Την ανάγκη η Ευρώπη να αφήσει πίσω της την αδράνεια και να κινηθεί με κοινό σχέδιο ανέδειξε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης, σε συζήτηση με τον καθηγητή παγκόσμιας Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, Peter Frankopan.
Η παρέμβασή του έγινε με θέμα «Europe’s imperative vision for a new growth leap», στο πλαίσιο του 6ου «Thessaloniki Metropolitan Summit – Leading up to 2030: connectivity and growth for south-east Europe», με επίκεντρο τις προϋποθέσεις για νέα αναπτυξιακή ώθηση στην Ευρώπη, σε μια περίοδο χαμηλής παραγωγικότητας, δημογραφικών πιέσεων, εξωτερικών κλυδωνισμών και έντονου διεθνούς ανταγωνισμού.
Κεντρική γραμμή των τοποθετήσεών του ήταν ότι η ηγεσία δεν μπορεί πια να μένει στη διαχείριση γνωστών προβλημάτων ούτε να εξαντλείται σε μεγάλες διακηρύξεις. Πρέπει να συνδυάζει στρατηγική σκέψη και ταχύτητα, πολιτική βούληση και εφαρμογή, αλλά και γνώση του παρελθόντος με προσαρμογή σε ένα μέλλον που αλλάζει πιο γρήγορα.
«Το μέλλον επιταχύνεται και έρχεται με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα από ό,τι στο παρελθόν», είπε, τονίζοντας ότι οι κυβερνήσεις καλούνται να διαχειρίζονται ταυτόχρονα τα συσσωρευμένα προβλήματα και όσα δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί.
Ηγεσία με ταχύτητα και πολιτική βούληση
Μιλώντας για τον τρόπο λειτουργίας των κυβερνήσεων, ο κ. Πιερρακάκης υπογράμμισε πως έχουν διπλή αποστολή. Από τη μία πλευρά οφείλουν να λύνουν τις εκκρεμότητες που είναι ήδη γνωστές και από την άλλη να έχουν την ευελιξία να αντιδρούν γρήγορα σε γεγονότα που δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθούν.
«Πρέπει να λύνεις τα προβλήματα που έχουν συσσωρευτεί και είναι προφανή, ενώ ταυτόχρονα πρέπει να είσαι αρκετά ευέλικτος, ώστε να απαντάς έξυπνα και αποτελεσματικά σε όσα δεν γνωρίζεις ή, ακόμη καλύτερα, σε όσα δεν γνωρίζεις ότι δεν γνωρίζεις», ανέφερε.
Σύμφωνα με τον υπουργό, η μεγάλη δοκιμασία της σύγχρονης πολιτικής ηγεσίας είναι να μην παραμερίζει τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό χάριν της καθημερινής διαχείρισης, αλλά και να μην χάνει την επαφή με τις απρόβλεπτες εξελίξεις που μπορούν να αλλάξουν μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα το οικονομικό, τεχνολογικό και γεωπολιτικό περιβάλλον.
Η εμπειρία της Ελλάδας, όπως είπε, δείχνει ότι μεταρρυθμίσεις που καθυστερούν για χρόνια μπορούν τελικά να λειτουργήσουν ως ισχυρός αναπτυξιακός καταλύτης, όταν εφαρμοστούν με ταχύτητα και σε μεγάλη κλίμακα.
«Υπάρχει μέρισμα από τα προφανή πράγματα που πρέπει να κάνεις για μεγάλο χρονικό διάστημα και δεν έχεις κάνει», σημείωσε, αναφερόμενος στις μεταρρυθμίσεις που προχώρησαν στην Ελλάδα την περίοδο της κρίσης.
Ευρώπη: από τον κατακερματισμό στην ενότητα
Ο υπουργός περιέγραψε την Ευρώπη ως ήπειρο με σημαντικές ανεκμετάλλευτες δυνατότητες, η οποία όμως εξακολουθεί να λειτουργεί με κατακερματισμένο τρόπο σε κρίσιμους τομείς.
Στις εκκρεμότητες έβαλε την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών, την τραπεζική ένωση -η οποία πλέον συζητείται ως Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων-, τον ψηφιακό μετασχηματισμό των νομισμάτων και του ευρώ, την κοινή ενεργειακή πολιτική και τη χάραξη μιας συνεκτικής ευρωπαϊκής τεχνολογικής στρατηγικής.
«Για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν είχαμε μια σαφή στρατηγική ιδέα για το τι πρέπει να κάνουμε στον τομέα της τεχνολογίας», ανέφερε.
Όπως επεσήμανε, το γεωπολιτικό περιβάλλον έχει αλλάξει και μαζί του έχουν αλλάξει οι υπολογισμοί των κρατών-μελών. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι νέες απαιτήσεις για ασφάλεια και άμυνα και η τεχνολογική επιτάχυνση δείχνουν, όπως είπε, ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να συνεχίσει να δρα ως άθροισμα εθνικών πολιτικών.
«Στο σημερινό γεωπολιτικό τοπίο δεν έχουμε την πολυτέλεια να είμαστε 27. Πρέπει να είμαστε μία», υπογράμμισε.
Παραδέχθηκε ότι κάθε κράτος-μέλος εξακολουθεί να έχει τις δικές του εθνικές προτεραιότητες και επιφυλάξεις. Ωστόσο, όπως είπε, το κρίσιμο είναι ότι πλέον γίνεται πιο ορατό το κόστος της μη Ευρώπης, δηλαδή το κόστος της αδυναμίας κοινής δράσης.
«Ο υπολογισμός έχει αλλάξει, επειδή πλέον κατανοούμε και βλέπουμε το κόστος της μη Ευρώπης», σημείωσε, προσθέτοντας ότι η επιτάχυνση των κρίσεων και των τεχνολογικών εξελίξεων ενισχύει την πίεση για αποφάσεις.
Τεχνολογία και τεχνητή νοημοσύνη
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην τεχνολογία, την οποία χαρακτήρισε «την κούρσα του 21ου αιώνα», αντίστοιχη σε σημασία με την κατάκτηση του Διαστήματος τον προηγούμενο αιώνα.
Όπως είπε, η Ευρώπη χρειάζεται να ορίσει καθαρά σε ποιους τομείς θέλει να βρεθεί στην τεχνολογική πρωτοπορία και σε ποιους θα επιλέξει να συνεργάζεται ή να ρυθμίζει τις σχέσεις της με άλλες δυνάμεις.
«Πρώτα πρέπει να ορίσεις ποιος είσαι και τι φιλοδοξείς να γίνεις», σημείωσε, εξηγώντας ότι μόνο έτσι μπορεί να διαμορφωθεί μια συνεκτική σχέση με την Κίνα, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους υπόλοιπους δυνητικούς εταίρους ή συμμάχους.
Ο κ. Πιερρακάκης περιέγραψε τρεις στρατηγικές επιλογές για την Ευρώπη:
– να ηγηθεί των τεχνολογικών εξελίξεων,
– να καλύψει την απόσταση και να δημιουργήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα,
– να συνεργαστεί με άλλες δυνάμεις και να διαμορφώσει τους κανόνες.
Στην περίπτωση των δικτύων 5G σημείωσε ότι η εθνική ασφάλεια είναι κρίσιμη παράμετρος για τις αποφάσεις που λαμβάνονται σχετικά με τον εξοπλισμό και τη δομή τους.
«Ξεκινάς από τον εαυτό σου. Το κέντρο της πυξίδας είσαι εσύ, ο βορράς είναι η πρόοδός σου και πάνω σε αυτή τη βάση δημιουργείς τον χάρτη», υπογράμμισε.
Ο υπουργός επέκρινε επίσης την αδυναμία της Ευρώπης να αξιοποιήσει έγκαιρα τις τεχνολογικές δυνατότητες που διέθετε ήδη. Έφερε ως παράδειγμα τις Ericsson και Nokia, οι οποίες, όπως είπε, βρέθηκαν στην πρωτοπορία των τηλεπικοινωνιών, χωρίς όμως να αξιοποιηθεί πλήρως η δύναμη της ενιαίας αγοράς.
«Όταν βρίσκεσαι στην τεχνολογική πρωτοπορία και δεν αξιοποιείς τις δυνατότητες της ενιαίας αγοράς, αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο λάθος», τόνισε.
Για την τεχνητή νοημοσύνη σημείωσε ότι δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με τα εργαλεία και το λεξιλόγιο προηγούμενων δεκαετιών. Η ταχύτητα των αλλαγών, όπως είπε, ξεπερνά την ταχύτητα με την οποία λειτουργούν παραδοσιακά οι πολιτικοί και διοικητικοί μηχανισμοί.
«Ο ανθρώπινος νους σκέφτεται γραμμικά, ενώ οι αλλαγές συμβαίνουν εκθετικά. Τα πολιτικά συστήματα συνήθως αντιδρούν υπογραμμικά», ανέφερε.
Γι’ αυτό, υποστήριξε ότι η διακυβέρνηση πρέπει να γίνει πιο οριζόντια, με συνεργασία μεταξύ υπουργείων, αξιοποίηση εξειδικευμένης γνώσης και προσέλκυση ταλέντου στη δημόσια διοίκηση.
«Η πολιτική είναι οριζόντια. Πρέπει να συνεργαζόμαστε, να λειτουργούμε διαλειτουργικά και να φέρνουμε ταλέντο στην κυβέρνηση», είπε.
Πολιτική που αποδεικνύεται στην πράξη
Μεγάλο μέρος της παρέμβασής του αφορούσε την πολιτική ευθύνη και τον τρόπο με τον οποίο οι κυβερνήσεις μπορούν να επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινότητα των πολιτών.
Ο κ. Πιερρακάκης τόνισε ότι οι πολίτες δεν αναζητούν αφηρημένες διακηρύξεις, αλλά πρακτικές λύσεις που βελτιώνουν τη ζωή τους.
«Οι πολίτες δεν χρειάζονται μεγάλες διακηρύξεις. Χρειάζονται πολύ πρακτικές εφαρμογές», ανέφερε.
Όπως είπε, μια πολιτική γίνεται πιο αποτελεσματική όταν η εφαρμογή της γίνεται αντιληπτή από τους πολίτες, χωρίς να χρειάζεται να «υποστηριχθεί» επικοινωνιακά.
«Όσο πιο πρακτικός γίνεσαι και όσο αφήνεις την υλοποίηση των πολιτικών να μιλάει από μόνη της, αντί να μιλάς εσύ για αυτές, τόσο μεγαλύτερη διαφορά κάνεις στην καθημερινή ζωή των πολιτών», σημείωσε.
Ως παράδειγμα έφερε το gov.gr, που δημιουργήθηκε με έμπνευση από το βρετανικό gov.uk. Όπως είπε, η μεταρρύθμιση αυτή κέρδισε κοινωνική αποδοχή επειδή «αυτοδιαφημίστηκε» μέσα από τη χρησιμότητά της και ξεπέρασε τις προσδοκίες των πολιτών.
Η ίδια λογική, πρόσθεσε, πρέπει να ισχύει και για τις ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις. Οι πολίτες μπορεί να μην αντιλαμβάνονται αμέσως τι σημαίνει μια ένωση αποταμιεύσεων και επενδύσεων, όμως μπορούν να δουν το αποτέλεσμα όταν αυτό μεταφράζεται σε περισσότερες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας, υψηλότερη ανάπτυξη και ισχυρότερη Ευρώπη.
Ιστορία, κρίσεις και διεθνής ανταγωνισμός
Ο κ. Πιερρακάκης συνέδεσε τη σύγχρονη πολιτική ηγεσία με την ικανότητα αξιοποίησης των ιστορικών διδαγμάτων, χωρίς παγίδευση σε μια εξιδανικευμένη ή υπερβολικά δραματοποιημένη ανάγνωση του παρελθόντος. «Υπερεκτιμούμε και δραματοποιούμε το παρόν και υποτιμούμε το μέλλον», είπε.
Αναφέρθηκε στον Τζον Κένεντι, ο οποίος, κατά τη διάρκεια της κρίσης των πυραύλων της Κούβας, διάβαζε το έργο της Barbara Tuchman «The Guns of August», για να κατανοήσει πώς μια σειρά λανθασμένων αποφάσεων μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Κατά τον υπουργό, η ηγεσία απαιτεί ταυτόχρονα «να βλέπεις τον μεγάλο καμβά», να έχεις πολιτικό ένστικτο και να παραμένεις σε επαφή με την κοινωνία, την πόλη και το επίπεδο στο οποίο ασκείς την εκλεγμένη ευθύνη. «Πρέπει να συγχρονίσεις το εσωτερικό σου ρολόι με το ρολόι της Ιστορίας», σημείωσε.
Για την Κίνα, υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να χαράζει στρατηγική μόνο με βάση τις κινήσεις των άλλων δυνάμεων. Πρέπει πρώτα να ορίσει τη δική της ταυτότητα, τις φιλοδοξίες της και τα πεδία στα οποία θέλει να κινηθεί πιο γρήγορα.
Η τεχνολογική και παραγωγική άνοδος της Κίνας, όπως αναφέρθηκε στη συζήτηση, δημιουργεί ταυτόχρονα ανταγωνισμό και ευκαιρίες. Για τον κ. Πιερρακάκη, η ευρωπαϊκή απάντηση δεν μπορεί να είναι παθητική και πρέπει να βασίζεται σε συγκεκριμένες επιλογές ηγεσίας, κάλυψης της απόστασης ή συνεργασίας.
Ο ρόλος της Ευρώπης σύμφωνα με τον Frankopan
Ο καθηγητής Peter Frankopan υποστήριξε ότι η Ευρώπη πρέπει να επανεξετάσει τα όριά της, τη γεωπολιτική της ταυτότητα και τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τη σχέση της με τις γειτονικές περιοχές.
Επισήμανε ότι το ευρωπαϊκό μέλλον δεν μπορεί να ορίζεται μόνο από τα σημερινά 27 κράτη-μέλη, αλλά οφείλει να λαμβάνει υπόψη τις νέες οικονομικές, ενεργειακές και γεωπολιτικές συνδέσεις που διαμορφώνονται στην ευρύτερη περιοχή.
Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ μιας Ευρώπης πιο πρόθυμης να αναλάβει ρίσκο, να κινηθεί ταχύτερα και να σκεφτεί σε μεγαλύτερη κλίμακα. Όπως είπε, οι κυβερνήσεις και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί συχνά λειτουργούν ανασταλτικά απέναντι στις μεγάλες ιδέες, ενώ η σημερινή συγκυρία ζητά το αντίθετο.
Ο καθηγητής της Οξφόρδης έθεσε επίσης την ανάγκη η Ευρώπη να επανεξετάσει την πολιτική ανταγωνισμού και τις συγχωνεύσεις, ώστε οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να μπορούν να ανταγωνιστούν σε κλίμακα εταιρείες από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα και άλλες διεθνείς δυνάμεις.
Για την κλιματική αλλαγή, έθεσε στο επίκεντρο την ανάγκη προνοητικότητας, ειδικά σε ζητήματα όπως η επάρκεια νερού, τα τρόφιμα, η ενέργεια, η μετανάστευση και το κόστος ζωής. Προειδοποίησε επίσης ότι η ταχύτητα των εξελίξεων αυξάνει το ρίσκο, αν οι κυβερνήσεις δεν προετοιμάζονται εγκαίρως για τις επιπτώσεις.
To είναι COMMUNICATION SUPPORTER του συνεδρίου The Sixth Thessaloniki Metropolitan Summit – Leading up to 2030: connectivity and growth for south-east Europe.
ΚΩΣΤΗΣ ΠΛΑΝΤΖΟΣ
φωτογραφία: Economist Impact/ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΣ
