Την ανάγκη ενίσχυσης της πρόληψης, της συνεργασίας μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και της θωράκισης των κρίσιμων υποδομών απέναντι στις υβριδικές απειλές ανέδειξαν οι υπουργοί Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου και Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, σε συζήτηση στο συνέδριο «Cyber Greece – Υβριδικές απειλές: Το νέο τοπίο», στην Αίγλη Ζαππείου. Το αντικείμενο αφορούσε τις νέες μορφές κινδύνου για την εσωτερική ασφάλεια, τις κρίσιμες υποδομές και την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.
Ο κ. Χρυσοχοΐδης ανέλυσε το εύρος των απειλών, παραπέμποντας σε περιστατικά στην Ευρώπη που, όπως είπε, δείχνουν τις συνέπειες που μπορεί να έχει μια επίθεση σε κρίσιμες υποδομές. Ειδικότερα, έκανε λόγο για συμβάν με drones στο αεροδρόμιο της Λειψίας, αλλά και για επίθεση σε κέντρο διανομής ηλεκτρικής ενέργειας στη Γερμανία, η οποία, σύμφωνα με όσα ανέφερε, άφησε εκατομμύρια κατοίκους χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και θέρμανση.
«Αναφέρω αυτά τα δύο παραδείγματα για να δώσω τη διάσταση του μεγέθους της απειλής που τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να πραγματοποιήσουν», σημείωσε, προσθέτοντας ότι οι χώρες, οι θεσμοί, οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις χρειάζεται να προετοιμάζονται για την αντιμετώπισή της. Για την Ελλάδα, υπογράμμισε ότι η γεωγραφική και γεωστρατηγική της θέση επιβάλλει ιδιαίτερη εγρήγορση.
Ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη αναφέρθηκε επίσης στα γεγονότα στον Έβρο το 2020, τα οποία χαρακτήρισε χαρακτηριστικό παράδειγμα υβριδικής απειλής. «Δεν υπάρχει κανένα περιθώριο να μην λαμβάνουμε μέτρα», είπε, διευκρινίζοντας ότι αυτά αφορούν τόσο τη δημιουργία θεσμών και δομών όσο και την επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Από την πλευρά του, ο κ. Παπαστεργίου επισήμανε ότι οι απειλές μεταβάλλονται διαρκώς και μπορεί να συνδυάζουν κυβερνοεπιθέσεις, προβλήματα σε δίκτυα και διασπορά ψευδών πληροφοριών. «Πρέπει μονίμως να σκεφτόμαστε ότι κάτι μας ξέφυγε, να ψάχνουμε τι θα μπορούσε να πάει λάθος», ανέφερε, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη δημιουργίας εφεδρικών υποδομών και σχεδίων αποκατάστασης.
Ειδική αναφορά έκανε στην ασφάλεια των κρίσιμων υποδομών, όπως η ενέργεια και οι τηλεπικοινωνίες, καθώς και στην εφαρμογή της ευρωπαϊκής οδηγίας NIS2. Όπως είπε, η οδηγία προβλέπει διαδικασίες για την πρόληψη και τη διαχείριση περιστατικών, αλλά και για την επαναφορά των υπηρεσιών σε λειτουργία. Παράλληλα, τόνισε ότι η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας έχει αρμοδιότητα να ενημερώνει, να παρακολουθεί την εφαρμογή των υποχρεώσεων και να επιβάλλει κυρώσεις σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης.
Στο πλαίσιο της αντιμετώπισης σύνθετων περιστατικών, ο κ. Παπαστεργίου ανέφερε ότι ο συντονισμός περιλαμβάνει πολλούς φορείς και διαφορετικές αρμοδιότητες, κάνοντας λόγο για την παρακολούθηση απειλών, την ανταλλαγή πληροφοριών και την αναζήτηση ενδείξεων σε διαδικτυακούς χώρους. «Δεν θέλω ποτέ να πω μην ανησυχείτε, είναι όλα εντάξει. Η αρχή για να την πατήσεις είναι το σημείο όπου νομίζεις ότι είσαι ασφαλής», σημείωσε.
Για την επιχειρησιακή ετοιμότητα, είπε ότι πρόσφατη άσκηση πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, προκειμένου να αξιολογηθεί η ταχύτητα ανταλλαγής πληροφοριών και η ανταπόκριση των υπηρεσιών, ακόμη και εκτός εργάσιμου ωραρίου. Όπως πρόσθεσε, οι ασκήσεις ανέδειξαν τόσο δυνατότητες όσο και ελλείψεις.
Οι δύο υπουργοί υπογράμμισαν τη σημασία του συντονισμού μεταξύ δημόσιων υπηρεσιών και ιδιωτικών επιχειρήσεων.
Ο κ. Χρυσοχοΐδης αναφέρθηκε στη Γενική Γραμματεία Κρίσιμων Οντοτήτων, λέγοντας ότι μπορεί να συμβάλει στον συντονισμό φορέων που διαχειρίζονται κρίσιμες υπηρεσίες, όπως η ενέργεια και η ύδρευση, καθώς και στη διαμόρφωση θεσμικής πολιτικής για την προστασία τους.
Χρειάζεται διαρκής, καθημερινή συνεργασία με τις επιχειρήσεις, τόνισε, ενώ έκανε λόγο για την ανάγκη ενίσχυσης της επαγρύπνησης. «Οι πιο πολλές καταστροφές προήλθαν ακριβώς από τον εφησυχασμό», ανέφερε.
Ο κ. Παπαστεργίου στάθηκε ιδιαίτερα στον ανθρώπινο παράγοντα, επισημαίνοντας ότι συχνά η αδυναμία δεν βρίσκεται μόνο στα τεχνικά συστήματα. «Η μεγαλύτερη αδυναμία σε όλα τα συστήματα δεν είναι τα ίδια τα συστήματα, αλλά οι άνθρωποι», είπε, ζητώντας περισσότερη εκπαίδευση και ταχύτερη κινητοποίηση για την ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας.
Στο ερώτημα πώς μπορούν να αντιμετωπίζονται οι υβριδικές απειλές χωρίς να περιορίζονται δικαιώματα και ελευθερίες, ο κ. Παπαστεργίου επικαλέστηκε τη λειτουργία ανεξάρτητων αρχών και τις προβλεπόμενες διαδικασίες προστασίας προσωπικών δεδομένων. Ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι για τη χρήση καμερών από την αστυνομία ζητήθηκε η γνώμη της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.
Τέλος, ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης αναφέρθηκε στην παραπληροφόρηση και στην επίδραση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, τονίζοντας ότι η αντιμετώπισή τους αποτελεί μέρος της συνολικής ανθεκτικότητας της χώρας.
Το έγκλημα διαρκώς κινείται προς τα μπρος και τρέχει πολύ γρήγορα, ανέφερε ο κ. Χρυσοχοΐδης, επισημαίνοντας ότι η πολιτεία οφείλει να ενισχύει διαρκώς την προετοιμασία της. Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη ενημέρωσης πολιτών, θεσμών και επιχειρήσεων, καθώς και ανάπτυξης σεναρίων που θα βοηθούν στην έγκαιρη αναγνώριση νέων κινδύνων.
