Η χώρα περνά, όπως λέει ο Κωνσταντίνος Αραβώσης , από τη θεσμική οργάνωση στη μέτρηση της πραγματικής απόδοσης στη διαχείριση αποβλήτων. Το επόμενο μεγάλο στοίχημα, σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο της ΡΑΑΕΥ, είναι η εφαρμογή στην πράξη των εργαλείων της κυκλικής οικονομίας.
Στον πυρήνα του σχεδιασμού της ΡΑΑΕΥ βρίσκονται η αξιοποίηση των καταγγελιών των πολιτών, η δημιουργία του Ψηφιακού Παρατηρητηρίου Κυκλικής Οικονομίας, η αξιολόγηση της πραγματικής απόδοσης των 14 ΦοΔΣΑ και η εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω». Η επιτάχυνση της κυκλικής οικονομίας προϋποθέτει σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο, πλήρη ιχνηλασιμότητα των αποβλήτων και μετάβαση από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή.
Η ψηφιακή πλατφόρμα myRAAEY και το υπό ανάπτυξη Ψηφιακό Παρατηρητήριο Κυκλικής Οικονομίας, σύμφωνα με τον κ. Αραβώση, αποτελούν βασικά κομμάτια του συνολικού μηχανισμού εποπτείας που αναπτύσσει ο Κλάδος Αποβλήτων της ΡΑΑΕΥ.
Μέσα από το myRAAEY, οι αναφορές των πολιτών συγκεντρώνονται σε ενιαίο σύστημα, αξιολογούνται και συσχετίζονται γεωγραφικά και ποιοτικά. Όπως εξηγεί, η Αρχή δεν επιδιώκει να υποκαταστήσει την καθημερινή λειτουργία των δήμων, αλλά να εντοπίζει επαναλαμβανόμενα προβλήματα, παραβατικές πρακτικές και συστημικές δυσλειτουργίες που χρειάζονται θεσμική παρέμβαση.
Σε αυτή τη λογική, μια καταγγελία πολίτη δεν μένει μια μεμονωμένη αναφορά, αλλά μπορεί, εφόσον αξιολογηθεί και τεκμηριωθεί, να οδηγήσει σε σύσταση, έλεγχο, διορθωτικό μέτρο ή και σε κυρωτική διαδικασία, όπου αυτό προβλέπεται, όπως σημειώνει.
Παράλληλα, η ΡΑΑΕΥ αναπτύσσει ενιαίο σύστημα ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών για την αξιολόγηση της λειτουργίας των Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων. Οι δείκτες καλύπτουν, μεταξύ άλλων, την ανακύκλωση, τη διαχείριση των βιοαποβλήτων και των επιμέρους ρευμάτων αποβλήτων, τα οικονομικά στοιχεία και τις απαιτήσεις που προβλέπει η νομοθεσία για την πιστοποίηση των ΦοΔΣΑ, όπως προσθέτει.
Το προσεχές διάστημα, όπως γνωστοποιεί ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ, αναμένεται να δημοσιευθεί ένα Report Δεικτών με τα αποτελέσματα της πρώτης καταγραφής. Σε βάθος διετίας, τα δεδομένα προβλέπεται να συγκεντρώνονται σταδιακά σε μία ενιαία, αυτοματοποιούμενη ψηφιακή πλατφόρμα, που θα αποτελέσει τη βάση για τη δημιουργία του Ψηφιακού Παρατηρητηρίου Κυκλικής Οικονομίας.
Κρίσιμο στοιχείο, κατά τον κ. Αραβώση, είναι ο συνδυασμός των δύο πηγών πληροφόρησης: των επίσημων δεικτών απόδοσης και των αναφορών των ίδιων των πολιτών. Έτσι, η ΡΑΑΕΥ θα μπορεί να διασταυρώνει τα επίσημα στοιχεία με την εικόνα της καθημερινότητας, να εντοπίζει αποκλίσεις και καλές πρακτικές και να προχωρά σε πιο στοχευμένες παρεμβάσεις.
Ιδιαίτερη βαρύτητα στον σχεδιασμό της επόμενης περιόδου αποκτά το σύστημα «Πληρώνω όσο Πετάω» (ΠοΠ), κυρίως ως προς την εφαρμογή του στις επιχειρήσεις εστίασης και φιλοξενίας.
Ο κ. Αραβώσης χαρακτηρίζει τη συνεργασία με τον κλάδο HORECA βασική προϋπόθεση για την επιτυχία του συστήματος, καθώς οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις συμβάλλουν σημαντικά στην παραγωγή αποβλήτων και ειδικότερα βιοαποβλήτων. Η σημασία του ζητήματος γίνεται ακόμη μεγαλύτερη στις τουριστικές περιοχές, όπου οι ποσότητες αυξάνονται σημαντικά στους μήνες υψηλής επισκεψιμότητας, ασκώντας μεγαλύτερη πίεση στις δημοτικές υπηρεσίες συλλογής και διαχείρισης.
Η ουσιαστική συμμετοχή των επιχειρήσεων μπορεί, σύμφωνα με τον ίδιο, να συμβάλει στην πρόληψη παραγωγής αποβλήτων, στην πιο αποτελεσματική χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων και ανακυκλώσιμων υλικών και στον περιορισμό των ποσοτήτων που οδηγούνται σε ταφή.
Ταυτόχρονα, το «Πληρώνω όσο Πετάω» εισάγει ένα δικαιότερο μοντέλο χρέωσης, καθώς η οικονομική επιβάρυνση κάθε επιχείρησης συνδέεται με την ποσότητα των υπολειμματικών αποβλήτων που παράγει, όπως λέει.
Στο πλαίσιο αυτό, η ΡΑΑΕΥ εκπονεί ειδική μελέτη για την εφαρμογή του ΠοΠ από τους δήμους και τους μεγάλους παραγωγούς, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων HORECA. Από τη μελέτη θα προκύψει πρακτικός οδηγός με συγκεκριμένες διαδικασίες και βήματα εφαρμογής, ώστε, όπως επισημαίνει ο κ. Αραβώσης, να διευκολυνθεί η μετάβαση από τη νομοθετική υποχρέωση στην πραγματική λειτουργία του συστήματος.
Τα πρώτα μετρήσιμα αποτελέσματα εκτιμά ότι μπορούν να καταγραφούν ήδη από την πρώτη πλήρη περίοδο εφαρμογής, κυρίως στη χωριστή συλλογή και στη μείωση των σύμμεικτων αποβλήτων. Για να εξαχθούν, ωστόσο, ασφαλή συμπεράσματα για τη συνολική επίδραση στην πρόληψη, την ανακύκλωση και το κόστος διαχείρισης, θα χρειαστούν σταθερή εφαρμογή, αξιόπιστη μέτρηση των ποσοτήτων και παρακολούθηση σε βάθος χρόνου.
Η πιστοποίηση και των 14 ΦοΔΣΑ για το 2025 αποτελεί, σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο της ΡΑΑΕΥ, σημαντικό βήμα, καθώς επιβεβαιώνει ότι οι φορείς διαθέτουν τις βασικές προϋποθέσεις διοικητικής, τεχνικής και χρηματοοικονομικής επάρκειας.
Δεν αρκεί, όμως, από μόνη της για να διασφαλιστεί η επίτευξη των ευρωπαϊκών στόχων στην ανακύκλωση και στη μείωση της ταφής. Όπως εξηγεί ο κ. Αραβώσης, η πιστοποίηση θεμελιώνει την επάρκεια ενός φορέα, ενώ οι δείκτες αποτυπώνουν την πραγματική του απόδοση. Για τον λόγο αυτό, η ΡΑΑΕΥ περνά πλέον από την πιστοποίηση στη συστηματική παρακολούθηση των ΦοΔΣΑ, μέσα από κοινό πλαίσιο λειτουργικών, περιβαλλοντικών και οικονομικών δεικτών.
Μεταξύ των στοιχείων που θα παρακολουθούνται περιλαμβάνονται η ανακύκλωση, η χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων, τα ποσοστά ταφής, το κόστος ανά τόνο, η ποιότητα των παραγόμενων ρευμάτων και η χρηματοοικονομική βιωσιμότητα των φορέων. Έτσι, η απόδοση κάθε ΦοΔΣΑ αποκτά μετρήσιμα και συγκρίσιμα χαρακτηριστικά, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν βάση για στοχευμένες παρεμβάσεις.
Για την επίτευξη των ευρωπαϊκών στόχων, όμως, απαιτείται ευρύτερο και συνεκτικό πλαίσιο: σαφείς αρμοδιότητες, αξιόπιστη καταγραφή δεδομένων, αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ ΦοΔΣΑ και δήμων, επαρκής στελέχωση και ολοκλήρωση των αναγκαίων υποδομών.
Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσονται η ενιαία μεθοδολογία κοστολόγησης και τιμολόγησης, το «Πληρώνω όσο Πετάω», η χωριστή συλλογή και διαχείριση των βιοαποβλήτων και η συστηματική παρακολούθηση της υλοποίησης των Περιφερειακών Σχεδίων Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ).
Η πιστοποίηση, συνεπώς, αποτελεί για τη ΡΑΑΕΥ τη βάση του συστήματος αξιολόγησης και όχι την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Το ζητούμενο είναι τα αποτελέσματα της αξιολόγησης να μετατρέπονται σε συγκεκριμένα μέτρα βελτίωσης, τεκμηριωμένο σχεδιασμό και λογοδοσία.
Για την επιτάχυνση της μετάβασης στην κυκλική οικονομία, ο κ. Αραβώσης εκτιμά ότι απαιτείται συνδυασμός ευρωπαϊκών και εθνικών χρηματοδοτικών εργαλείων με ιδιωτικά κεφάλαια.
Οι δημόσιοι πόροι, κοινοτικοί και εθνικοί, είναι αναγκαίοι για τη χρηματοδότηση βασικών υποδομών, την τεχνική υποστήριξη των φορέων και την ανάπτυξη ψηφιακών συστημάτων παρακολούθησης. Παράλληλα, θεωρεί αναγκαία την ουσιαστική κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων για σύγχρονες μονάδες επεξεργασίας, ανακύκλωσης και κομποστοποίησης, αλλά και για την ανάπτυξη της αγοράς δευτερογενών πρώτων υλών.
Ως πρώτη προτεραιότητα θέτει τη διαμόρφωση σταθερού ρυθμιστικού πλαισίου. Οι επενδύσεις, όπως επισημαίνει, χρειάζονται σαφείς κανόνες, ξεκάθαρες αρμοδιότητες μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων και συνέπεια στην εφαρμογή της νομοθεσίας. Έτσι, η ρύθμιση δεν λειτουργεί ως εμπόδιο στις επενδύσεις, αλλά ως μέσο περιορισμού της αβεβαιότητας και δημιουργίας συνθηκών για μακροπρόθεσμες επενδυτικές αποφάσεις.
Δεύτερη προτεραιότητα είναι η αξιόπιστη καταγραφή και η πλήρης ιχνηλασιμότητα των αποβλήτων σε όλα τα στάδια της διαχείρισης. Χωρίς κοινά δεδομένα, ψηφιακή παρακολούθηση και ενιαίους δείκτες απόδοσης, σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο της ΡΑΑΕΥ, δεν είναι δυνατόν να αποτιμηθούν με ακρίβεια ούτε η πρόοδος της χώρας ούτε η αποτελεσματικότητα των πολιτικών και των επενδύσεων.
Η τρίτη και κρισιμότερη προτεραιότητα αφορά τη μετάβαση από τον σχεδιασμό στην ουσιαστική εφαρμογή. Το θεσμικό πλαίσιο έχει πλέον διαμορφωθεί και το επόμενο βήμα είναι η πλήρης ενεργοποίησή του, με ενίσχυση της διαλογής στην πηγή, ολοκληρωμένη διαχείριση των βιοαποβλήτων, αύξηση της ανακύκλωσης και παραγωγή ποιοτικών δευτερογενών υλικών που μπορούν να επανενταχθούν στην οικονομία.
Το ζητούμενο για την επόμενη περίοδο, καταλήγει ο κ. Αραβώσης, είναι οι υποδομές, τα οικονομικά εργαλεία και οι κανονιστικές υποχρεώσεις να πάψουν να λειτουργούν αποσπασματικά και να συνδεθούν σε ένα ενιαίο σύστημα, ώστε η κυκλική οικονομία να αποκτήσει ουσιαστικό παραγωγικό, περιβαλλοντικό και επενδυτικό αποτύπωμα και η Ελλάδα να επιταχύνει την πορεία της προς τους ευρωπαϊκούς στόχους.
Υπενθυμίζεται ότι ο κ. Αραβώσης είναι καθηγητής και κάτοχος της έδρας UNESCO για την Πράσινη Καινοτομία και την Κυκλική Καινοτομία στο ΕΜΠ και καθηγητής στο ΕΜΠ. Είναι συντονιστής της «Ερευνητικής Μονάδας Οικονομικής Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης» του Τομέα Βιομηχανικής Διοίκησης και Επιχειρησιακής Έρευνας της Σχολής Μηχανολόγων Μηχανικών. Είναι, επίσης, ο επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Κυκλικής Οικονομίας και Βιωσιμότητας (ΙΚΟΒ) του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Υπήρξε γενικός γραμματέας Δασών από τον 2/2022 ως τον 7/2023 και προηγουμένως γενικός γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων στο υπουργείο Περιβάλλοντας και Ενέργειας από τον 7/2019.
