρόσθετο πλεονέκτημα για όσους έχουν την οικονομική δυνατότητα να το αποκτήσουν. Όσοι δεν μπορούν να αποταμιεύσουν επαρκώς παραμένουν πιο εξαρτημένοι από το δημόσιο σύστημα.
Τελικά, ίσως το πιο σημαντικό όφελος του Coast FI να μην είναι το να σταματήσει κάποιος να αποταμιεύει.
Είναι να φτάσει σε ένα σημείο όπου η οικονομική του ασφάλεια τού επιτρέπει να έχει περισσότερες επιλογές.
Αν ένας εργαζόμενος γνωρίζει ότι έχει ήδη δημιουργήσει ένα σημαντικό κεφάλαιο για το μέλλον, μπορεί να αισθάνεται λιγότερο εγκλωβισμένος στην επαγγελματική του ζωή. Μπορεί να επιλέξει μια δουλειά που του ταιριάζει περισσότερο, να μειώσει τις ώρες εργασίας ή να επιχειρήσει μια αλλαγή χωρίς να νιώθει ότι ξεκινά οικονομικά από το μηδέν.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πραγματικό νόημα του Coast FI.
Όχι να αντικαταστήσει τη δημόσια σύνταξη. Ούτε να υποσχεθεί ότι κάποιος μπορεί να γίνει οικονομικά ανεξάρτητος με έναν απλό τύπο.
Αλλά να υπενθυμίσει ότι ο χρόνος είναι ένα από τα σημαντικότερα περιουσιακά στοιχεία που διαθέτει ένας νέος εργαζόμενος.
Σε μια Ευρώπη που γερνά, με ασφαλιστικά συστήματα τα οποία θα πρέπει να προσαρμοστούν σε μια νέα δημογραφική πραγματικότητα, η έγκαιρη αποταμίευση μπορεί να προσφέρει κάτι πολύτιμο: όχι βεβαιότητα για το μέλλον, αλλά μεγαλύτερο περιθώριο επιλογών όταν αυτό το μέλλον φτάσει.
